൫. പഠമപവാരണാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഭുത്തവാതി കതഭത്തകിച്ചോ. സാസപമത്തമ്പി അജ്ഝോഹരിതന്തി ഏവം പരിത്തമ്പി ഭോജനം സങ്ഖാദിത്വാ വാ അസങ്ഖാദിത്വാ വാ ഗിലിതം. പവാരിതോതി പടിക്ഖേപിതോ. യോ ഹി ഭുഞ്ജന്തോ പരിവേസകേന ഉപനീതം ഭോജനം അനിച്ഛന്തോ പടിക്ഖിപതി, സോ തേന പവാരിതോ പടിക്ഖിപിതോ നാമ ഹോതി. ബ്യഞ്ജനം പന അനാദിയിത്വാ അത്ഥമത്തമേവ ദസ്സേതും ‘‘കതപ്പവാരണോ കതപ്പടിക്ഖേപോതി അത്ഥോ’’തി വുത്തം. സോപി ച പടിക്ഖേപോ യസ്മാ ന പടിക്ഖേപമത്തേന, അഥ ഖോ പഞ്ചങ്ഗവസേന. തേനസ്സ പദഭാജനേ ‘‘അസനം പഞ്ഞായതീ’’തിആദി (പാചി. ൨൩൯) വുത്തം.

ഭോജനം പഞ്ഞായതീതി പഞ്ചന്നം ഭോജനാനം അഞ്ഞതരം പത്താദീസു ദിസ്സതി. തേനാഹ ‘‘പവാരണപ്പഹോനകം ചേ ഭോജന’’ന്തിആദി. സാലീതി (പാചി. അട്ഠ. ൨൩൮-൨൩൯) അന്തമസോ നീവാരം ഉപാദായ സബ്ബാപി സാലിജാതി. വീഹീതി സബ്ബാപി വീഹിജാതി. യവഗോധുമേസു ഭേദോ നത്ഥി. കങ്ഗൂതി സേതരത്തകാളഭേദാ സബ്ബാപി കങ്ഗുജാതി. വരകോതി അന്തമസോ വരകചോരകം ഉപാദായ സബ്ബാപി സേതവണ്ണാ വരകജാതി. കുദ്രൂസകോതി കാളകോദ്രവോ ചേവ സാമാകാദിഭേദാ ച സബ്ബാപി തിണധഞ്ഞജാതി.

നീവാരവരകചോരകാ ചേത്ഥ ‘‘ധഞ്ഞാനുലോമാ’’തി വദന്തി. യാഗുന്തി അമ്ബിലയാഗുഖീരയാഗുആദിഭേദം യം കിഞ്ചി യാഗും. ഇമിനാവ പായാസസ്സാപി ഗഹിതത്താ ‘‘അമ്ബിലപായാസാദീസു അഞ്ഞതരം പചാമാതി വാ’’തി ന വുത്തം. പവാരണം ജനേതീതി അനതിരിത്തഭോജനാപത്തിനിബന്ധനം പടിക്ഖേപം സാധേതി. സചേ പന ഓധി ന പഞ്ഞായതി, യാഗുസങ്ഗഹം ഗച്ഛതി, പവാരണം ന ജനേതി. പുന പവാരണം ജനേതി ഘനഭാവഗമനതോ പട്ഠായ ഭോജനസങ്ഗഹിതത്താതി അധിപ്പായോ.

ഉദകകഞ്ജികഖീരാദീനി ആകിരിത്വാതി ഉദകഞ്ചേവ കഞ്ജികഞ്ച ഖീരാദീനി ച ആകിരിത്വാ തേഹി സദ്ധിം അമദ്ദിത്വാ ഭത്തമിസ്സകേ കത്വാ. തേനാഹ ‘‘യാഗും ഗണ്ഹഥാ’’തിആദി. സചേ പന ഭത്തേ ഉദകകഞ്ജികഖീരാദീനി ആകിരിത്വാ മദ്ദിത്വാ ‘‘യാഗും ഗണ്ഹഥാ’’തി ദേന്തി, പവാരണാ ന ഹോതി. യാഗുയാപീതി ഏവം യാഗുസങ്ഗഹം ഗതായ വാ അഞ്ഞായ വാ യാഗുയാപി. സുദ്ധരസകോ, പന രസകയാഗു വാ ന ജനേതി.

