൮. സന്നിധികാരകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

‘‘കാരോ കരണം കിരിയാതി അത്ഥതോ ഏക’’ന്തി ഏതേന കാരസദ്ദസ്സ ഭാവത്ഥതം ദസ്സേതി. സമ്മാ നിധാനം ഠപനം സന്നിധി. ‘‘പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഏകരത്തം വീതിനാമിതസ്സേതം നാമ’’ന്തി ഇമിനാ പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഏകരത്തം വീതിനാമിതേ ഇമസ്സ ദുദ്ധോതഭാവം ദസ്സേതി. കിഞ്ചാപി യാമകാലികം ഖാദനീയം, ഭോജനീയം വാ ന ഹോതി, ‘‘അനാപത്തി യാമകാലികം യാമേ നിദഹിത്വാ ഭുഞ്ജതീ’’തിആദി വചനതോ പന തത്ഥാപി യാമാതിക്കമേ സന്നിധിപച്ചയാ പാചിത്തിയേന ഭവിതബ്ബന്തി ‘‘യം കിഞ്ചി യാവകാലികം വാ യാമകാലികം വാ’’തി വുത്തം. ഇദാനി ദുദ്ധോതഭാവമേവ വിഭാവേതും ‘‘യം അങ്ഗുലിയാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ യം അങ്ഗുലിയാ ഘംസന്തസ്സ ലേഖാ പഞ്ഞായതീതി യം പത്തം ധോതം അങ്ഗുലിയാ ഘംസന്തസ്സ പത്തേ അങ്ഗുലിലേഖാ പഞ്ഞായതി, സോ പത്തോ ദുദ്ധോതോ ഹോതീതി അത്ഥോ. തേലവണ്ണപത്തേ പന അങ്ഗുലിലേഖാ പഞ്ഞായതി, സാ അബ്ബോഹാരികാ. സ്നേഹോതി തേലം. സന്ദിസ്സതീതി യാഗുയാ ഉപരി സന്ദിസ്സതി. താദിസേ പത്തേപീതി പടിഗ്ഗഹണം അവിസ്സജ്ജിത്വാ സയം വാ അഞ്ഞേന വാ ഭോജനം നീഹരിത്വാ ന സമ്മാ ധോതേ പത്തേപി. പുനദിവസേ ഭുഞ്ജന്തസ്സ പാചിത്തിയന്തി പത്തേ ലഗ്ഗം അവിജഹിതപ്പടിഗ്ഗഹണം ഹോതീതി ദുതിയദിവസേ ഭുഞ്ജന്തസ്സ പാചിത്തിയം. പരിച്ചത്തേ പന പത്തേ പുനദിവസേ ഭുഞ്ജന്തസ്സ അനാപത്തി.

യം പനാതി യം ഭോജനം പന. അപരിച്ചത്തമേവ ഹീതി അനപേക്ഖവിസ്സജ്ജനേന വാ അനുപസമ്പന്നസ്സ നിരപേക്ഖദാനേന വാ അപരിച്ചത്തമേവ. കപ്പിയ ഭോജനന്തി അന്തമസോ ഏകസിത്ഥമത്തമ്പി കപ്പിയഭോജനം. അകപ്പിയേസൂതി അകപ്പിയമംസേസു. സേസേസൂതി മനുസ്സമംസതോ അവസേസേസു ഹത്ഥിഅസ്സസുനഖഅഹിസീഹബ്യഗ്ഘദീപിഅച്ഛതരച്ഛമംസേസു ചേവ അപ്പടിവേക്ഖിതേ ഉദ്ദിസ്സകതമംസേ ച. പാളിയം ‘‘സത്താഹകാലികം യാവജീവികം ആഹാരത്ഥായ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തിആദിനാ (പാചി. ൨൫൫) സന്നിഹിതേസു സത്താഹകാലികയാവജീവികേസു പുരേഭത്തമ്പി ആഹാരത്ഥായ അജ്ഝോഹരണേപി ദുക്കടസ്സ വുത്തത്താ യാമകാലികേപി ആഹാരത്ഥായ അജ്ഝോഹരണേപി വിസും ദുക്കടേനാപി ഭവിതബ്ബന്തി ആഹ ‘‘ആഹാരത്ഥായ അജ്ഝോഹരതോ ദുക്കടേന സദ്ധിം പാചിത്തിയ’’ന്തി. സബ്ബവികപ്പേസൂതി ‘‘കപ്പിയഭോജനം ഭുഞ്ജന്തസ്സാ’’തിആദിനാ വുത്തേസു സബ്ബേസു വികപ്പേസു അപരമ്പി പാചിത്തിയം വഡ്ഢതി. ഇദം വുത്തം ഹോതി (പാചി. അട്ഠ. ൨൫൩) – കപ്പിയഭോജനേ ദ്വേ പാചിത്തിയാനി, മനുസ്സമംസേ ഥുല്ലച്ചയേന സദ്ധിം ദ്വേ പാചിത്തിയാനി, അവസേസേസു പന അകപ്പിയമംസേസു ദുക്കടേന സദ്ധിം ദ്വേ പാചിത്തിയാനി. യാമകാലികം സതി പച്ചയേ സാമിസേന മുഖേന അജ്ഝോഹരതോ ദ്വേ പാചിത്തിയാനി, നിരാമിസേന ഏകമേവ. ആഹാരത്ഥായ അജ്ഝോഹരതോ വികപ്പദ്വയേപി ദുക്കടേന സദ്ധിന്തി.

