നിസ്സഗ്ഗിയകണ്ഡം

൧. ചീവരവഗ്ഗോ

൧. കഥിനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

നിട്ഠിതചീവരസ്മിന്തി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൪൬൨-൪൬൩) നിട്ഠിതഞ്ച തം ചീവരഞ്ചാതി നിട്ഠിതചീവരം, നിട്ഠിതേ ആനിസംസമൂലകേ ചീവരേ, പച്ചാസാചീവരേ ചാതി അത്ഥോ. യസ്മാ പന തം ചീവരം കരണേനപി നിട്ഠിതം ഹോതി നാസനാദീഹിപി, തസ്മാ ‘‘സൂചികമ്മപരിയോസാനേന വാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ യം കിഞ്ചി സൂചിയാ കത്തബ്ബം പാസകപട്ടഗണ്ഠികപട്ടപരിയോസാനകമ്മം, തം സൂചികമ്മപരിയോസാനം നാമ, തേന. നട്ഠന്തി ചോരാദീഹി ഹടം. ഏതമ്പി ഹി കരണപലിബോധസ്സ നിട്ഠിതത്താ ‘‘നിട്ഠിത’’ന്തി വുച്ചതി. വിനട്ഠന്തി ഉപചികാദീഹി ഖാദിതം. ദഡ്ഢന്തി അഗ്ഗിനാ ദഡ്ഢം. ചീവരാസാ വാ ഉപച്ഛിന്നാതി ‘‘അസുകസ്മിം നാമ കുലേ ചീവരം ലഭിസ്സാമീ’’തി യാ ചീവരാസാ ഉപ്പന്നാ ഹോതി, സാ ഉപച്ഛിന്നാ. ഏതേസമ്പി കരണപലിബോധസ്സേവ നിട്ഠിതത്താ നിട്ഠിതഭാവോ വേദിതബ്ബോ. തേനാഹ ‘‘ഇമേസു വാ’’തിആദി. ഏതേന ചീവരപലിബോധാഭാവോ വുത്തോ. തേനാഹ ‘‘ചീവരസ്സ കരണപലിബോധേ ഉപച്ഛിന്നേതി അത്ഥോ’’തി. കഥമേതം വിഞ്ഞായതീതി ആഹ ‘‘അത്ഥതകഥിനസ്സ ഹീ’’തിആദി. പഞ്ചാനിസംസേ അഞ്ഞത്ഥ ഗന്തും അദത്വാ സങ്ഗണ്ഹനട്ഠേന കഥിനം, ഥിരന്തി അത്ഥോ, അത്ഥതം കഥിനം യേന സോ അത്ഥതകഥിനോ, തസ്സ അത്ഥതകഥിനസ്സ. ഹീതി കാരണത്ഥേ നിപാതോ. താവ കഥിനാനിസംസം ലഭതീതി ഏത്ഥ യോ അത്ഥതകഥിനോ ഭിക്ഖൂതി അജ്ഝാഹരിതബ്ബം, താവ സോ അത്ഥതകഥിനോ ഭിക്ഖൂതി വേദിതബ്ബോ, അനാമന്തചാരാദികം കഥിനാനിസംസം ലഭതീതി അത്ഥോ. ‘‘അത്ഥതകഥിനസ്സ ഭിക്ഖുനോ’’തി ഇദം വാ ‘‘അത്ഥതകഥിനോ ഭിക്ഖൂ’’തി വിഭത്തിവിപരിണാമം കത്വാ യോജേതബ്ബം. ഇദം വുത്തം ഹോതി – ചീവരപലിബോധോ ആവാസപലിബോധോതി ദ്വേ പലിബോധാ. തേസു ഏകപലിബോധേപി സതി യസ്മാ അനാമന്തചാരാദികം ആനിസംസം ലഭതി, നാസതി. കസ്മാ? ‘‘നിട്ഠിതചീവരസ്മി’’ന്തി ഏതസ്സ ചീവരസ്സ കരണപലിബോധേ ഉപച്ഛിന്നേതി അയമത്ഥോ വിഞ്ഞായതീതി. സങ്ഘസ്സാതി സങ്ഘേന. കത്തരി ചേതം സാമിവചനം. ഉബ്ഭതേതി അട്ഠന്നം മാതികാനമഞ്ഞതരേന, അന്തരുബ്ഭാരേന വാ ഉദ്ധടേ.

തത്രാതി തസ്മിം കഥിനേ. ഉബ്ഭാരോ ഉദ്ധരണം. പുരിമവസ്സംവുട്ഠേ തിംസമത്തേ പാവേയ്യകേ ഭിക്ഖൂ ഉദ്ദിസ്സ ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, വസ്സംവുട്ഠാനം ഭിക്ഖൂനം കഥിനം അത്ഥരിതു’’ന്തി കഥിനക്ഖന്ധകേ (മഹാവ. ൩൦൬) ഭഗവതാ കഥിനസ്സ അനുഞ്ഞാതത്താ ‘‘അയഞ്ഹി കഥിനത്ഥാരോ നാമ…പേ… അനുഞ്ഞാതോ’’തി വുത്തം. തത്ഥ പുരിമവസ്സംവുട്ഠാനന്തി വസ്സച്ഛേദം അകത്വാ പുരിമവസ്സംവുട്ഠാനന്തി അത്ഥോ. ഏതേന വുട്ഠവസ്സവസേന താവ പുരിമികായ വസ്സം ഉപഗതായേവ കഥിനത്ഥാരം ലഭന്തി, ന പച്ഛിമികായ ഉപഗതാതി ദസ്സേതി. വുട്ഠവസ്സവസേന താവ ഏവം ഹോതു, ഗണനവസേന തം കിത്തകാ ലഭന്തീതി ആഹ ‘‘സോ’’തിആദി. സോതി കഥിനത്ഥാരോ. സബ്ബന്തിമേന പരിച്ഛേദേനാതി ഗണനവസേന പച്ഛിമകോടിയാ. പഞ്ചന്നം ജനാനം വട്ടതീതി പച്ഛിമകോടിയാ ചത്താരോ കഥിനദുസ്സസ്സ ദായകാ, ഏകോ പടിഗ്ഗാഹകോതി പഞ്ചന്നം ജനാനം വട്ടതി. കേചി പന ‘‘പഞ്ചവഗ്ഗകരണീയത്താ ‘പഞ്ചന്നം ജനാനം വട്ടതീ’തി വുത്ത’’ന്തി വദന്തി, തം തേസം മതിമത്തം ‘‘തത്ര, ഭിക്ഖവേ, യ്വായം ചതുവഗ്ഗോ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ ഠപേത്വാ തീണി കമ്മാനി ഉപസമ്പദം പവാരണം അബ്ഭാന’’ന്തി ചമ്പേയ്യക്ഖന്ധകേ (മഹാവ. ൩൮൮) വുത്തത്താ. തസ്മാതി യസ്മാ വുട്ഠവസ്സവസേന പുരിമവസ്സംവുട്ഠാനം അനഞ്ഞാതോ, യസ്മാ ച സബ്ബന്തിമേന പരിച്ഛേദേന പഞ്ചന്നം ജനാനം വട്ടതി, തസ്മാ. യത്ഥാതി യസ്മിം വിഹാരേ. ആനിസംസേതി അനാമന്തചാരാദികേ കഥിനാനിസംസേ. അഥ പന ചത്താരോ ഭിക്ഖൂ വസ്സം ഉപഗതാ, ഏകോ പരിപുണ്ണവസ്സോ സാമണേരോ സചേ പച്ഛിമികായ ഉപസമ്പജ്ജതി, ഗണപൂരകോ ചേവ ഹോതി, ആനിസംസഞ്ച ലഭതി. തയോ ഭിക്ഖൂ, ദ്വേ സാമണേരാ, ദ്വേ ഭിക്ഖൂ, തയോ സാമണേരാ, ഏകോ ഭിക്ഖു, ചത്താരോ സാമണേരാതി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ.

ഖന്ധകേ വുത്തായ ഞത്തിദുതിയകമ്മവാചായാതി –

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ, ഇദം സങ്ഘസ്സ കഥിനദുസ്സം ഉപ്പന്നം. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഇമം കഥിനദുസ്സം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദദേയ്യ കഥിനം അത്ഥരിതും, ഏസാ ഞത്തി. സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ, ഇദം സങ്ഘസ്സ കഥിനദുസ്സം ഉപ്പന്നം, സങ്ഘോ ഇമം കഥിനദുസ്സം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദേതി കഥിനം അത്ഥരിതും. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ഇമസ്സ കഥിനദുസ്സസ്സ ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദാനം കഥിനം അത്ഥരിതും, സോ തുണ്ഹസ്സ. യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ. ദിന്നം ഇദം സങ്ഘേന കഥിനദുസ്സം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ കഥിനം അത്ഥരിതും, ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി (മഹാവ. ൩൦൭) –

ഏവം കഥിനക്ഖന്ധകേ വുത്തായ ഞത്തിദുതിയകമ്മവാചായ. കഥിനത്ഥാരാരഹസ്സാതി കഥിനം അത്ഥരിതും ഭബ്ബസ്സ. സോ ച ഖോ പുബ്ബകരണജാനനാദീഹി അട്ഠഹി അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോതി വേദിതബ്ബോ. വുത്തഞ്ഹേതം വിനയവിനിച്ഛയേ ‘‘അട്ഠധമ്മകോവിദോ ഭിക്ഖു, കഥിനത്ഥാരമരഹതീ’’തി. പരിവാരേപി (പരി. ൪൦൯) വുത്തം –

‘‘അട്ഠഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ പുഗ്ഗലോ ഭബ്ബോ കഥിനം അത്ഥരിതും. കതമേഹി അട്ഠഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ പുഗ്ഗലോ ഭബ്ബോ കഥിനം അത്ഥരിതും? പുബ്ബകരണം ജാനാതി, പച്ചുദ്ധാരം ജാനാതി, അധിട്ഠാനം ജാനാതി, അത്ഥാരം ജാനാതി, മാതികം ജാനാതി, പലിബോധം ജാനാതി, ഉദ്ധാരം ജാനാതി, ആനിസംസം ജാനാതി, ഇമേഹി അട്ഠഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ പുഗ്ഗലോ ഭബ്ബോ കഥിനം അത്ഥരിതു’’ന്തി.

ഏത്ഥ ച പുബ്ബകരണം നാമ ധോവനവിചാരണച്ഛേദനബന്ധനസിബ്ബനരജനകപ്പകരണം. പച്ചുദ്ധാരോ നാമ പുരാണസങ്ഘാടിആദീനം പച്ചുദ്ധരണം. അധിട്ഠാനം നാമ കഥിനചീവരാധിട്ഠാനം. അത്ഥാരോ നാമ കഥിനത്ഥാരോ. മാതികാ നാമ അട്ഠ മാതികാ. പലിബോധോ നാമ ആവാസപലിബോധോ ചീവരപലിബോധോതി ദ്വേ പലിബോധാ. ഉദ്ധാരോ നാമ പക്കമനന്തികാദയോ. ആനിസംസോ നാമ പഞ്ചാനിസംസാ.

യം പന സമന്തപാസാദികായം (മഹാവ. അട്ഠ. ൩൦൬) വുത്തം ‘‘കഥിനം പന കേന അത്ഥരിതബ്ബം? യസ്സ സങ്ഘോ കഥിനചീവരം ദേതി, സങ്ഘേന പന കസ്സ ദാതബ്ബം? യോ ജിണ്ണചീവരോ ഹോതി, സചേ ബഹൂ ജിണ്ണചീവരാ ഹോന്തി, വുഡ്ഢസ്സ ദാതബ്ബം. വുഡ്ഢേസുപി യോ മഹാപരിസോ തദഹേവ ചീവരം കത്വാ അത്ഥരിതും സക്കോതി, തസ്സ ദാതബ്ബം. സചേ വുഡ്ഢോ ന സക്കോതി, നവകതരോ സക്കോതി, തസ്സ ദാതബ്ബം. അപിച സങ്ഘേന മഹാഥേരസ്സ സങ്ഗഹം കാതും വട്ടതി, തസ്മാ ‘തുമ്ഹേ, ഭന്തേ, ഗണ്ഹഥ, മയം കത്വാ ദസ്സാമാ’തി വത്തബ്ബ’’ന്തി, തമ്പി കഥിനത്ഥാരാരഹംയേവ ഗഹേത്വാവ ദാതബ്ബം. ദേന്തേന പന തീസു ചീവരേസു യം യം ജിണ്ണം ഹോതി, തം തദത്ഥായ ദാതബ്ബം. പകതിയാ ദുപട്ടചീവരസ്സ ദുപട്ടത്ഥായേവ ദാതബ്ബം. സചേപിസ്സ ഏകപട്ടചീവരം ഘനം ഹോതി, കഥിനസാടകോ ച പേലവോ, സാരുപ്പത്ഥായ ദുപട്ടപ്പഹോനകമേവ ദാതബ്ബം. ‘‘അഹം അലഭന്തോ ഏകപട്ടം പാരുപാമീ’’തി വദന്തസ്സാപി ദുപട്ടം ദാതും വട്ടതി. യോ പന ലോഭപകതികോ ഹോതി, തസ്സ ന ദാതബ്ബം. തേനാപി കഥിനം അത്ഥരിത്വാ പച്ഛാ സിബ്ബേത്വാ ‘‘ദ്വേ ചീവരാനി കരിസ്സാമീ’’തി ന ഗഹേതബ്ബം.