പഞ്ചന്നം ഭോജനാനം അഞ്ഞതരവസേന വിപ്പകതഭോജനഭാവസ്സ ഉപച്ഛിന്നത്താ ‘‘ദ്വേപി ഖാദിതാനി ഹോന്തി…പേ… ന പവാരേതീ’’തി വുത്തം. അകപ്പിയമംസം (പാചി. അട്ഠ. ൨൩൮-൨൩൯), അകപ്പിയഭോജനഞ്ച ബുദ്ധപടികുട്ഠം പടിക്ഖിപതോ പവാരണായ അവത്ഥുതായ ന പവാരണാ ഹോതീതി ആഹ ‘‘യോ പനാ’’തിആദി. യഞ്ഹി ഭിക്ഖുനോ ഖാദിതും വട്ടതി, തം ഏവ പടിക്ഖിപതോ പവാരണാ ഹോതി. ഇദം പന ജാനന്തോ അകപ്പിയത്താ പടിക്ഖിപതി. അജാനന്തോപി പടിക്ഖിപിതബ്ബട്ഠാനേ ഠിതമേവ പടിക്ഖിപതി നാമ, തസ്മാ ന പവാരേതി. സചേ പന അകപ്പിയമംസം ഖാദന്തോ കപ്പിയമംസം വാ ഭോജനം വാ പടിക്ഖിപതി, പവാരേതി. കസ്മാ? വത്ഥുതായ. യഞ്ഹി തേന പടിക്ഖിത്തം, തം പവാരണായ വത്ഥു. യം പന ഖാദതി, തം കിഞ്ചാപി പടിക്ഖിപിതബ്ബട്ഠാനേ ഠിതം, ഖാദിയമാനം പന മംസഭാവം ന ജഹതി, തസ്മാ പവാരേതി. കോ പന വാദോ കപ്പിയമംസം ഖാദതോ കപ്പിയമംസഭോജനപ്പടിക്ഖേപേ. ഏസ നയോ അകപ്പിയഭോജനം ഖാദതോ കപ്പിയഭോജനപ്പടിക്ഖേപേ.

ഭോജനേ സതീതി പഞ്ചസു ഭോജനേസു ഏകസ്മിമ്പി ഭോജനേ സതി. അഞ്ഞം വുത്തലക്ഖണം ഭോജനന്തി പത്താദിഗതതോ അഞ്ഞം വുത്തലക്ഖണം പഞ്ചസു ഭോജനേസു ഏകമ്പി ഭോജനം. ‘‘നിരപേക്ഖോ ഹോതീ’’തി ഏതസ്സേവ വിവരണം ‘‘യം പത്താദീസൂ’’തിആദി. ന കേവലം നിരപേക്ഖോ വാതി ആഹ ‘‘അഞ്ഞത്ര വാ’’തിആദി. സോ പടിക്ഖിപന്തോപി ന പവാരേതീതി തസ്മിം ചേ അന്തരേ അഞ്ഞം ഭോജനം അഭിഹടം, തം സോ പടിക്ഖിപന്തോപി ന പവാരേതി. കസ്മാ? വിപ്പകതഭോജനഭാവസ്സ ഉപച്ഛിന്നത്താ.

