൬. ഏളകലോമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

അദ്ധാനമഗ്ഗപ്പടിപന്നസ്സാതി അദ്ധാനമേവ മഗ്ഗോ അദ്ധാനമഗ്ഗോ, തം പടിപന്നസ്സാതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘അദ്ധാനസങ്ഖാത’’ന്തിആദി. അദ്ധാനസദ്ദേന വിസേസിതത്താ പന ‘‘ദീഘമഗ്ഗ’’ന്തി വുത്തം. അദ്ധാനഗമനസമയസ്സ വിഭങ്ഗേ ‘‘അദ്ധയോജനം ഗച്ഛിസ്സാമീതി ഭുഞ്ജിതബ്ബ’’ന്തിആദിവചനതോ (പാചി. ൨൧൮) അദ്ധയോജനമ്പി അദ്ധാനമഗ്ഗോ ഹോതി. ഏളകലോമാനി ചേതാനി അദ്ധാനമഗ്ഗതോ അഞ്ഞത്ഥ ഉപ്പന്നാനി പടിഗ്ഗഹേതും ന വട്ടന്തി, യതോ ‘‘അദ്ധാനമഗ്ഗപ്പടിപന്നസ്സാ’’തിആദികം വുത്തന്തി അനുയോഗം സന്ധായാഹ ‘‘സബ്ബഞ്ചേത’’ന്തിആദി. തത്ഥ സബ്ബഞ്ചേതന്തി ‘‘ഭിക്ഖുനോ പനേവ അദ്ധാനമഗ്ഗപ്പടിപന്നസ്സ ഏളകലോമാനി ഉപ്പജ്ജേയ്യു’’ന്തിആദികം ഏതം സബ്ബം. വത്ഥുമത്തദീപനമേവാതി ‘‘തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരസ്സ ഭിക്ഖുനോ കോസലേസു ജനപദേ സാവത്ഥിം ഗച്ഛന്തസ്സ അന്തരാമഗ്ഗേ ഏളകലോമാനി ഉപ്പജ്ജിംസൂ’’തിആദികസ്സ (പാരാ. ൫൭൧) വത്ഥുമത്തസ്സ ദീപനമേവ. യത്ഥ കത്ഥചീതി അദ്ധാനതോ അഞ്ഞത്ഥാപി യത്ഥ കത്ഥചി ഠാനേസു. സഹത്ഥാതി കരണത്ഥേ നിസ്സക്കവചനന്തി ആഹ ‘‘സഹത്ഥേനാ’’തി. ലക്ഖണവചനഞ്ചേതം, തസ്മാ യേന കേനചി സരീരാവയവേനാതി അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. തേനാഹ ‘‘അത്തനാ ഹരിതബ്ബാനീതി അത്ഥോ’’തി. അസന്തേ ഹാരകേതി ഏത്ഥ പദാനം അന്തോഗധാവധാരണതോ അവധാരണത്ഥോ ലബ്ഭതീതി ആഹ ‘‘അസന്തേയേവാ’’തിആദി.

ഏത്ഥ ച ‘‘ഇമാനി മേ, ഭന്തേ, ഏളകലോമാനി തിയോജനം അതിക്കാമിതാനി നിസ്സഗ്ഗിയാനീ’’തിആദിനാ (പാരാ. ൫൭൩) നിസ്സജ്ജനവിധാനം വേദിതബ്ബം. തികപാചിത്തിയന്തി അതിരേകതിയോജനേ അതിരേകതിയോജനസഞ്ഞിവേമതികഊനകസഞ്ഞീനം വസേന തീണി പാചിത്തിയാനി. വാസാധിപ്പായേന ഗന്ത്വാ തതോ പരം ഹരണേതി യത്ഥ ഗതോ, തത്ഥ ഉദ്ദേസപരിപുച്ഛാദീനം വാ പച്ചയാദീനം വാ അലാഭേന തതോ പരം അഞ്ഞത്ഥ ഹരണേ, തതോപി അഞ്ഞത്ഥാതി ഏവം യോജനസതമ്പി ഹരണേ അനാപത്തി. അച്ഛിന്നം വാ നിസ്സട്ഠം വാതി ചോരേഹി അച്ഛിന്നം വാ വിനയകമ്മകതം വാ. കതഭണ്ഡന്തി കതം ഭണ്ഡം കമ്ബലകോജവസന്ഥതാദി യം കിഞ്ചി അന്തമസോ സുത്തകേന ബദ്ധമത്തമ്പി. തേനാഹ ‘‘അന്തമസോ’’തിആദി. യോ പന തനുകപത്തത്ഥവികന്തരേ (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൫൭൫) വാ ആയോഗഅംസബദ്ധകകായബന്ധനാദീനം അന്തരേസു വാ പിപ്ഫലികാദീനം മലരക്ഖണത്ഥം സിപാടികായം വാ അന്തമസോ വാതാബാധികോ കണ്ണച്ഛിദ്ദേപി ലോമാനി പക്ഖിപിത്വാ ഗച്ഛതി, ആപത്തിയേവ. സുത്തകേന പന ബന്ധിത്വാ പക്ഖിത്തം കതഭണ്ഡട്ഠാനേ തിട്ഠതി, വേണിം കത്വാ ഹരതി, ഇദം നിധാനമുഖം നാമ, ആപത്തിയേവ.

പഠമപ്പടിലാഭോതി അത്തനോ അത്ഥായ ഏളകലോമാനം പഠമുപ്പത്തി. ഏതേന അച്ഛിന്നനിസ്സട്ഠപ്പടിലദ്ധാനം പടിക്ഖേപോ. അഞ്ഞസ്സ അജാനന്തസ്സ യാനേ പക്ഖിപിത്വാതി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൫൭൨) ഗച്ഛന്തേ രഥാദികേ വാ ഹത്ഥിപിട്ഠിആദീസു വാ സാമികസ്സ അജാനന്തസ്സേവ ‘‘ഹരിസ്സതീ’’തി പക്ഖിപിത്വാ. അഗച്ഛന്തേപി ഏസേവ നയോ. സചേ പന അഗച്ഛന്തേ രഥാദിമ്ഹി വാ ഹത്ഥിപിട്ഠിആദീസു വാ ഠപേത്വാ ആരോഹിത്വാ സാരേതി, ഹേട്ഠാ വാ ഗച്ഛന്തോ ചോദേതി, പക്കോസന്തോ വാ അനുബന്ധാപേതി, ‘‘അഞ്ഞം ഹരാപേതീ’’തി (പാരാ. ൫൭൫) വചനതോ അനാപത്തി. ഏത്ഥ ച ‘‘അജാനന്തസ്സ യാനേ’’തി ഇമിനാ ജാനന്തസ്സ ചേ യാനേ പക്ഖിപതി, അഞ്ഞം ഹരാപേതി നാമാതി ദസ്സേതി. അഹരണപച്ചാഹരണന്തി ഹരണപച്ചാഹരണാനമഭാവോ.

ഏളകലോമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.