തേനാതി കഥിനത്ഥാരകേന ഭിക്ഖുനാ. തദഹേവാതി തസ്മിംയേവ ദിവസേ. പഞ്ച വാ അതിരേകാനി വാ ഖണ്ഡാനി ഛിന്ദിത്വാതി യഥാ പഞ്ചഖണ്ഡികാദീനം സങ്ഘാടിആദീനം തിണ്ണം ചീവരാനം അഞ്ഞതരപ്പഹോനകാനി മഹാമണ്ഡലഅഡ്ഢമണ്ഡലാദിവസേന പഞ്ച ഖണ്ഡാനി വാ അതിരേകാനി വാ സത്താദിഖണ്ഡാനി ഹോന്തി, ഏവം ഛിന്ദിത്വാ. തസ്മിഞ്ച കഥിനചീവരേ കരിയമാനേ ‘‘അഹം ഥേരോ’’തി വാ ‘‘ബഹുസ്സുതോ’’തി വാ ഏകേനാപി അകാതും ന ലബ്ഭതി. അനാദരിയേന അകരോന്തസ്സ ദുക്കടം. തസ്മാ സബ്ബേഹേവ സന്നിപതിത്വാ ധോവനഛേദനസിബ്ബനരജനാനി നിട്ഠാപേതബ്ബാനി. തേനാഹ ‘‘സേസഭിക്ഖൂഹിപി തസ്സ സഹായേഹി ഭവിതബ്ബ’’ന്തി. കതചീവരമേവാതി നിട്ഠിതപരികമ്മമേവ കഥിനദുസ്സം. സബ്ബന്തിമേന പരിച്ഛേദേന അന്തരവാസകോപി ഛിന്ദിത്വാവ കാതബ്ബോ അഞ്ഞഥാ അത്ഥാരവിപത്തിതോ. യഥാഹ –

‘‘കഥഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, അനത്ഥതം ഹോതി കഥിനം? ന ഉല്ലിഖിതമത്തേന അത്ഥതം ഹോതി കഥിനം…പേ… ന അഞ്ഞത്ര പഞ്ചകേന വാ അതിരേകപഞ്ചകേന വാ തദഹേവ സഞ്ഛിന്നേനാ’’തി (മഹാവ. ൩൦൮).

തേനേവാഹ ‘‘അച്ഛിന്നാസിബ്ബിതം പന ന വട്ടതീ’’തി. തേന ഭിക്ഖുനാതി അത്ഥാരകേന ഭിക്ഖുനാ. അത്ഥരിതബ്ബന്തി അത്ഥരണം കാതബ്ബം. തഞ്ച ഖോ തഥാവചീഭേദകരണമേവാതി ദട്ഠബ്ബം. യഥാഹ –

‘‘സചേ സങ്ഘാടിയാ കഥിനം അത്ഥരിതുകാമോ ഹോതി, പോരാണികാ സങ്ഘാടി പച്ചുദ്ധരിതബ്ബാ, നവാ സങ്ഘാടി അധിട്ഠാതബ്ബാ, ‘ഇമായ സങ്ഘാടിയാ കഥിനം അത്ഥരാമീ’തി വാചാ ഭിന്ദിതബ്ബാ’’തി (പരി. ൪൧൩) –

വിത്ഥാരോ. ‘‘ഭന്തേ, ആവുസോ’’തി ച ‘‘അനുമോദഥ, അനുമോദാഹീ’’തി ച വചനഭേദം സന്ധായ ‘‘ഥേരാനഞ്ചാ’’തിആദി വുത്തം.

ഏവം അത്ഥാരകേന പടിപജ്ജിതബ്ബവിധിം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി അനുമോദകേഹി പടിപജ്ജിതബ്ബവിധിം ദസ്സേതും ‘‘തേഹിപീ’’തിആദി വുത്തം. ‘‘അനുമോദാമാ’’തി അത്തനാവ അത്തനി ഗാരവവസേന വുത്തം. കിഞ്ചാപി ഏവം വുത്തം, തഥാപി ഏകകേന ‘‘അനുമോദാമാ’’തി വത്തും ന വട്ടതി, ‘‘അനുമോദാമി’’ച്ചേവ വത്തബ്ബന്തി വദന്തി, വീമംസിത്വാ ഗഹേതബ്ബം. ഇദാനി കഥിനാനിസംസേ ദസ്സേതും ഭൂമിം വിചാരയന്തോ ‘‘പുരിമവസ്സംവുട്ഠേസുപീ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ തേസംയേവാതി അത്ഥാരകഅനുമോദകാനംയേവ. വുത്തഞ്ഹേതം പരിവാരേ ‘‘ദ്വിന്നം പുഗ്ഗലാനം അത്ഥതം ഹോതി കഥിനം അത്ഥാരകസ്സ ച അനുമോദകസ്സ ചാ’’തി (പരി. ൪൦൩). തേതി അത്ഥാരകഅനുമോദകാ. തതോ പട്ഠായാതി അത്ഥാരാനുമോദനതോ പട്ഠായ. യാവ കഥിനസ്സുബ്ഭാരാതി ന കേവലം ചീവരമാസേയേവ, അഥ ഖോ അട്ഠന്നം മാതികാനം അഞ്ഞതരേന വാ അന്തരുബ്ഭാരേന വാ യാവ കഥിനസ്സുബ്ഭാരാ പഞ്ചാനിസംസേ ലഭന്തി, ഉദ്ധടേ പന ന ലഭന്തീതി അത്ഥോ.

ഇദാനി തേ പഞ്ചാനിസംസേ സരൂപതോ ദസ്സേതും ‘‘അനാമന്തചാരോ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ അനാമന്തചാരോ നാമ പഞ്ചന്നം ഭോജനാനം അഞ്ഞതരേന നിമന്തിതസ്സ സന്തം ഭിക്ഖും അനാപുച്ഛാ കുലേസു ചാരിത്താപജ്ജനം. അസമാദാനചാരോ നാമ നാമേനാധിട്ഠിതസ്സ ചീവരസ്സ അസമാദാനചരണം, നാമേനാധിട്ഠിതാനം തിണ്ണം ചീവരാനമഞ്ഞതരം ചീവരം യത്ഥ കത്ഥചി നിക്ഖിപിത്വാ അഞ്ഞത്ഥ അരുണുട്ഠാപനന്തി അത്ഥോ, ചീവരവിപ്പവാസോതി വുത്തം ഹോതി. യാവദത്ഥചീവരന്തി യാവതാ ചീവരേന അത്ഥോ ഹോതി, താവതകം അനധിട്ഠിതം അവികപ്പിതം ചീവരധാരണം, ദസാഹമതിക്കമിത്വാ ചീവരസ്സ ഠപനന്തി അത്ഥോ. ഗണസ്സ ഭോജനം ഗണഭോജനം. ഗണോതി ചേത്ഥ ചത്താരോ വാ തതുത്തരി വാ ഭിക്ഖൂ. തേസം വിഞ്ഞത്തിതോ വാ നിമന്തനതോ വാ ലദ്ധസ്സ ഓദനാദീനം പഞ്ചന്നം അഞ്ഞതരഭോജനസ്സ സഹ ഗഹണന്തി അത്ഥോ. യോ ച തത്ഥ ചീവരുപ്പാദോതി തത്ഥ കഥിനത്ഥതസീമായ മതകചീവരം വാ ഹോതു, സങ്ഘം ഉദ്ദിസ്സ ദിന്നം വാ സങ്ഘികേന തത്രുപ്പാദേന ആഭതം വാ യേന കേനചി ആകാരേന യം സങ്ഘികം ചീവരം ഉപ്പജ്ജതി, തം തേസം ഭവിസ്സതീതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘തസ്മിം ആവാസേ സങ്ഘസ്സ ഉപ്പന്നചീവരഞ്ചാ’’തി.

‘‘യം പന തത്ഥ സങ്ഘസ്സ ഉപ്പന്നം പത്താദി വാ അഞ്ഞം ഭണ്ഡം വാ, തം സബ്ബേസം പാപുണാതി. യം പന തത്രുപ്പാദേന തണ്ഡുലാദിനാ വത്ഥം ചേതാപിതം, അത്ഥതകഥിനാനമേവ താനി വത്ഥാനി പാപുണന്തി. വത്ഥേഹി പന തണ്ഡുലാദീസു ചേതാപിതേസു സബ്ബേസം താനി പാപുണന്തീ’’തി ഗണ്ഠിപദേ വുത്തം, തമ്പി ചേതാപിതകാലതോ പട്ഠായ ചീവരുപ്പാദോ ന ഹോതീതി സുവുത്തന്തി ദട്ഠബ്ബം. അനത്ഥതകഥിനാ പന ഇമേസു പഞ്ചസു ആനിസംസേസു ചീവരമാസേ അസമാദാനചാരം ഠപേത്വാ സേസാനിസംസേ ലഭന്തി. യദി അസമാദാനചാരോപി ലബ്ഭേയ്യ, പാവേയ്യകാ ഭിക്ഖൂ വസ്സംവുട്ഠാ ഓകപുണ്ണേഹി ചീവരേഹി ന ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമേയ്യും. യസ്മാ തം ന ലബ്ഭതി, തസ്മാ ചീവരമാസേപി ചീവരം സമാദായ ഏവ ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിംസു.

ഏവം കഥിനത്ഥാരം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി ഉബ്ഭാരം ദസ്സേന്തോ ‘‘തം പനേതം കഥിന’’ന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ മാതികാതി മാതരോ, ജനേത്തിയോതി അത്ഥോ. കഥിനുബ്ഭാരഞ്ഹി ഏതാ അട്ഠ ജനേന്തി. താസു പക്കമനം അന്തോ ഏതിസ്സാതി പക്കമനന്തികാ. ഏവം സേസാപി വേദിതബ്ബാ. തത്ഥ യോ ഭിക്ഖു അത്ഥതകഥിനോ കഥിനചീവരം ആദായ തസ്മിം ആവാസേ നിരപേക്ഖോ ‘‘ന പച്ചേസ്സ’’ന്തി പക്കമതി, തസ്സേവം പക്കമതോ കഥിനുദ്ധാരോ അതിക്കന്തമത്തായ സീമായ ഹോതീതി പക്കമനന്തികോ കഥിനുദ്ധാരോതി വേദിതബ്ബോ.

യോ പന ആനിസംസചീവരം ആദായ പക്കമതി, തസ്സ ബഹിസീമാഗതസ്സ ഏവം ഹോതി ‘‘ഇധേവിമം കരിസ്സാമി, ന പുന തം വിഹാരം ഗച്ഛിസ്സാമീ’’തി തസ്മിം ആവാസേ നിരപേക്ഖോ ഹുത്വാ തം ചീവരം കാരേതി, തസ്സ ഭിക്ഖുനോ നിട്ഠാനന്തികോ കഥിനുദ്ധാരോ.

യദി പന ആനിസംസമൂലചീവരം ആദായ ബഹിസീമാഗതോ ‘‘നേവിമം ചീവരം കരിസ്സാമി, ന ച തം ആവാസം ഗച്ഛിസ്സാമീ’’തി സന്നിട്ഠാനം കരോതി, തദാ സന്നിട്ഠാനന്തികോ കഥിനുദ്ധാരോ.

തദേവ ആനിസംസചീവരം ലദ്ധാ തം ആദായ ബഹിസീമം ഗന്ത്വാ ‘‘ഇധേവിമം ചീവരം കരിസ്സാമി, ന ഗച്ഛിസ്സാമീ’’തി കരോന്തസ്സ സചേ തം ചീവരം നസ്സതി വിനസ്സതി ഡയ്ഹതി, നാസനന്തികോ കഥിനുദ്ധാരോ ഹോതി.

സചേ പന ആനിസംസചീവരം ലദ്ധാ തസ്മിം വിഹാരേ സാപേക്ഖോവ ബഹിസീമാഗതോ ‘‘വിഹാരേ ഭിക്ഖൂഹി അന്തരുബ്ഭാരം കത’’ന്തി സുണാതി, തസ്സ സവനന്തികോ കഥിനുദ്ധാരോ ഹോതി.