‘‘ഉപനാമേതീ’’തി (പാചി. അട്ഠ. ൨൩൮-൨൩൯) ഇമിനാ കായാഭിഹാരം ദസ്സേതി. ഹത്ഥേ വാ ആധാരകേ വാതി ഏത്ഥ വാ-സദ്ദോ അവുത്തവികപ്പത്ഥോ, തേന ‘‘ഊരൂസു വാ’’തി വികപ്പേതി. ദൂരേ നിസിന്നസ്സ ദഹരഭിക്ഖുസ്സ പത്തം പേസേത്വാ ‘‘ഇതോ ഓദനം ഗണ്ഹാഹീ’’തി വദതി, ഗണ്ഹിത്വാ പന ഗതോ തുണ്ഹീ തിട്ഠതി, തമ്പി പടിക്ഖിപതോ ഏസേവ നയോ. കസ്മാ? ഭിക്ഖുസ്സ ദൂരഭാവതോ, ദൂതസ്സ ച അനഭിഹരണതോ. സചേ പന ഗഹേത്വാ ആഗതോ ഭിക്ഖു ‘‘ഇമം ഭത്തം ഗണ്ഹാ’’തി വദതി, തം പടിക്ഖിപതോ പവാരണാ ഹോതി. ഏവം വുത്തേപീതി ‘‘ഭത്തം ഗണ്ഹാ’’തി വുത്തേപി.

ഭത്തപച്ഛിം ഗഹേത്വാ പരിവിസന്തസ്സാതി ഏകേന ഹത്ഥേന ഭത്തപച്ഛിം ഗഹേത്വാ ഏകേന ഹത്ഥേന കടച്ഛും ഗഹേത്വാ പരിവിസന്തസ്സ. അഞ്ഞോ ‘‘അഹം ധാരേസ്സാമീ’’തി ഗഹിതമത്തകമേവ കരോതീതി അഞ്ഞോ ആഗന്ത്വാ ‘‘അഹം പച്ഛിം ധാരേസ്സാമി, ത്വം ഓദനം ദേഹീ’’തി വത്വാ ഗഹിതമത്തകമേവ കരോതി. അഭിഹടാവ ഹോതീതി പരിവേസകേനേവ അഭിഹടാവ ഹോതി. ഇദാനി അസതി തസ്സ ദാതുകാമാഭിഹാരേ ഗഹണസമയേപി പടിക്ഖിപതോ ന ഹോതീതി ദസ്സേതും ‘‘സചേ പനാ’’തിആദി വുത്തം. ഉദ്ധടേതി ഉദ്ധടേ ഭത്തേ. കടച്ഛുഅഭിഹാരോയേവ ഹി തസ്സ അഭിഹാരോതി അധിപ്പായോ. അനന്തരസ്സ ദിയ്യമാനേതി അനന്തരസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഭത്തേ ദിയ്യമാനേ. കായവികാരേനാതി ‘‘അങ്ഗുലിം വാ ഹത്ഥം വാ മച്ഛികബീജനിം വാ ചീവരകണ്ണം വാ ചാലേതി, ഭമുകായ വാ ആകാരം കരോതി, കുദ്ധോ വാ ഓലോകേതീ’’തി (പാചി. അട്ഠ. ൨൩൮-൨൩൯) ഏവം വുത്തേന അങ്ഗുലിചലനാദിനാ കായവികാരേന. ‘‘അലം മാ ദേഹീ’’തിആദിനാ വചീവികാരേനാതി ‘‘അല’’ന്തി വാ ‘‘ന ഗണ്ഹാമീ’’തി വാ ‘‘മാ ആകിരാ’’തി വാ ‘‘അപഗച്ഛാ’’തി വാ ഏവം യേന കേനചി വചീവികാരേന.

അഭിഹടേ പന ഭത്തേ പവാരണായ ഭീതോ ഹത്ഥേ അപനേത്വാ പുനപ്പുനം പത്തേ ഓദനം ആകിരന്തം ‘‘ആകിര ആകിര, കോട്ടേത്വാ പൂരേഹീ’’തി വദതോ പവാരണാ ന ഹോതി. ഏസ നയോ ഭത്തം അഭിഹരന്തം ഭിക്ഖും സല്ലക്ഖേത്വാ ‘‘കിം, ആവുസോ, ഇതോപി കിഞ്ചി ഗണ്ഹിസ്സസി, ദമ്മി തേ കിഞ്ചീ’’തി വദതോപി.