അവസേസേസൂതി യാമകാലികാദിതോ അവസേസേസു. പാചിത്തിയം വഡ്ഢതിയേവാതി അപരമ്പി പാചിത്തിയം വഡ്ഢതിയേവ. ഇദം വുത്തം ഹോതി – സചേ വികാലേ അജ്ഝോഹരതി, പകതിഭോജനേ സന്നിധിപച്ചയാ ച വികാലഭോജനപച്ചയാ ച ദ്വേ പാചിത്തിയാനി, അകപ്പിയമംസേസു മനുസ്സമംസേ ഥുല്ലച്ചയേന സദ്ധിം ദ്വേ പാചിത്തിയാനി, അവസേസേസു ദുക്കടേന സദ്ധിം ദ്വേതി.

ബേലട്ഠസീസോ നാമ ജടിലസഹസ്സസ്സ അബ്ഭന്തരേ ഏകോ മഹാഥേരോ. തികപാചിത്തിയന്തി സന്നിധികാരകേ സന്നിധികാരകസഞ്ഞിവേമതികഅസന്നിധികാരകസഞ്ഞീനം വസേന തീണി പാചിത്തിയാനി. സംസട്ഠാനീതി സംസട്ഠരസാനി. സമ്ഭിന്നരസം സന്ധായേവ ഹി ‘‘തദഹുപടിഗ്ഗഹിതം കാലേ കപ്പതീ’’തിആദി വുത്തം. തേനാഹ ‘‘തസ്മാ’’തിആദി. ഏത്ഥ ച അസമ്ഭിന്നരസന്തി അമിസ്സിതരസം. ഇദഞ്ച സീതലപായാസാദിനാ സഹ ലദ്ധം സപ്പിപിണ്ഡാദികം സന്ധായ വുത്തം. ‘‘സുധോതം വാ’’തി ഇദം പന പിണ്ഡപാതേന സദ്ധിം ലദ്ധം തക്കോലജാതിഫലാദിം, യാഗുആദീസു പക്ഖിപിത്വാ ദിന്നസിങ്ഗീവേരാദികഞ്ച സന്ധായ വുത്തം.

തേനാതി സത്താഹകാലികേന. തദഹു പടിഗ്ഗഹിതം അസ്സാതി തദഹുപടിഗ്ഗഹിതം, തേന തദഹുപടിഗ്ഗഹിതേന. ഏസ നയോ ‘‘ദ്വീഹപടിഗ്ഗഹിതേനാ’’തിആദീസുപി. തസ്മാതി യസ്മാ പുരേഭത്തം പടിഗ്ഗഹിതമ്പി വട്ടതി, തസ്മാ. പടിഗ്ഗഹിതം സത്താഹം കപ്പതീതി വുത്തന്തി ‘‘സത്താഹകാലികേന, ഭിക്ഖവേ, യാവജീവികം പടിഗ്ഗഹിതം സത്താഹം കപ്പതി, സത്താഹാതിക്കന്തേ ന കപ്പതീ’’തി (മഹാവ. ൩൦൫) ഭേസജ്ജക്ഖന്ധകേ വുത്തം. കിഞ്ചാപി മുഖേ ഏകരത്തം ന വുത്തം, തഥാപി മുഖേ പക്ഖിത്തമേവ യസ്മാ സന്നിധി നാമ ഹോതി, തസ്മാ ‘‘മുഖസന്നിധീ’’തി വുത്തം.

ചതസ്സോ കപ്പിയഭൂമിയോതി ഉസ്സാവനന്തികാ, ഗോനിസാദികാ, ഗഹപതി, സമ്മുതീതി ചതസ്സോ കപ്പിയകുടിയോ. തത്ഥ ഉസ്സാവനന്തികാ (മഹാവ. അട്ഠ. ൨൯൫) നാമ ഗേഹേ കരിയമാനേ സമ്പരിവാരേത്വാ ഠിതേഹി ‘‘കപ്പിയകുടിം കരോമ, കപ്പിയകുടിം കരോമാ’’തി വാ ‘‘കപ്പിയകുടി കപ്പിയകുടീ’’തി വാ വദന്തേഹി ഠപിതപഠമിട്ഠകഥമ്ഭാദികാ സങ്ഘസ്സ വാ ഏകസ്സ ഭിക്ഖുനോ വാ കുടി. യോ പന ആരാമോ യേഭുയ്യേന വാ അപരിക്ഖിത്തോ ഹോതി, സകലോപി വാ, സോ ‘‘ഗോനിസാദീ’’തി വുച്ചതി. ഗഹപതീതി യാ ഠപേത്വാ ഭിക്ഖും സേസേഹി ‘‘കപ്പിയകുടിം ദേമാ’’തി ദിന്നാ, തേസം വാ സന്തകാ. സമ്മുതി നാമ കമ്മവാചായ സാവേത്വാ കതാ. കഥം പനേതാസം വിനിച്ഛയോ ജാനിതബ്ബോതി ആഹ ‘‘താസം വിനിച്ഛയോ സമന്തപാസാദികായം വുത്തോ’’തി.

സന്നിധികാരകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.