ആസായ അവച്ഛേദോ ഏതിസ്സാതി ആസാവച്ഛേദികാ. യോ പന യേന കേനചി ‘‘തുയ്ഹം ചീവരം ദസ്സാമീ’’തി വുത്തോ തസ്മിം ചീവരേ ആസായ വിഹാരേ അപേക്ഖം പഹായ ബഹിസീമാഗതോ പുന തേന ‘‘ന സക്കോമി ദാതു’’ന്തി വുത്തേ ആസം ഛിന്ദതി, തസ്സ ആസാവച്ഛേദികോ കഥിനുദ്ധാരോ ഹോതി.

യോ പന വസ്സംവുട്ഠവിഹാരതോ അഞ്ഞം വിഹാരം സാപേക്ഖോവ ഗന്ത്വാ ആഗച്ഛന്തോ അന്തരാമഗ്ഗേയേവ കഥിനുദ്ധാരം വീതിനാമേതി, തസ്സ സീമാതിക്കമനന്തികോ കഥിനുദ്ധാരോ.

സഹ ഉബ്ഭാരേനാതി സഹുബ്ഭാരാ. ആനിസംസചീവരം ആദായ സാപേക്ഖോവ ബഹി ഗന്ത്വാ കഥിനുദ്ധാരം സമ്ഭുണന്തസ്സ കഥിനുദ്ധാരോ സഹുബ്ഭാരോതി വേദിതബ്ബോ.

‘‘ഏതസ്മിം പന പക്കമനന്തികേ കഥിനുദ്ധാരേ പഠമം ചീവരപലിബോധോ ഛിജ്ജതീ’’തിആദിനാ ചീവരപലിബോധുപച്ഛേദാദികസ്സ വിനിച്ഛയസ്സ വിത്ഥാരതോ സമന്തപാസാദികായം (മഹാവ. അട്ഠ. ൩൧൧) വുത്തത്താ ൮ ‘‘തത്ഥ വിത്ഥാരവിനിച്ഛയോ’’തിആദിമാഹ. അത്ഥാരുബ്ഭാരാനംയേവ വാ വിത്ഥാരവിനിച്ഛയസ്സ തത്ഥാഗതത്താ ഏവം വുത്തന്തി ദട്ഠബ്ബം. സേസപലിബോധാഭാവന്തി അവസേസസ്സ പലിബോധസ്സ അഭാവം, ആവാസപലിബോധാഭാവന്തി അത്ഥോ.

അസ്സാതി കാലസ്സ. ദസാഹപരമന്തി അച്ചന്തസംയോഗേ ഉപയോഗവചനന്തി ആഹ ‘‘തം ദസാഹപരമം കാല’’ന്തി. അതിരേകന്തി അധികം, സോ ച അധികഭാവോ അധിട്ഠിതവികപ്പിതചീവരതോതി ആഹ ‘‘അധിട്ഠിതവികപ്പിതേസൂ’’തിആദി. ഖോമന്തി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൬൩൬-൬൩൮) ഖോമസുത്തേഹി വായിതം ഖോമപട്ടചീവരം. തഥാ സേസാനി. കമ്ബലം നാമ മനുസ്സലോമവാളലോമേ ഠപേത്വാ സേസലോമേഹി വായിത്വാ കതവത്ഥം. സാണം നാമ സാണവാകേഹി കതവത്ഥം. ഭങ്ഗം നാമ ഖോമസുത്താദീഹി പഞ്ചഹി മിസ്സേത്വാ കതവത്ഥം. ‘‘പാടേക്കം വാകമയമേവാ’’തിപി വദന്തി. തദനുലോമാനം വാതി ദുകൂലം പത്തുണ്ണം സോമാരപട്ടം ചീനപട്ടം ഇദ്ധിജം ദേവദിന്നന്തി തേസം ഖോമാദീനംയേവ അനുലോമാനം ഛന്നം ചീവരാനം വാ, തത്ഥ ദുകൂലം സാണസ്സ അനുലോമം വാകമയത്താ. പത്തുണ്ണദേസേ പാണകേഹി സഞ്ജാതവത്ഥം പത്തുണ്ണം. സോമാരദേസേ ജാതം വത്ഥം സോമാരപട്ടം. തഥാ ചീനപട്ടം. ഇമാനി തീണിപി കോസേയ്യസ്സ അനുലോമാനി പാണകേഹി കതസുത്തമയത്താ. ഇദ്ധിജം ഏഹിഭിക്ഖൂനം പുഞ്ഞിദ്ധിയാ നിബ്ബത്തചീവരം. തം പന ഖോമാദീനമഞ്ഞതരം ഹോതീതി തേസംയേവ അനുലോമം. ദേവേഹി ദിന്നം ചീവരം ദേവദിന്നം, തം കപ്പരുക്ഖേ നിബ്ബത്തം ജാലിനിയാ ദേവകഞ്ഞായ അനുരുദ്ധത്ഥേരസ്സ ദിന്നവത്ഥസദിസം, തമ്പി ഖോമാദീനംയേവ അനുലോമം ഹോതി തേസു അഞ്ഞതരഭാവതോ.

ദീഘതോ വഡ്ഢകിഹത്ഥപ്പമാണം, വിത്ഥാരതോ തതോ ഉപഡ്ഢപ്പമാണം വികപ്പനുപഗം പച്ഛിമം. അട്ഠങ്ഗുലം സുഗതങ്ഗുലേനാതി ഏത്ഥ സുഗതങ്ഗുലം നാമ ഇദാനി മജ്ഝിമസ്സ പുരിമസ്സ തീണി അങ്ഗുലാനി, തേന സുഗതങ്ഗുലേന അട്ഠങ്ഗുലം വഡ്ഢകിഹത്ഥപ്പമാണന്തി അത്ഥോ. ചതുരങ്ഗുലവിത്ഥതന്തി ഏത്ഥാപി യഥാവുത്താനുസാരേനേവ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. യേസം പന അധിട്ഠാനവികപ്പനാനം അഭാവതോ അധിട്ഠിതവികപ്പിതേസു അപരിയാപന്നത്താ ഇദം അതിരേകചീവരം നാമ ഹോതി.

തം അധിട്ഠാനവികപ്പനം കേനാകാരേന ജാനിതബ്ബന്തി അനുയോഗം സന്ധായ തം ദസ്സേതും ‘‘യം പന വുത്ത’’ന്തിആദി ആരദ്ധം. തത്ഥ യം പന വുത്തന്തി അതിരേകചീവരം ദസ്സേതും ‘‘അധിട്ഠിതവികപ്പിതേസു അപരിയാപന്നത്താ’’തി അമ്ഹേഹി യം വുത്തന്തി അത്ഥോ. തിചീവരം അധിട്ഠാതുന്തി നാമം വത്വാ അധിട്ഠാതും. ന വികപ്പേതുന്തി സങ്ഘാടിആദിനാമേന വികപ്പേതും ന അനുജാനാമീതി അത്ഥോ. ‘‘ഇമം ചീവരം വികപ്പേമീ’’തി പന വികപ്പേതും വട്ടതിയേവ. സാമഞ്ഞവചനം പന തിചീവരസ്സ കണ്ഡുപടിച്ഛാദിവസ്സികസാടികാനം വിയ കാലവസേന വിസേസാഭാവാ ചസ്സ വികപ്പേതബ്ബതാതി ദസ്സനത്ഥം, ന പന സബ്ബഥാ വികപ്പനപടിസേധനത്ഥന്തി ദട്ഠബ്ബം. തഥാ ഹി പുരാണചീവരം പച്ചുദ്ധരിത്വാ നവസ്സ അധിട്ഠാനവചനതോ, ‘‘അനാപത്തി അധിട്ഠേതി വികപ്പേതീ’’തിആദിവചനതോ (പാരാ. ൪൬൯) ച തിചീവരസ്സപി വികപ്പനായ ഓകാസോ ദിന്നോ. ഏസ നയോ സബ്ബത്ഥ. തിചീവരാദീനി ഹി അധിട്ഠഹന്തേന ‘‘ഇമം സങ്ഘാടിം അധിട്ഠാമീ’’തിആദിനാ തം തം നാമം വത്വാ അധിട്ഠാതബ്ബം. വികപ്പേന്തേന പന ‘‘ഇമം സങ്ഘാടി’’ന്തിആദിനാ തസ്സ തസ്സ ചീവരസ്സ നാമം അഗ്ഗഹേത്വാ ‘‘ഇമം ചീവരം തുയ്ഹം വികപ്പേമീ’’തി വികപ്പേതബ്ബം. തിചീവരം വാ ഹോതു, അഞ്ഞം വാ, യദി തം തം നാമം ഗഹേത്വാ വികപ്പേതി, അവികപ്പിതം ഹോതി, അതിരേകചീവരട്ഠാനേയേവ തിട്ഠതി. തതോ പരം വികപ്പേതുന്തി ചതുമാസതോ പരം ‘‘ഇമം ചീവരം വികപ്പേമീ’’തി വികപ്പേതും. ഇദഞ്ച പരിഭുഞ്ജിതും അനുഞ്ഞാതം. കേചി പന (സാരത്ഥ. ടീ. ൨.൪൬൯) ‘‘തതോ പരം വികപ്പേത്വാ യാവ ആഗാമിസംവച്ഛരേ വസ്സാനം ചതുമാസം, താവ ഠപേതും അനുഞ്ഞാത’’ന്തി വദന്തി. തതോ പരന്തി ആബാധതോ പരം. ‘‘ഇമാസഞ്ച പന വസ്സികസാടികകണ്ഡുപടിച്ഛാദീനം തതോ പരം വികപ്പേത്വാ പരിഭോഗസ്സ അനുഞ്ഞാതത്താ തഥാവികപ്പിതം അഞ്ഞനാമേന അധിട്ഠഹിത്വാ പരിഭുഞ്ജിതബ്ബ’’ന്തി ഗണ്ഠിപദേസു വുത്തം. അധിട്ഠാതബ്ബവികപ്പേതബ്ബതാ ജാനിതബ്ബാതി അധിട്ഠാതബ്ബം വികപ്പേതബ്ബന്തി ഏവം അധിട്ഠാനവികപ്പനാ ജാനിതബ്ബാതി അത്ഥോ.

പഞ്ചപരിമാണം അസ്സാതി പഞ്ചകം, മുട്ഠിസ്സ മുട്ഠിഹത്ഥസ്സ സമ്ബന്ധം പഞ്ചകം മുട്ഠിപഞ്ചകം. ഏസ ന യോ മുട്ഠിത്തികന്തി ഏത്ഥാപി. പാരുപനേനപി സക്കാ നാഭിം പടിച്ഛാദേതുന്തി ആഹ ‘‘ദ്വിഹത്ഥോപി വട്ടതീ’’തി. ന കേവലം അഡ്ഢതേയ്യോവ വട്ടതി, അഥ ഖോ ദ്വിഹത്ഥോപി വട്ടതീതി പി-സദ്ദസ്സ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. അതിരേകഞ്ചാതി സുഗതചീവരപ്പമാണമ്പി തതോ അധികമ്പി. പച്ചുദ്ധരാമീതി ഠപേമി, പരിച്ചജാമീതി വാ അത്ഥോ. ‘‘ഇമം ചീവരം സങ്ഘാടിം അധിട്ഠാമീ’’തി (സാരത്ഥ. ടീ. ൨.൪൬൯) ഏവമ്പി വത്തും വട്ടതി. കായവികാരം കരോന്തേനാതി ഹത്ഥാദിനാ ചീവരം പരാമസന്തേന, ചാലേന്തേന വാ. ഇദഞ്ഹി അധിട്ഠാനം യേന കേനചി സരീരാവയവേന അഫുസന്തസ്സ ന വട്ടതി. ദുവിധന്തി സമ്മുഖാപരമ്മുഖഭേദേന ദുവിധം. വാചാ ഭിന്ദിതബ്ബാതി വചനം നിച്ഛാരേതബ്ബം. അന്തോഗബ്ഭാദീസൂതി അന്തോഗബ്ഭഉപരിപാസാദേസു. സാമന്തവിഹാരേതി യത്ഥ തദഹേവ ഗന്ത്വാ നിവത്തേതും സക്കാ, ഏവരൂപേ സമീപവിഹാരേ. ഇദഞ്ച ദേസനാസീസമത്തം, തസ്മാ ദൂരേ ഠിതമ്പി അധിട്ഠാതബ്ബന്തി വദന്തി. ‘‘ഠപിതട്ഠാനം സല്ലക്ഖേത്വാ’’തി ഇമിനാ ചീവരസംലക്ഖണം വുത്തം. ന ഹി ഠപിതട്ഠാനമത്തസല്ലക്ഖണേന കിഞ്ചി പയോജനം അത്ഥി.