‘‘രസം പടിഗ്ഗണ്ഹഥാ’’തി അപ്പവാരണാജനകസ്സ നാമം ഗഹേത്വാ വുത്തത്താ ‘‘തം സുത്വാ പടിക്ഖിപതോ പവാരണാ നത്ഥീ’’തി വുത്തം. മംസരസന്തി ഏത്ഥ പന ന കേവലം മംസസ്സ രസം ‘‘മംസരസ’’മിച്ചേവ വിഞ്ഞായതി, അഥ ഖോ മംസഞ്ച രസഞ്ച മംസരസന്തി ഏവം പവാരണാജനകനാമവസേനാപി. തസ്മാ തം പടിക്ഖിപതോ പവാരണാവ ഹോതീതി ആഹ ‘‘മംസരസന്തി വുത്തേ പന പടിക്ഖിപതോ പവാരണാ ഹോതീ’’തി. പരതോ മച്ഛമംസം ബ്യഞ്ജനന്തി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ. യസ്മിം ഇരിയാപഥേ പവാരേതി, തം അവികോപേന്തേനേവ ഭുഞ്ജിതബ്ബന്തി യോ ഗച്ഛന്തോ (പാചി. അട്ഠ. ൨൩൮-൨൩൯) പവാരേതി, തേന ഗച്ഛന്തേനേവ ഭുഞ്ജിതബ്ബം. കദ്ദമം വാ ഉദകം വാ പത്വാ ഠിതേന അതിരിത്തം കാരേതബ്ബം. സചേ അന്തരാ നദീ പൂരാ ഹോതി, നദിതീരേ ഗുമ്ബം അനുപരിയായന്തേന ഭുഞ്ജിതബ്ബം. അഥ നാവാ വാ സേതു വാ അത്ഥി, തം അഭിരുഹിത്വാപി ചങ്കമന്തേനേവ ഭുഞ്ജിതബ്ബം, ഗമനം ന ഉപച്ഛിന്ദിതബ്ബം. ഏസ നയോ ഇതരഇരിയാപഥേസുപി. തം തം ഇരിയാപഥം കോപേന്തേന അതിരിത്തം കാരേതബ്ബം. യോ ഉക്കുടികോവ നിസീദിത്വാ പവാരേതി, തേന ഉക്കുടികേനേവ ഭുഞ്ജിതബ്ബം. തസ്സ പന ഹേട്ഠാ പലാലപീഠം വാ കിഞ്ചി വാ നിസീദനം ദാതബ്ബം. പീഠകേ നിസീദിത്വാ പവാരിതേന പന ആസനം അചാലേത്വാവ ചതസ്സോ ദിസാ പരിവത്തന്തേന ഭുഞ്ജിതും ലബ്ഭതി. മഞ്ചേ നിസീദിത്വാ പവാരിതേന ഇതോ വാ ഏത്തോ വാ സംസരിതും ന ലബ്ഭതി. സചേ പന സഹ മഞ്ചേന ഉക്ഖിപിത്വാ അഞ്ഞത്ര നേന്തി, വട്ടതി. നിപജ്ജിത്വാ പവാരിതേനാപി നിപന്നേനേവ ഭുഞ്ജിതബ്ബം. പരിവത്തന്തേന യേന പസ്സേന നിപന്നോ, തസ്സ ഠാനം നാതിക്കമേതബ്ബം.