അധിട്ഠഹിത്വാ ഠപിതവത്ഥേഹീതി പച്ചത്ഥരണമുഖപുഞ്ഛനചോളപരിക്ഖാരചോളവസേന അധിട്ഠഹിത്വാ ഠപിതവത്ഥേഹി. അധിട്ഠാനതോ പുബ്ബേ സങ്ഘാടിആദിവോഹാരസ്സ അഭാവതോ ‘‘ഇമം പച്ചുദ്ധരാമീ’’തി പച്ചത്ഥരണാദീനം വിസും പച്ചുദ്ധരണവിധിം ദസ്സേതി. പച്ചത്ഥരണാദിനാമേന പന അധിട്ഠാതബ്ബത്താ ‘‘ഇമം പച്ചത്ഥരണം പച്ചുദ്ധരാമീ’’തിആദിനാ വുത്തേപി നേവത്ഥി ദോസോ. പുന അധിട്ഠാതബ്ബാനീതി സങ്ഘാടിആദിനാമേന അധിട്ഠാതബ്ബാനി. പരിക്ഖാരചോളകസ്സ പന പരിക്ഖാരചോളവസേന അധിട്ഠഹിത്വാ ഠപിതവത്ഥേഹിപി സങ്ഘാടിആദിമ്ഹി കതേ പച്ചുദ്ധരിത്വാ പുന അധിട്ഠാതബ്ബന്തി നത്ഥി. പുബ്ബേ കതാധിട്ഠാനമേവ അധിട്ഠാനം. അധിട്ഠിതേന പന തേന സദ്ധിം മഹന്തതരമേവ ദുതിയം പട്ടം വാ ഖണ്ഡം വാ സംസിബ്ബന്തേന അധിട്ഠാതബ്ബം, സമേ വാ ഖുദ്ദകേ വാ അധിട്ഠാനകിച്ചം നത്ഥി. സുഖപരിഭോഗത്ഥന്തി വിപ്പവാസദോസാഭാവതോ യത്ഥ കത്ഥചി ഠപേത്വാ ധമ്മസ്സവനാദിനാ കിച്ചേന അഞ്ഞത്ഥ അരുണം ഉട്ഠാപേത്വാ ആഗന്ത്വാ നിസ്സജ്ജനം വിനാവ പരിഭുഞ്ജിതും സക്കുണേയ്യതായ സുഖപരിഭോഗത്ഥം. പരിക്ഖാരചോളം അധിട്ഠാതുന്തി പരിക്ഖാരചോളം കത്വാ അധിട്ഠാതും.

അനതിരിത്തപമാണാതി ‘‘ദീഘസോ ഛ വിദത്ഥിയോ സുഗതവിദത്ഥിയാ, തിരിയം അഡ്ഢതേയ്യാ’’തി (പാചി. ൫൪൩) വുത്തപ്പമാണതോ അനധികപമാണാ. പച്ചുദ്ധരിത്വാ വികപ്പേതബ്ബാതി വസ്സികസാടികഭാവതോ അപനേത്വാ വികപ്പേതബ്ബാ, ഹേമന്തസ്സ പഠമദിവസതോ പട്ഠായ അന്തോദസാഹേ വസ്സികസാടികാവസ്സികസാടികഭാവതോ അപനേത്വാ ‘‘ഇമം ചീവരം തുയ്ഹം വികപ്പേമീ’’തിആദിനാ നയേന വികപ്പേതബ്ബാതി വുത്തം ഹോതി. അഞ്ഞഥാ ഹി ‘‘വസ്സികസാടികാ വസ്സാനമാസാതിക്കമേനാപി, കണ്ഡുപടിച്ഛാദി ആബാധവൂപസമേനാപി അധിട്ഠാനം വിജഹതീ’’തി (കങ്ഖാ. അട്ഠ. കഥിനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) വക്ഖമാനത്താ വസ്സാനമാസതോ പരം അസതി അധിട്ഠാനേ കിം പച്ചുദ്ധരേയ്യാതി ‘‘പച്ചുദ്ധരിത്വാ’’തി വചനമേവ നോപപജ്ജേയ്യ.

കേചി പന (സാരത്ഥ. ടീ. ൨.൪൬൯) ‘‘യഥാ കഥിനമാസബ്ഭന്തരേ ഉപ്പന്നചീവരം കഥിനമാസാതിക്കമേ നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി, ഏവമയം വസ്സികസാടികാപി വസ്സാനമാസാതിക്കമേ നിസ്സഗ്ഗിയാ ഹോതി. തസ്മാ കത്തികപുണ്ണമദിവസേ പച്ചുദ്ധരിത്വാ തതോ പരം ഹേമന്തസ്സ പഠമദിവസേ വികപ്പേതബ്ബാതി ഏവമത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ, പച്ചുദ്ധരിത്വാ തതോ പരം വികപ്പേതബ്ബാതി പദയോജനാ വേദിതബ്ബാ’’തി ച വദന്തി, തം ന യുത്തം. കഥിനമാസേ ഉപ്പന്നഞ്ഹി ചീവരം അതിരേകചീവരട്ഠാനേ ഠിതത്താ അവസാനദിവസേ അനധിട്ഠിതം കഥിനമാസാതിക്കമേ നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി. അയം പന വസ്സികസാടികാ അധിട്ഠഹിത്വാ ഠപിതത്താ ന തേന സദിസാതി വസ്സാനാതിക്കമേ കഥം നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി അനധിട്ഠിതഅവികപ്പിതമേവ ഹി തം കാലാതിക്കമേ നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി, തസ്മാ ഹേമന്തേപി വസ്സികസാടികാ ദസാഹപരിഹാരം ലഭതി. ഏവം കണ്ഡുപടിച്ഛാദിപി അധിട്ഠാനവിജഹനതോ പരം ദസാഹപരിഹാരം ലഭതി. ദസാഹം പന അനതിക്കാമേത്വാ വികപ്പേതബ്ബാ. നഹാനത്ഥായ അനുഞ്ഞാതത്താ വണ്ണഭേദമത്തരത്താപി ചേസാ വട്ടതീതി വുത്തം. ‘‘ദ്വേ പന ന വട്ടന്തീ’’തി ദ്വിന്നം അധിട്ഠാനാഭാവതോ വുത്തം. ‘‘സചേ വസ്സാനേ അപരാ വസ്സികസാടികാ ഉപ്പന്നാ ഹോതി, പുരിമവസ്സികസാടികം പച്ചുദ്ധരിത്വാ, വികപ്പേത്വാ ച അധിട്ഠാതബ്ബാ’’തി വദന്തി.

പമാണയുത്തന്തി ‘‘ദീഘസോ സുഗതവിദത്ഥിയാ ദ്വേ വിദത്ഥിയോ, വിത്ഥാരതോ ദിയഡ്ഢം ദസാ വിദത്ഥീ’’തി (പാചി. ൫൩൧ ആദയോ) ഇമിനാ പമാണേന യുത്തം. പമാണികാതി ‘‘സുഗതവിദത്ഥിയാ ദീഘസോ ചതസ്സോ വിദത്ഥിയോ, തിരിയം ദ്വേ വിദത്ഥിയോ’’തി ഏവം വുത്തപ്പമാണയുത്താ. പച്ചുദ്ധരിത്വാ വികപ്പേതബ്ബാതി ഏത്ഥ യം വത്തബ്ബം, തം ഹേട്ഠാ വുത്തമേവ. യസ്മാ ഭിക്ഖൂനം തിചീവരേ പരിപുണ്ണേ, അത്ഥേ ച സതി പരിസ്സാവനാദീഹി ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പരിക്ഖാരചോളക’’ന്തി (മഹാവ. ൩൫൭) ബഹൂനം പത്തത്ഥവികപരിസ്സാവനാദീനം സങ്ഗഹവസേന പരിക്ഖാരചോളാധിട്ഠാനമനുഞ്ഞാതം, തസ്മാ ‘‘പരിക്ഖാരചോളേ ഗണനാ നത്ഥീ’’തിആദി വുത്തം. ഭഗവതാ ഹി യം യം ഭിക്ഖൂ ലഭന്തി, തം തം ഇമിനാ വിധാനേന അധിട്ഠഹിത്വാ പുന ‘‘യേന യേന പരിസ്സാവനാദിനാ അത്ഥോ ഹോതി, തം തം കത്വാ ഗണ്ഹന്തൂ’’തി അനുകമ്പായ അനുഞ്ഞാതം. തേനേവാഹ ‘‘ഥവികാപീ’’തിആദി. ആദിസദ്ദേന ‘‘ഏതാനി ചീവരാനി പരിക്ഖാരചോളാനി അധിട്ഠാമീ’’തി അസമ്മുഖാധിട്ഠാനം സങ്ഗണ്ഹാതി. ‘‘സേനാസനപരിക്ഖാരത്ഥായ ദിന്നപച്ചത്ഥരണേ ചാ’’തി ഇമിനാ അത്തനോ സന്തകം പടിക്ഖിപതി. കേചി പന (സാരത്ഥ. ടീ. ൨.൪൬൯) ‘‘അനിവാസേത്വാ, അപാരുപിത്വാ ച കേവലം പഞ്ചപീഠേസുയേവ അത്ഥരിത്വാ പരിഭുഞ്ജിയമാനം പച്ചത്ഥരണം അത്തനോ സന്തകമ്പി അനധിട്ഠിതം വട്ടതീ’’തി വദന്തി, തം അയുത്തം സേനാസനപരിക്ഖാരത്ഥായ ദിന്ന’’ന്തി പച്ചത്ഥരണസ്സ വിസേസിതത്താ. ഭിസിബിബ്ബോഹനപാവാരകോജവാനമ്പി സേനാസനപരിക്ഖാരതോയേവ അധിട്ഠാനകിച്ചം നത്ഥീതി വേദിതബ്ബം.

അധിട്ഠിതഞ്ച പനേതം ചീവരം പരിഭുഞ്ജതോ കഥം അധിട്ഠാനം വിജഹതീതി ആഹ ‘‘സബ്ബഞ്ച പനേത’’ന്തിആദി. തത്ഥ അച്ഛിന്ദിത്വാ ഗഹണേനാതി ചോരാദീഹി അച്ഛിന്ദിത്വാ ഗഹണേന. ഹീനായാവത്തനേനാതി ഗിഹിഭാവായ ആവത്തനേന, വിബ്ഭമേനാതി അത്ഥോ, ‘‘സീലവന്തോവ ഹുത്വാ ഗിഹീ ഭവിസ്സാമീ’’തി സേതവത്ഥനിവാസനേനാതി വുത്തം ഹോതി. ‘‘അന്തിമവത്ഥും അജ്ഝാപന്നസ്സ സേതവത്ഥനിവാസോ വാ കാസായചജനം വാ ഹീനായാവത്തന’’ന്തി കേചി. ‘‘‘ഹീനായാവത്തനേനാ’തി ഇമിനാ ഭിക്ഖുനിയാ ഏവ അധിട്ഠാനവിജഹനം ഗഹിതം ഹോതി. സാ ഹി യദാ വിബ്ഭമതി, തദാ അസ്സമണീ ഹോതി. ഭിക്ഖു പന വിബ്ഭമന്തോപി യാവ സിക്ഖം ന പച്ചക്ഖാതി, താവ ഭിക്ഖുയേവാതി അധിട്ഠാനം ന വിജഹതീ’’തി അപരേ. സിക്ഖാപച്ചക്ഖാനേനാതി ലിങ്ഗേ ഠിതസ്സേവ സിക്ഖായ പച്ചക്ഖാനേന. യോ ഹി ഭിക്ഖുലിങ്ഗേ ഠിതോവ സിക്ഖം പച്ചക്ഖാതി, തസ്സ കായലഗ്ഗമ്പി ചീവരം അധിട്ഠാനം വിജഹതീതി. കാലങ്കിരിയായാതി മരണേന. ലിങ്ഗപരിവത്തനേനാതി പുരിസലിങ്ഗസ്സ, ഇത്ഥിലിങ്ഗസ്സ വാ പരിവത്തനേന, പുരിസസ്സ ഇത്ഥിലിങ്ഗപാതുഭാവേന, ഇത്ഥിയാ വാ പുരിസലിങ്ഗപാതുഭാവേനാതി വുത്തം ഹോതി.

കനിട്ഠങ്ഗുലിനഖപിട്ഠിപ്പമാണേനാതി ഹേട്ഠിമപരിച്ഛേദം ദസ്സേതി. ഓരതോതി അബ്ഭന്തരതോ. യോ പന ദുബ്ബലട്ഠാനേ പഠമം അഗ്ഗളം ദത്വാ പച്ഛാ ദുബ്ബലട്ഠാനം ഛിന്ദിത്വാ അപനേതി, അധിട്ഠാനം ന ഭിജ്ജതി. മണ്ഡലപരിവത്തനേപി ഏസേവ നയോ. ദുപട്ടസ്സ പന ഏകസ്മിം പടലേ ഛിദ്ദേ വാ ജാതേ, ഗലിതേ വാ അധിട്ഠാനം ന ഭിജ്ജതി. ഖുദ്ദകം ചീവരം മഹന്തം കരോതി, മഹന്തം വാ ഖുദ്ദകം കരോതി, അധിട്ഠാനം ന ഭിജ്ജതി. ഉഭോ കോടിയോ മജ്ഝേ കരോന്തോ സചേ പന പഠമം ഛിന്ദിത്വാ പച്ഛാ ഘടേതി, അധിട്ഠാനം ഭിജ്ജതി. അഥ ഘടേത്വാ ഛിന്ദതി, ന ഭിജ്ജതി. രജകേഹി ധോവാപേത്വാ സേതം കരോന്തസ്സാപി അധിട്ഠാനം അധിട്ഠാനമേവ. വസ്സാനമാസാതിക്കമേനാപീതി ഏത്ഥ പി-സദ്ദോ സമ്പിണ്ഡനത്ഥോ. തേന ന കേവലം പുബ്ബേ വുത്തേന ദാനാദിനാ അട്ഠവിധേനേവ കാരണേന വസ്സികസാടികാ അധിട്ഠാനം വിജഹതി, അഥ ഖോ വസ്സാനമാസാതിക്കമേനപീതി ഏവമേത്ഥ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. ഏസ നയോ ആബാധവൂപസമേനാപീതി ഏത്ഥാപി. വികപ്പനസിക്ഖാപദേതി (പാചി. ൩൭൨ ആദയോ) പാചിത്തിയേ സുരാപാനവഗ്ഗസ്സ നവമസിക്ഖാപദേ.

തം അതിക്കാമയതോതി ഏത്ഥ തന്തി ചീവരം, കാലം വാ പരാമസതീതി ആഹ ‘‘തം യഥാവുത്തജാതിപ്പമാണ’’ന്തിആദി. അസ്സാതി ഭിക്ഖുസ്സ. തസ്സ യോ അരുണോതി തസ്സ ചീവരുപ്പാദദിവസസ്സ യോ അതിക്കന്തോ അരുണോ. ചീവരുപ്പാദദിവസേന സദ്ധിന്തി ചീവരുപ്പാദദിവസസ്സ അരുണേന സദ്ധിം. ദിവസസദ്ദേന ചേത്ഥ തംദിവസനിസ്സിതോ അരുണോ വുത്തോ. ഇദാനി യസ്സ ച നിസ്സജ്ജിതബ്ബം, യഥാ ച നിസ്സജ്ജിതബ്ബം, തം ദസ്സേതും ‘‘തം ഗഹേത്വാ’’തിആദി വുത്തം. തത്രായം നയോതി തസ്മിം നിസ്സജ്ജനേ അയം വിധി. അഞ്ഞഥാപീതി ഭാസന്തരേനാപി, യായ കായചി ഭാസായപീതി അത്ഥോ. പടിബലേനാതി വത്തും സമത്ഥേന. ആയതിം സംവരേയ്യാസീതി ഉപരി സംവരമാപജ്ജേയ്യാസി, സംവുതകായവചീദ്വാരോ ഭവേയ്യാസീതി അത്ഥോ. ഇമാനി ച ‘‘പസ്സസീ’’തിആദീനി യഥാക്കമം പടിഗ്ഗാഹകദേസകേഹി വത്തബ്ബവചനാനി. തഥാ ഹി ‘‘പസ്സസീ’’തി പടിഗ്ഗാഹകേന വത്തബ്ബവചനം, ‘‘ആമ പസ്സാമീ’’തി തദനുദേസകേന വത്തബ്ബവചനം. ‘‘ആയതിം സംവരേയ്യാസീ’’തി തദനുപ്പടിഗ്ഗാഹകേന വത്തബ്ബവചനം, ‘‘സാധു സുട്ഠു സംവരിസ്സാമീ’’തി തദനുദേസകേന വത്തബ്ബവചനം. ഇമിനാ ച അത്തനോ ആയതിം സംവരേ പതിട്ഠിതഭാവം ദസ്സേതി. ദ്വീസു, പന സമ്ബഹുലാസു വാതി ദ്വീസു വാ സമ്ബഹുലാസു വാ ആപത്തീസു പുരിമനയേനേവ വചനഭേദോ കാതബ്ബോ. ഞത്തിയം ആപത്തിം സരതി വിവരതീതി ഏത്ഥ ‘‘ദ്വേ ആപത്തിയോ’’തി വാ ‘‘സമ്ബഹുലാ ആപത്തിയോ’’തി വാ വചനഭേദോ കാതബ്ബോ. ദ്വീസു, ബഹൂസു വാ വചനഭേദോ കാതബ്ബോതി ‘‘സങ്ഘോ ഇമാനി ചീവരാനീ’’തി വത്ഥുവസേന വചനഭേദോ കാതബ്ബോ.

ഏവം സങ്ഘസ്സ നിസ്സജ്ജനവിധിം ദസ്സേത്വാ ഗണസ്സ നിസ്സജ്ജനവിധിം ദസ്സേതും ‘‘ഗണസ്സ പന നിസ്സജ്ജന്തേനാ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ സേസം പുരിമസദിസമേവാതി നിസ്സജ്ജനാപത്തിപ്പടിഗ്ഗഹണനിസ്സട്ഠചീവരദാനേസു ‘‘ആയസ്മന്താന’’ന്തിആദിനാ വുത്തവചനഭേദം വിനാ അവസേസം സങ്ഘസ്സ നിസ്സജ്ജനാദീസു വുത്തസദിസമേവാതി അത്ഥോ.

ഇദാനി പുഗ്ഗലസ്സ നിസ്സജ്ജനവിധിം ദസ്സേതും ‘‘പുഗ്ഗലസ്സ പനാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ ദ്വീസു, തീസു വാതി ദ്വീസു, തീസു വാ ആപത്തീസു ചേവ ദാതബ്ബചീവരേസു ച. യഥാ ച ഗണസ്സ നിസ്സജ്ജനേ, ഏവം ദ്വിന്നം നിസ്സജ്ജനേപി പാളി വേദിതബ്ബാ. യദി ഹി വിസേസോ ഭവേയ്യ, യഥേവ ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തിണ്ണം പാരിസുദ്ധിഉപോസഥം കാതും, ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, കാതബ്ബോ – ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന തേ ഭിക്ഖൂ ഞാപേതബ്ബാ’’തിആദിനാ (മഹാവ. ൧൬൮) നയേന തിണ്ണം പാരിസുദ്ധിഉപോസഥം വത്വാ ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ദ്വിന്നം പാരിസുദ്ധിഉപോസഥം കാതും, ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, കത്തബ്ബോ – ഥേരേന ഭിക്ഖുനാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗ’’ന്തിആദിനാ നയേന വിസുംയേവ ദ്വിന്നം പാരിസുദ്ധിഉപോസഥോ വുത്തോ, ഏവം ഇധാപി വിസും പാളിം വദേയ്യ. യസ്മാ പന നത്ഥി, തസ്മാ അവത്വാവ ഗതോതി ഗണസ്സ വുത്താ പാളിയേവേത്ഥ പാളി. ആപത്തിപ്പടിഗ്ഗഹണേ പന അയം വിസേസോ – യഥാ ഗണസ്സ നിസ്സജ്ജിത്വാ ആപത്തിയാ ദേസിയമാനായ ആപത്തിപ്പടിഗ്ഗാഹകോ ഭിക്ഖു ഞത്തിം ഠപേതി, ഏവം അട്ഠപേത്വാ ദ്വീസു അഞ്ഞതരേന യഥാ ഏകപുഗ്ഗലോ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ഏവം ആപത്തി പടിഗ്ഗഹേതബ്ബാ. ദ്വിന്നഞ്ഹി ഞത്തിട്ഠപനം നാമ നത്ഥി. യദി സിയാ, ദ്വിന്നം പാരിസുദ്ധിഉപോസഥം വിസും ന വദേയ്യ. നിസ്സട്ഠചീവരദാനേപി യഥാ ‘‘ഇമം ചീവരം ആയസ്മതോ ദമ്മീ’’തി ഏകോ വദതി, ഏവം ‘‘മയം ഇമം ചീവരം ആയസ്മതോ ദേമാ’’തി വത്തും വട്ടതി. ഇതോ ഗരുകതരാനിപി ഹി ഞത്തിദുതിയകമ്മാനി അപലോകേത്വാ കാതബ്ബാനീതി വുത്താനി അത്ഥി, തേസം ഏതം അനുലോമം. തേനേവാഹ ‘‘ദ്വിന്നം പനാ’’തിആദി. നിസ്സട്ഠചീവരം പന ദാതബ്ബമേവ, അദാതും ന ലബ്ഭതി. വിനയകമ്മമത്തമേവ ഹേതം. ന തം തേന സങ്ഘസ്സ വാ ഗണസ്സ വാ പുഗ്ഗലസ്സ വാ ദിന്നമേവ ഹോതി. തേനാഹ ‘‘നിസ്സട്ഠവത്ഥു’’ന്തിആദി.

അനിസ്സജ്ജിത്വാ പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ ദുക്കടന്തി സകിം നിവത്ഥം വാ സകിം പാരുതം വാ കായതോ അമോചേത്വാ ദിവസമ്പി ചരതി, ഏകമേവ ദുക്കടം. മോചേത്വാ നിവാസേതി വാ പാരുപതി വാ, പയോഗേ പയോഗേ ദുക്കടം. ദുന്നിവത്ഥം വാ ദുപ്പാരുതം വാ സണ്ഠാപേന്തസ്സ അനാപത്തി. അഞ്ഞസ്സ തം പരിഭുഞ്ജതോപി അനാപത്തി. ‘‘അഞ്ഞേന കതം പടിലഭിത്വാ പരിഭുഞ്ജതീ’’തിആദിവചനഞ്ചേത്ഥ (പാരാ. ൫൭൦) സാധകം. ദസാഹം അനതിക്കന്തേപി അതിക്കന്തസഞ്ഞിനോ, വേമതികസ്സ ച ദുക്കടന്തി ഏത്ഥാപി ‘‘പരിഭുഞ്ജന്തസ്സാ’’തി ആനേത്വാ സമ്ബന്ധിതബ്ബം. അതിക്കന്തേ അനതിക്കന്തസഞ്ഞിനോപീതി ദസാഹം അതിക്കന്തേ ചീവരേ ‘‘അനതിക്കന്തം ഇദ’’ന്തി ഏവം സഞ്ഞിനോ, ദസാഹേ വാ അതിക്കന്തേ ‘‘അനതിക്കന്തോ ദസാഹോ’’തി ഏവം സഞ്ഞിനോ.

ഇദാനി ‘‘അനധിട്ഠിതേ അധിട്ഠിതസഞ്ഞിനോ നിസ്സഗ്ഗിയ’’ന്തിആദിആപത്തിവാരം സങ്ഗഹേത്വാ ദസ്സേന്തോ ‘‘തഥാ’’തിആദിമാഹ. തഥാതി യഥാ ദസാഹം അതിക്കന്തേ സഞ്ഞാഭേദേന തികപാചിത്തിയം, തഥാ അനധിട്ഠിതാദീസു സത്തസു വികപ്പേസു അധിട്ഠിതാദിസഞ്ഞാഭേദതോതി അത്ഥോ. തത്ഥ അവിസ്സജ്ജിതേ വിസ്സജ്ജിതസഞ്ഞിനോതി കസ്സചി അദിന്നേ അപരിച്ചത്തേ ‘‘ദിന്നം പരിച്ചത്തം മയാ’’തി ഏവം സഞ്ഞിനോ. അനട്ഠേ നട്ഠസഞ്ഞിനോതി അത്തനോ ചീവരേന സദ്ധിം ബഹൂനി അഞ്ഞേസം ചീവരാനി ഏകതോ ഠപിതാനി, താനി ചേ ചോരാ ഹരന്തി, തത്രേസ അത്തനോ ചീവരേ അനട്ഠേ നട്ഠസഞ്ഞീ ഹോതി, തസ്സ നട്ഠസഞ്ഞിനോ. ഏസ നയോ അവിനട്ഠാദീസുപി. അവിലുത്തേതി ഏത്ഥ പന ഗബ്ഭം ഭിന്ദിത്വാ പസയ്ഹാവഹാരവസേന അവിലുത്തേതി വേദിതബ്ബം.