അലമേതം സബ്ബന്തി ഏതം സബ്ബം അലം പരിയത്തം, ഇദമ്പി തേ അധികം, ഇതോ അഞ്ഞം ന ലച്ഛസീതി അധിപ്പായോ. യോ അതിരിത്തം കരോതീതി യോ ‘‘അലമേതം സബ്ബ’’ന്തി അതിരിത്തം കരോതി. പടിപക്ഖനയേനാതി ‘‘കപ്പിയകതം, പടിഗ്ഗഹിതകതം, ഉച്ചാരിതകതം, ഹത്ഥപാസേ കതം, ഭുത്താവിനാ കതം, ഭുത്താവിനാ പവാരിതേന ആസനാ അവുട്ഠിതേന കതം ‘അലമേതം സബ്ബ’ന്തി വുത്ത’’ന്തി (പാചി. ൨൩൯) ഇമേഹി സത്തഹി വിനയകമ്മാകാരേഹി യം അതിരിത്തം കപ്പിയം കതം, യഞ്ച ഗിലാനാതിരിത്തം, തദുഭയമ്പി അതിരിത്തന്തി ഏവം തസ്സേവ പടിപക്ഖനയേന. ഏത്ഥ ച ‘‘അലമേതം സബ്ബ’’ന്തി തിക്ഖത്തും വത്തബ്ബം, അയം കിര ആചിണ്ണോ. വിനയധരാ പന ‘‘സകിം ഏവ വത്തബ്ബ’’ന്തി വദന്തി.

കസ്മാ തം സോ പുന കാതും ന ലഭതീതി ആഹ ‘‘യഞ്ഹീ’’തിആദി. തത്ഥ യഞ്ഹി അകതന്തി യേന പഠമം കപ്പിയം കതം, തേന യം അകതം, തം കാതബ്ബം. പഠമഭാജനേ പന കാതും ന ലബ്ഭതി. യേന ച അകതന്തി അഞ്ഞേന ഭിക്ഖുനാ യേന പഠമം ന കതം, തേന ച കാതബ്ബന്തി അത്ഥോ. വുത്തന്തി സീഹളട്ഠകഥാസു വുത്തം. അഞ്ഞസ്മിം പന ഭാജനേതി യസ്മിം പന ഭാജനേ പഠമം കതം, തതോ അഞ്ഞസ്മിം പത്തേ വാ കുണ്ഡേ വാ പച്ഛിയം വാ യത്ഥ കത്ഥചി പുരതോ ഠപേത്വാ ഓനാമിതഭാജനേ.

അഞ്ഞത്ര ഭുഞ്ജനവത്ഥുസ്മിന്തി ഭുത്താവിനാ പവാരിതേന ഹുത്വാ അഞ്ഞത്ര ഭുഞ്ജനവത്ഥുസ്മിം. തികപാചിത്തിയന്തി അനതിരിത്തേ അനതിരിത്തസഞ്ഞിവേമതികഅതിരിത്തസഞ്ഞീനം വസേന തീണി പാചിത്തിയാനി. അജ്ഝോഹരതോ ച ദുക്കടന്തി അജ്ഝോഹരതോ അജ്ഝോഹാരേ അജ്ഝോഹാരേ ദുക്കടം. സചേ പന ആമിസസംസട്ഠാനി ഹോന്തി, ആഹാരത്ഥായപി അനാഹാരത്ഥായപി പടിഗ്ഗഹേത്വാ അജ്ഝോഹരന്തസ്സ പാചിത്തിയമേവ. തേസം അനുഞ്ഞാതപരിഭോഗവസേനാതി യാമകാലികാദീനം അനുഞ്ഞാതപരിഭോഗവസേന, യാമകാലികം പിപാസായ സതി പിപാസച്ഛേദനത്ഥം, സത്താഹകാലികം യാവജീവികഞ്ച തേന തേന ഉപസമേതബ്ബകേ ആബാധേ സതി തസ്സ ഉപസമനത്ഥന്തി വുത്തം ഹോതി. ഇദമ്പി അജ്ഝോഹരണതോ കായകമ്മം, വാചായ ‘‘അതിരിത്തം കരോഥ ഭന്തേ’’തി അകാരാപനേന വചീകമ്മന്തി ആഹ ‘‘സമുട്ഠാനാദീനി പഠമകഥിനസദിസാനേവാ’’തി. കിരിയാകിരിയന്തി ഏത്ഥ പടിക്ഖിപിത്വാ ഭുഞ്ജനം കിരിയം. അതിരിത്തസ്സ അകരണം അകിരിയന്തി വേദിതബ്ബം.

പഠമപവാരണാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.