വിസ്സജ്ജിതേതി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൪൬൯) അഞ്ഞസ്സ ദിന്നേ. കഥം പന ദിന്നം ഹോതി, കഥം ഗഹിതം? ‘‘ഇമം തുയ്ഹം ദേമി, ദദാമി, ദജ്ജാമി, ഓണോജേമി, പരിച്ചജാമി, വിസ്സജ്ജാമി, നിസ്സജ്ജാമീ’’തി വാ വദതി, ‘‘ഇത്ഥന്നാമസ്സ ദേമി…പേ… നിസ്സജ്ജാമീ’’തി വാ വദതി, സമ്മുഖാപി പരമ്മുഖാപി ദിന്നംയേവ ഹോതി. ‘‘തുയ്ഹം ഗണ്ഹാഹീ’’തി വുത്തേ ‘‘മയ്ഹം ഗണ്ഹാമീ’’തി വദതി, സുദിന്നം, സുഗ്ഗഹിതഞ്ച. ‘‘തവ സന്തകം കരോഹി, തവ സന്തകം ഹോതു, തവ സന്തകം കരിസ്സസീ’’തി വുത്തേ ‘‘മമ സന്തകം കരോമി, മമ സന്തകം ഹോതു, മമ സന്തകം കരിസ്സാമീ’’തി വദതി, ദുദ്ദിന്നം, ദുഗ്ഗഹിതഞ്ച. നേവ ദാതാ ദാതും ജാനാതി, ന ഇതരോ ഗഹേതും. സചേ പന ‘‘തവ സന്തകം കരോഹീ’’തി വുത്തേ ‘‘സാധു, ഭന്തേ, മയ്ഹം ഗണ്ഹാമീ’’തി ഗണ്ഹാതി, സുഗ്ഗഹിതം, സചേ പന ഏകോ ‘‘ഗണ്ഹാഹീ’’തി വദതി, ഇതരോ ‘‘ന ഗണ്ഹാമീ’’തി വദതി, പുന സോ ‘‘ദിന്നം മയാ തുയ്ഹം, ഗണ്ഹാഹീ’’തി വദതി, ഇതരോപി ‘‘ന മയ്ഹം ഇമിനാ അത്ഥോ’’തി വദതി. തതോ പുരിമോപി ‘‘മയാ ദിന്ന’’ന്തി ദസാഹം അതിക്കാമേതി, പച്ഛിമോപി ‘‘മയാ പടിക്ഖിത്ത’’ന്തി, കസ്സാപത്തീതി? ന കസ്സചി. യസ്സ പന രുച്ചതി, തേന അധിട്ഠഹിത്വാ പരിഭുഞ്ജിതബ്ബം. യോ പന അധിട്ഠാനേ വേമതികോ, തേന കിം കാതബ്ബം? വേമതികഭാവം ആരോചേത്വാ ‘‘സചേ അനധിട്ഠിതം ഭവിസ്സതി, ഏവം മേ കപ്പിയം ഹോതീ’’തി വത്വാ വുത്തനയേനേവ നിസ്സജ്ജിതബ്ബം. ന ഹി ഏവം ജാനാപേത്വാ വിനയകമ്മം കരോന്തസ്സ മുസാവാദോ ഹോതി.

യഥാ ച ഇദം, ഏവം ഇതോ പരാനിപീതി യഥാ ഇദം അതിരേകചീവരധാരണസിക്ഖാപദം ആചാരവിപത്തി, ഏവം ഇതോ പരാനിപി സിക്ഖാപദാനി ആചാരവിപത്തിയേവാതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘ഉഭതോപാതിമോക്ഖേസൂ’’തിആദി. ആജീവവിപത്തിപച്ചയാ പന ഠപേത്വാ ദുബ്ഭാസിതം ഛ ആപത്തിക്ഖന്ധാ പഞ്ഞത്താതി –

‘‘ആജീവഹേതു ആജീവകാരണാ പാപിച്ഛോ ഇച്ഛാപകതോ അസന്തം അഭൂതം ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മം ഉല്ലപതി, ആപത്തി പാരാജികസ്സ. ആജീവഹേതു ആജീവകാരണാ സഞ്ചരിത്തം സമാപജ്ജതി, ആപത്തി സങ്ഘാദിസേസസ്സ. ആജീവഹേതു ആജീവകാരണാ ‘യോ തേ വിഹാരേ വസതി, സോ ഭിക്ഖു അരഹാ’തി ഭണതി, പടിവിജാനന്തസ്സ ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സ. ആജീവഹേതു ആജീവകാരണാ ഭിക്ഖു പണീതഭോജനാനി അഗിലാനോ അത്തനോ അത്ഥായ വിഞ്ഞാപേത്വാ ഭുഞ്ജതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ആജീവഹേതു ആജീവകാരണാ ഭിക്ഖുനീ പണീതഭോജനാനി അഗിലാനാ അത്തനോ അത്ഥായ വിഞ്ഞാപേത്വാ ഭുഞ്ജതി, ആപത്തി പാടിദേസനീയസ്സ. ആജീവഹേതു ആജീവകാരണാ ഭിക്ഖു സൂപം വാ ഓദനം വാ അഗിലാനോ അത്തനോ അത്ഥായ വിഞ്ഞാപേത്വാ ഭുഞ്ജതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (പരി. ൨൮൭) –

ഏവം പാരാജികാദിവസേന ഠപേത്വാ ദുബ്ഭാസിതം ആജീവവിപത്തിപച്ചയാ ഛ ആപത്തിക്ഖന്ധാ പഞ്ഞത്താ. ദിട്ഠിവിപത്തിപച്ചയാ പാചിത്തിയദുക്കടവസേന ദ്വേ ആപത്തിക്ഖന്ധാ പഞ്ഞത്താതി സമനുഭാസനായ പാപികായ ദിട്ഠിയാ അപ്പടിനിസ്സജ്ജനേ ഞത്തിയാ ദുക്കടം, കമ്മവാചാപരിയോസാനേ പാചിത്തിയന്തി ഏവം ദിട്ഠിവിപത്തിപച്ചയാ പാചിത്തിയദുക്കടവസേന ദ്വേ ആപത്തിക്ഖന്ധാ പഞ്ഞത്താ. ഏത്ഥാതി വിപത്തികഥാസു.

ഗണനുപഗതാതി ദിവസഗണനം ഉപഗതഭാവോ. അഞ്ഞേഹി ‘‘ഇമം ചീവരം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ദേമാ’’തി പരഹത്ഥേ ദിന്നമ്പി ‘‘ന താവ തം ഗണനുപഗം, യാവ ന ഹത്ഥം ഗച്ഛതീ’’തി (മഹാവ. ൨൫൯) ചമ്മക്ഖന്ധകേ വുത്തത്താ യാവ ആഹരിത്വാ വാ ന ദിന്നം, ‘‘തുമ്ഹാകം, ഭന്തേ, ചീവരം ഉപ്പന്ന’’ന്തി പഹിണിത്വാ വാ അനാരോചിതം, താവ ദിവസഗണനം ന ഉപേതി, അനധിട്ഠിതം വട്ടതി. യദാ പന ആനേത്വാ ദിന്നം ഹോതി, ‘‘ഉപ്പന്ന’’ന്തി വാ സുതം, തതോ പട്ഠായ ഗണനുപഗം ഹോതി, അന്തോദസാഹേ അധിട്ഠാതബ്ബം. കഥിനസഞ്ഞിതം സമുട്ഠാനമസ്സാതി കഥിനസമുട്ഠാനം, തതിയഛട്ഠസമുട്ഠാനവസേന ദ്വിസമുട്ഠാനന്തി അത്ഥോ. കായവാചാഹി കത്തബ്ബഅധിട്ഠാനവികപ്പനാനം അകരണേന കായവാചതോ, ചിത്തേ പന സതി കായവാചാചിത്തതോ ച സമുട്ഠാതീതി വുത്തം ഹോതി. അനധിട്ഠാനാവികപ്പനവസേന ആപജ്ജനതോ അകിരിയം. അജാനന്തോപി ആപജ്ജതീതി നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം. കായദ്വാരേ ച വചീദ്വാരേ ച കത്തബ്ബാകരണതോ കായകമ്മം വചീകമ്മം.

കഥിനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. ഉദോസിതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഭിക്ഖുനാതി ഭിക്ഖുസ്സാതി അത്ഥോ, സാമിഅത്ഥേ ചേതം കരണവചനം. തേനാഹ ‘‘പുരിമസിക്ഖാപദേ വിയാ’’തിആദി. അഥ കസ്മാ കരണവസേനേവ കരണവചനസ്സ അത്ഥം അഗ്ഗഹേത്വാ സാമിവസേന അത്ഥോ വേദിതബ്ബോതി ആഹ ‘‘കരണവസേന ഹീ’’തിആദി. ഹീതി കാരണത്ഥേ നിപാതോ. ഛിന്നപലിബോധോതി ഛിന്നചീവരാവാസപലിബോധോ. ഏകാവ രത്തി ഏകരത്തം, സമാസന്തഗതസ്സ അത്ഥം. തിണ്ണം ചീവരാനം സമാഹാരോതി തിചീവരം. തേന തിചീവരേന, തീഹി ചീവരേഹീതി അത്ഥോ. ഏകേന വിപ്പവുത്ഥോപി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൪൭൫-൪൭൬) ഹി തിചീവരേന വിപ്പവുത്ഥോ നാമ ഹോതി പടിസിദ്ധപരിയാപന്നേന വിപ്പവുത്ഥത്താ, അവയവേപി വാ സമുദായവോഹാരതോ. തേനാഹ ‘‘തിചീവരാധിട്ഠാനനയേനാ’’തിആദി.

ഇദാനി വിപ്പവാസലക്ഖണവവത്ഥാപനത്ഥം ‘‘ഗാമോ ഏകൂപചാരോ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ നിവേസനന്തി ഉദോസിതാദീനം വസേന അകതായ പതിസ്സയവികതിയാ അധിവചനം. ഉദോസിതോതി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൪൮൨-൪൮൭) യാനാദീനം ഭണ്ഡാനം സാലാ. യോ ‘‘ഉദവസിതോ’’തിപി വുച്ചതി. അട്ടോതി പടിരാജാദിപടിബാഹനത്ഥം ഇട്ഠകാഹി കതോ ബഹലഭിത്തികോ ചതുപഞ്ചഭൂമികോ പതിസ്സയവിസേസോ. ‘‘അട്ടോതി ബഹലഭിത്തികഗേഹം, യസ്സ ഗോപാനസിയോ അഗ്ഗഹേത്വാ ഇട്ഠകാഹി ഏവ ഛദനം ഹോതീ’’തി അപരേ. ‘‘അട്ടാകാരേന കരീയതീ’’തിപി വദന്തി. മാളോതി ഏകകൂടസങ്ഗഹിതോ ചതുരസ്സപാസാദോ, ഏകകൂടസങ്ഗഹിതോ വാ അനേകകോണവന്തോ പതിസ്സയവിസേസോ. ‘‘മാളോതി വട്ടാകാരേന കതസേനാസന’’ന്തി അപരേ. പാസാദോതി ദീഘപാസാദോ, അഡ്ഢയോഗാദിഭേദോ അട്ടമാളഹമ്മിയവജ്ജിതോ സബ്ബോ വാ പാസാദോ. ഹമ്മിയന്തി മുണ്ഡച്ഛദനപാസാദോ. ‘‘ചന്ദിയങ്ഗണയുത്ത’’ന്തി അപരേ. നാവാതി ഥലട്ഠഉദകട്ഠവസേന ദ്വിധാ നാവാ. സത്ഥോതി ജങ്ഘസത്ഥോ, സകടസത്ഥോ വാ. ധഞ്ഞകരണന്തി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൪൯൧-൪൯൪) ഖലം വുച്ചതി. ആരാമോതി പുപ്ഫാരാമോ, ഫലാരാമോ വാ. വിഹാരോതി സപരിക്ഖിത്തോ വാ അപരിക്ഖിത്തോ വാ സകലോ ആവാസോ. ‘‘ഗേഹമ്പീ’’തി കേചി. നിവേസനാദീനി ചേത്ഥ ഗാമതോ ബഹി നിവിട്ഠാനി ഗഹിതാനി. അന്തോഗാമേ ഠിതാനം പന ഗാമഗ്ഗഹണേനേവ ഗഹിതത്താ ഗാമപരിഹാരോയേവാതി. ‘‘നിവേസനാദയോ ഹമ്മിയപരിയോസാനാ ഗാമപരിക്ഖേപതോ ബഹി നിവിട്ഠാ’’തി അപരേ. ഹത്ഥപാസാതിക്കമേതി ഏത്ഥ ഹത്ഥപാസോ നാമ അഡ്ഢതേയ്യരതനപ്പമാണോ പദേസോ, തസ്സ അതിക്കമോ ഹത്ഥപാസാതിക്കമോ, തസ്മിം ഹത്ഥപാസാതിക്കമേ. ഹത്ഥപാസബ്ഭന്തരേ പന വത്ഥും വട്ടതി. തം പമാണം അതിക്കമിത്വാ സചേപി ഇദ്ധിമാ ഭിക്ഖു ആകാസേ അരുണം ഉട്ഠാപേതി, നിസ്സഗ്ഗിയമേവ ഹോതി.

അയം പനേത്ഥ വിനിച്ഛയോ – സചേ (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൪൭൭-൪൭൮) ഗാമോ ഏകസ്സ രഞ്ഞോ വാ ഭോജകസ്സ വാ വസേന ഏകകുലസ്സ ഹോതി, പാകാരാദിനാ പരിക്ഖിത്തത്താ ഏകൂപചാരോ ച, ഏവരൂപേ ഗാമേ ചീവരം നിക്ഖിപിത്വാ തസ്മിം ഗാമബ്ഭന്തരേ യഥാരുചിതട്ഠാനേ വസിതബ്ബം, സചേ അപരിക്ഖിത്തോ, യസ്മിം ഘരേ ചീവരം നിക്ഖിത്തം ഹോതി, തസ്മിം ഘരേ വസിതബ്ബം, തസ്സ ഘരസ്സ സമന്തതോ ഹത്ഥപാസാ വാ ന വിജഹിതബ്ബം.

സചേ ഗാമോ വേസാലികുസിനാരാദയോ വിയ നാനാരാജൂനം വാ ഭോജകാനം വാ ഹോതി, വുത്തപ്പകാരേന പരിക്ഖിത്തോ ച, ഏവരൂപേ ഗാമേ യസ്മിം ഘരേ ചീവരം നിക്ഖിത്തം ഹോതി, തസ്മിം ഘരേ വാ വത്ഥബ്ബം, തസ്സ ഘരസ്സ ഹത്ഥപാസാ വാ ന വിജഹിതബ്ബം. യസ്സാ വീഥിയാ ഘരം ഹോതി, തസ്സാ വീഥിയാ തസ്സ ഘരസ്സ സമ്മുഖാട്ഠാനേ സഭായം വാ ഘരദ്വാരേ വാ വത്ഥബ്ബം, തേസം സഭാദ്വാരാനം ഹത്ഥപാസാ വാ ന വിജഹിതബ്ബം.

സചേ സോ ഗാമോ അപരിക്ഖിത്തോ, യസ്മിം ഘരേ ചീവരം നിക്ഖിത്തം, തത്ഥ വാ തസ്സ ഹത്ഥപാസേ വാ വത്ഥബ്ബം. നിവേസനേ പന സചേ ഏകകുലസ്സ നിവേസനം ഹോതി, പരിക്ഖിത്തഞ്ച, അന്തോനിവേസനേ ചീവരം നിക്ഖിപിത്വാ അന്തോനിവേസനേ വത്ഥബ്ബം. അപരിക്ഖിത്തം ചേ ഹോതി, യസ്മിം ഗബ്ഭേ ചീവരം നിക്ഖിത്തം, തസ്മിം വത്ഥബ്ബം, തസ്സ ഗബ്ഭസ്സ ഹത്ഥപാസാ വാ ന വിജഹിതബ്ബം.

സചേ നാനാകുലസ്സ നിവേസനം ഹോതി, പരിക്ഖിത്തഞ്ച, യസ്മിം ഗബ്ഭേ ചീവരം നിക്ഖിത്തം, തസ്മിം ഗബ്ഭേ വത്ഥബ്ബം, സബ്ബേസം സാധാരണദ്വാരമൂലേ വാ തേസം ഗബ്ഭദ്വാരമൂലാനം ഹത്ഥപാസാ വാ ന വിജഹിതബ്ബം. അപരിക്ഖിത്തം ചേ, യസ്മിം ഗബ്ഭേ ചീവരം നിക്ഖിത്തം, തസ്മിം ഗബ്ഭേ വത്ഥബ്ബം, തസ്സ ഗബ്ഭസ്സ ഹത്ഥപാസാ വാ ന വിജഹിതബ്ബം. ഏസ നയോ ഉദോസിതാദീസുപി.

സത്ഥോ പന ജങ്ഘസത്ഥോ വാ ഹോതു, സകടസത്ഥോ വാ. സചേ ഏകകുലസ്സ സത്ഥോ ഹോതി, സത്ഥേ ചീവരം നിക്ഖിപിത്വാ പുരതോ വാ പച്ഛതോ വാ സത്തബ്ഭന്തരാ ന വിജഹിതബ്ബാ, പസ്സതോ അബ്ഭന്തരം ന വിജഹിതബ്ബം. സചേ (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൪൮൯) സത്ഥോ ഗച്ഛന്തോ ഗാമം വാ നദിം വാ പരിയാദിയിത്വാ തിട്ഠതി, അന്തോപവിട്ഠേന സദ്ധിം ഏകാബദ്ധോ ഹുത്വാ ഓരഞ്ച പാരഞ്ച ഫരിത്വാ ഠിതോ ഹോതി, സത്ഥപരിഹാരോവ ലബ്ഭതി. അഥ ഗാമേ വാ നദിയാ വാ പരിയാപന്നോ ഹോതി അന്തോപവിട്ഠോ, ഗാമപരിഹാരോ ചേവ നദിപരിഹാരോ ച ലബ്ഭതി. സചേ വിഹാരസീമം അതിക്കമിത്വാ തിട്ഠതി, അന്തോസീമായ ച ചീവരം ഹോതി, വിഹാരം ഗന്ത്വാ വസിതബ്ബം. സചേ ബഹിസീമായ ചീവരം ഹോതി, സത്ഥസമീപേയേവ വസിതബ്ബം. സചേ ഗച്ഛന്തോ സകടേ വാ ഭഗ്ഗേ, ഗോണേ വാ നട്ഠേ അന്തരാ ഛിജ്ജതി, യസ്മിം കോട്ഠാസേ ചീവരം നിക്ഖിത്തം, തത്ഥ വസിതബ്ബം.

ഖേത്തേപി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൪൯൦) സചേ ഏകകുലസ്സ ഖേത്തം ഹോതി, പരിക്ഖിത്തഞ്ച, അന്തോഖേത്തേ ചീവരം നിക്ഖിപിത്വാ അന്തോഖേത്തേ വത്ഥബ്ബം. സചേ അപരിക്ഖിത്തം, ഹത്ഥപാസാ ചീവരം ന വിജഹിതബ്ബം. സചേ നാനാകുലസ്സ ഖേത്തം ഹോതി, പരിക്ഖിത്തഞ്ച, അന്തോഖേത്തേ ചീവരം നിക്ഖിപിത്വാ ഖേത്തദ്വാരമൂലേ വാ വത്ഥബ്ബം, തസ്സ ഹത്ഥപാസാ വാ ന വിജഹിതബ്ബം. സചേ അപരിക്ഖിത്തം, ചീവരം ഹത്ഥപാസാ ന വിജഹിതബ്ബം. ഏസ നയോ ധഞ്ഞകരണാരാമേസു ദ്വീസുപി. വിഹാരേ പന നിവേസനേ വുത്തസദിസോവ വിനിച്ഛയോ.

രുക്ഖമൂലേ പന യം മജ്ഝന്ഹികേ കാലേ സമന്താ ഛായാ ഫരതി, തസ്മിം ഠാനേ അവിരളേ പദേസേ തസ്സ ഛായായ ഫുട്ഠോകാസസ്സ അന്തോയേവ നിക്ഖിപിതബ്ബം. സചേ വിരളസാഖസ്സ രുക്ഖസ്സ ആതപേന ഫുട്ഠോകാസേ ഠപേതി, അരുണുഗ്ഗമനേ ച സോ ഭിക്ഖു തസ്സ ഹത്ഥപാസേ ന ഹോതി, അഞ്ഞസ്മിം ഠാനേ തസ്സ ഛായായപി ഹോതി, നിസ്സഗ്ഗിയം ഹോതി. സചേ നാനാകുലസ്സ രുക്ഖോ ഹോതി, ചീവരസ്സ ഹത്ഥപാസാ ന വിജഹിതബ്ബം.

അജ്ഝോകാസേ പന വിഞ്ഝാടവിആദീസു അരഞ്ഞേസുപി സമുദ്ദമജ്ഝേ മച്ഛബന്ധാനം അഗമനപഥദീപകേസുപി ചീവരം ഠപേത്വാ തതോ സമന്താ സത്തബ്ഭന്തരേ പദേസേ യത്ഥ കത്ഥചി വസിതബ്ബം, ഇതോ അഞ്ഞത്ഥ വസന്തോ വിപ്പവുത്ഥോ നാമ ഹോതീതി ദട്ഠബ്ബം.

ഇമസ്സ പന വിത്ഥാരസ്സ ഇധ അവുത്തത്താ, സമന്തപാസാദികായഞ്ച വുത്തത്താ ‘‘അയമേത്ഥ സങ്ഖേപോ’’തിആദി വുത്തം. ഏത്ഥാതി ‘‘തിചീവരേന വിപ്പവസേയ്യാ’’തി ഏതസ്മിം പദേ. സങ്ഖേപോതി സങ്ഖേപവണ്ണനാ. ഏത്ഥ പന പാളിയം (പാരാ. ൪൭൭) ‘‘ഗാമോ ഏകൂപചാരോ നാനൂപചാരോ’’തിആദിനാ അവിസേസേന മാതികം നിക്ഖിപിത്വാപി ഗാമനിവേസനഉദോസിതഖേത്തധഞ്ഞകരണആരാമവിഹാരാനം ഏകൂപചാരനാനൂപചാരതാ ‘‘ഗാമോ ഏകൂപചാരോ നാമ ഏകകുലസ്സ ഗാമോ ഹോതി പരിക്ഖിത്തോ ച അപരിക്ഖിത്തോ ചാ’’തിആദിനാ (പാരാ. ൪൭൮) പരിക്ഖിത്താപരിക്ഖിത്തവസേന വിഭത്താ. അട്ടമാളപാസാദഹമ്മിയനാവാസത്ഥരുക്ഖമൂലഅജ്ഝോകാസാനം പന ഏവം അവത്വാ ‘‘ഏകകുലസ്സ അട്ടോ ഹോതി, നാനാകുലസ്സ അട്ടോ ഹോതീ’’തിആദിനാ (പാരാ. ൪൮൪) നയേന ഏകകുലനാനാകുലവസേന ച അന്തേ ‘‘അജ്ഝോകാസോ ഏകൂപചാരോ നാമ അഗാമകേ അരഞ്ഞേ സമന്താ സത്തബ്ഭന്തരാ ഏകൂപചാരോ, തതോ പരം നാനൂപചാരോതി (പാരാ. ൪൯൪) ച ഏവം ഏകൂപചാരനാനൂപചാരതാ വിഭത്താ. തസ്മാ ഗാമാദീസു പരിക്ഖിത്തം ഏകൂപചാരം, അപരിക്ഖിത്തം നാനൂപചാരന്തി ച, അട്ടാദിസു യം ഏകകുലസ്സ, തം ഏകൂപചാരം, യം നാനാകുലസ്സ, തം നാനൂപചാരന്തി ച ഗഹേതബ്ബം. അജ്ഝോകാസേ വുത്തനയേന ഗഹേതബ്ബം. ഉപചാരോതി ഹി ‘‘ഗാമോ ഏകൂപചാരോ നാനൂപചാരോ’’തിആദീസു ദ്വാരം, ‘‘അജ്ഝോകാസോ ഏകൂപചാരോ’’തി ഏത്ഥ സമന്താ സത്തബ്ഭന്തരസങ്ഖാതം പമാണന്തി അപരേ.

അഞ്ഞത്ര ഭിക്ഖുസമ്മുതിയാതി ഭിക്ഖുനോ സങ്ഘേന ദിന്നാ സമ്മുതി ഭിക്ഖുസമ്മുതി, തം വിനാതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘യം സങ്ഘോ’’തിആദി. അവിപ്പവാസസമ്മുതിം ദേതീതി അവിപ്പവാസാ സമ്മുതി, അവിപ്പവാസായ വാ സമ്മുതി അവിപ്പവാസസമ്മുതി, തം ഞത്തിദുതിയേന കമ്മേന ദേതീതി അത്ഥോ.

സന്തരുത്തരേനാതി ‘‘അന്തര’’ന്തി അന്തരവാസകോ വുച്ചതി, ‘‘ഉത്തര’’ന്തി ഉത്തരാസങ്ഗോ, സഹ അന്തരേന ഉത്തരം സന്തരുത്തരം, തേന സന്തരുത്തരേന, സഹ അന്തരവാസകേന ഉത്തരാസങ്ഗേനാതി അത്ഥോ. അന്തോഅരുണേ പച്ചുദ്ധടേതി നിവത്തിത്വാ സമ്പാപുണിതുമസക്കോന്തേന തത്ഥേവ ഠത്വാ അന്തോ അരുണേ പച്ചുദ്ധടേ. പച്ചാഗന്തബ്ബന്തി യഥാ രോഗോ ന കുപ്പതി, തഥാ പുന ചീവരസ്സ ഠപിതട്ഠാനം ആഗന്തബ്ബം. യതോ പട്ഠായ ഹി സത്ഥം വാ പരിയേസതി, ‘‘ഗച്ഛാമീ’’തി ആഭോഗം വാ കരോതി, തതോ പട്ഠായ വട്ടതി. ‘‘ന ദാനി ഗമിസ്സാമീ’’തി ഏവം പന ധുരനിക്ഖേപം കരോന്തേന പച്ചുദ്ധരിതബ്ബം ‘‘അതിരേകചീവരട്ഠാനേ ഠസ്സതീ’’തി. തേനാഹ ‘‘തത്ഥേവ വാ ഠിതേന പച്ചുദ്ധരിതബ്ബ’’ന്തി. സോതി യസ്സ സമ്മുതി ദിന്നാ, സോ രോഗോ. ലദ്ധകപ്പിയമേവ പുന സമ്മുതിദാനകിച്ചം നത്ഥീതി അധിപ്പായോ.

അധിട്ഠിതചീവരതാതി തിചീവരാധിട്ഠാനനയേന അധിട്ഠിതചീവരതാ. വിപ്പവാസോ നാമ യദി ബദ്ധസീമായം ചീവരം ഹോതി, തതോ ബഹി അരുണുട്ഠാപനം. അഥ അബദ്ധസീമായം, യഥാവുത്തഗാമാദീനം ബഹി ഹത്ഥപാസാതിക്കമേ അരുണുട്ഠാപനം. ബദ്ധസീമായം പന യത്ഥ കത്ഥചി ചീവരം ഠപേത്വാ അന്തോസീമായമേവ യത്ഥ കത്ഥചി വസിതും വട്ടതി. ഇധ അപച്ചുദ്ധരണം അകിരിയാതി സമ്ബന്ധോ.

ഉദോസിതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. അകാലചീവരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

പുരിമസിക്ഖാപദേ വിയ ഏത്ഥാപി ഭിക്ഖുനാതി സാമിഅത്ഥേ കരണവചനന്തി ആഹ ‘‘നിട്ഠിതചീവരസ്മിം ഭിക്ഖുനാ’’തിആദി. ‘‘അകാലചീവരം നാമ അനത്ഥതേ കഥിനേ ഏകാദസമാസേ ഉപ്പന്നം, അത്ഥതേ കഥിനേ സത്തമാസേ ഉപ്പന്നം, കാലേപി ആദിസ്സ ദിന്നം, ഏതം അകാലചീവരം നാമാ’’തി (പാരാ. ൫൦൦) പദഭാജനിയം വുത്തത്താ ‘‘യ്വായം അനത്ഥതേ കഥിനേ’’തിആദിമാഹ. യ്വായം ചീവരകാലോ വുത്തോതി സമ്ബന്ധോ. വസ്സാനസ്സാതി വസ്സാനസങ്ഖാതസ്സ ഉതുനോ. പച്ഛിമോ മാസോ നാമ ചീവരമാസോ. തസ്മിഞ്ഹി അനത്ഥതേപി കഥിനേ ഉപ്പന്നം ചീവരം അനധിട്ഠിതം, അവികപ്പിതം ഠപേതും വട്ടതി. പഞ്ച മാസാതി പച്ഛിമകത്തികമാസോ, ഹേമന്തികാ ചത്താരോ ചാതി പഞ്ച മാസാ. അഞ്ഞദാതി അനത്ഥതേ കഥിനേ ഏകാദസമാസേ, അത്ഥതേ കഥിനേ സത്തമാസേ. കാലേപീതി ‘‘അനത്ഥതേ കഥിനേ ചീവരമാസോ, അത്ഥതേ കഥിനേ പഞ്ച മാസാ’’തി യഥാവുത്തചീവരകാലേപി. ‘‘ആദിനാ നയേനാ’’തി ഇമിനാ ‘‘ദദാമി ദജ്ജാമീ’’തിആദീനം (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൪൬൯) സങ്ഗഹോ. കിഞ്ചാപി ചേതാനി സബ്ബാനി ‘‘അകാലചീവര’’ന്തി വുത്താനി, തഥാപി പിട്ഠിസമയേയേവ ഉപ്പന്നാനി ‘‘അകാലചീവര’’ന്തി ഇധാധിപ്പേതാനി.

‘‘കാലേ സങ്ഘസ്സ ഇദം അകാലചീവര’’ന്തി ദിന്നം പന അകാലചീവരസാമഞ്ഞതോ അത്ഥുദ്ധാരവസേന വുത്തം. യഥാ പിട്ഠിസമയേ ഉപ്പന്നം ചീവരം വുട്ഠവസ്സേഹി, സേസേഹി ച സമ്മുഖീഭൂതേഹി ഭാജേതും ലബ്ഭതീതി അകാലചീവരം നാമ ജാതം, തഥേവിദമ്പീതി തദിദം അകാലചീവരസാമഞ്ഞം. യദി ഏവം ‘‘പുഗ്ഗലസ്സ വാ ഇദം തുയ്ഹം ‘ദമ്മീ’തിആദിനാ നയേന ദിന്ന’’ന്തി കസ്മാ വുത്തം, ന ഹി പുഗ്ഗലസ്സ ആദിസ്സ ദിന്നം കേനചി ഭാജനീയം ഹോതീതി? നായം വിരോധോ, ആദിസ്സ ദാനസാമഞ്ഞതോ ലബ്ഭമാനമത്ഥം ദസ്സേതും തഥാ വുത്തന്തി. അത്തനോ വാ ധനേനാതി അത്തനോ കപ്പാസസുത്താദിനാ ധനേന. ഇമസ്സ ‘‘ഉപ്പജ്ജേയ്യാ’’തി ഇമിനാ സമ്ബന്ധോ വേദിതബ്ബോ. ‘‘സീമായ ദേതീ’’തിആദി പുഗ്ഗലാധിട്ഠാനനയേന വുത്തം. ഏത്ഥ പന സീമായ ദാനം ഏകാ മാതികാ, കതികായ ദാനം ദുതിയാ…പേ… പുഗ്ഗലസ്സ ദാനം അട്ഠമാ.

‘‘പരിക്ഖേപാരഹട്ഠാനേനാ’’തി ഇമിനാ അപരിക്ഖിത്തസ്സ വിഹാരസ്സ ധുവസന്നിപാതട്ഠാനാദിതോ പഠമലേഡ്ഡുപാതസ്സ അന്തോ ഉപചാരസീമാതി ദസ്സേതി. ഇദാനി ദുതിയലേഡ്ഡുപാതസ്സപി അന്തോ ഉപചാരസീമായേവാതി ദസ്സേതും ‘‘അപിചാ’’തിആദി ആരദ്ധം. ധുവസന്നിപാതട്ഠാനമ്പി സീമാപരിയന്തഗതമേവ വേദിതബ്ബം. ആവാസേ വഡ്ഢന്തേ വഡ്ഢതീതി സചേ ഉപചാരതോ അബഹിഭൂതോ ഹുത്വാ ആവാസോ വഡ്ഢതീതി അധിപ്പായോ. മഹാപച്ചരിയം പന ‘‘ഭിക്ഖൂസുപി വഡ്ഢന്തേസു വഡ്ഢതീ’’തി വുത്തം. ‘‘സചേ വിഹാരേ സന്നിപതിതഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ഏകാബദ്ധാ ഹുത്വാ യോജനസതമ്പി പൂരേത്വാ നിസീദന്തി, യോജനസതമ്പി ഉപചാരസീമാവ ഹോതി, സബ്ബേസം ലാഭോ പാപുണാതീ’’തി (മഹാവ. അട്ഠ. ൩൭൯) സമന്തപാസാദികായം വുത്തം. ഭിക്ഖുനീനം ആരാമപവേസനസേനാസനാപുച്ഛനാനീതി ആഗന്തുകഗമികാനം ഭിക്ഖുനീനം ആരാമപവേസനാപുച്ഛനം, സേനാസനാപുച്ഛനഞ്ചാതി അത്ഥോ. തഥാ ഹി ആഗന്തുകായ ഭിക്ഖുനിയാ ആരാമപവേസനം ആപുച്ഛിതബ്ബം, ഗമികായ സങ്ഘികം ദസവിധം സേനാസനം. ഏത്ഥ ച കിഞ്ചാപി ‘‘ഭിക്ഖുനീന’’ന്തി വുത്തം, ഗമികസ്സ പന ഭിക്ഖുസ്സാപി ഇമിസ്സായേവ സീമായ വസേന സേനാസനാപുച്ഛനം വേദിതബ്ബം.

പരിവാസമാനത്താരോചനന്തി പാരിവാസികമാനത്തചാരീനം പരിവാസാരോചനം, മാനത്താരോചനഞ്ച. വസ്സച്ഛേദനിസ്സയസേനാസനഗ്ഗാഹാദിവിധാനന്തി വസ്സച്ഛേദവിധാനം, നിസ്സയഗ്ഗാഹവിധാനം, സേനാസനഗ്ഗാഹവിധാനന്തി അത്ഥോ. ആദിസദ്ദേന നിസ്സയപടിപ്പസ്സദ്ധി, ലാഭഗ്ഗാഹോ ആഗന്തുകവത്തം പൂരേത്വാ ആരാമപവേസനന്തി ഏവമാദികം സങ്ഗണ്ഹാതി. ഇമിസ്സാവ സീമായ വസേനാതി ഉപചാരസീമായേവാതി യഥാസമ്ഭവം അന്തോ, ബഹി ച ഇമസ്സ സബ്ബസ്സ ലബ്ഭനതോ വുത്തം.

ലാഭത്ഥായ ഠപിതാ സീമാ ലാഭസീമാ (മഹാവ. ൩൭൯), സാ ച ഖോ നേവ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന അനുഞ്ഞാതാ, ന ധമ്മസങ്ഗാഹകത്ഥേരേഹി ഠപിതാ, അപിച ഖോ ലാഭദായകേഹി. തേനാഹ ‘‘യം രാജരാജമഹാമത്താദയോ’’തിആദി. സമന്താതി വിഹാരസ്സ സമന്താ. യന്തി സുങ്കസസ്സാദി. ‘‘സീമം ഠപേന്തീ’’തി പാഠസേസോ. ഏകസ്സ രഞ്ഞോ ആണാപവത്തിട്ഠാനന്തി ചോളഭോഗോ കേരളഭോഗോതി ഏവം ഏകേകസ്സ രഞ്ഞോ ആണാപവത്തിട്ഠാനം. ദ്വിധാ ആപോ ഗതോ ഏത്ഥാതി ദീപോ, ഓഘേന അനജ്ഝോത്ഥതോ ഭൂമിഭാഗോ, സോവ സീമാ ദീപസീമാ. തേനാഹ സമുദ്ദന്തേനാ’’തിആദി. ചക്കവാളസീമാ ചക്കവാളപബ്ബതേനേവ പരിച്ഛിന്നാതി ആഹ ‘‘ഏകചക്കവാളപബ്ബതപരിക്ഖേപബ്ഭന്തരം ചക്കവാളസീമാ’’തി.

സേസാതി ഖണ്ഡസീമാദയോ. ഖണ്ഡസീമായ ദേമാതി ദിന്നന്തി ഖണ്ഡസീമായ കേനചി കമ്മേന സന്നിപതിതം സങ്ഘം ദിസ്വാ ‘‘ഖണ്ഡസീമായം സങ്ഘസ്സ ദേമാ’’തി ദിന്നം. ഖണ്ഡസീമായ ഠിതേ രുക്ഖേ വാ പബ്ബതേ വാ ഠിതോപി ഹേട്ഠാ വാ പഥവിവേമജ്ഝഗതോപി ഖണ്ഡസീമായേവ ഠിതോതി വേദിതബ്ബോ. സമാനസംവാസസീമായ ദിന്നന്തി ‘‘സമാനസംവാസസീമായ ദമ്മീ’’തി ദിന്നം. ഏസ നയോ സേസേസുപി. ഖണ്ഡസീമാ സീമന്തരികട്ഠാനം ന പാപുണാതി തത്ഥ സമാനസംവാസസീമായ അഭാവതോതി അധിപ്പായോ. സമാനസംവാസഅവിപ്പവാസസീമാസു ദിന്നസ്സ ഇദം നാനാത്തം – ‘‘അവിപ്പവാസസീമായ ദമ്മീ’’തി ദിന്നം ഗാമട്ഠാനം ന പാപുണാതി. കസ്മാ? ‘‘ഠപേത്വാ ഗാമഞ്ച ഗാമൂപചാരഞ്ചാ’’തി (മഹാവ. ൧൪൪) വുത്തത്താ. ‘‘സമാനസംവാസസീമായ ദമ്മീ’’തി ദിന്നം പന ഗാമേ ഠിതാനമ്പി പാപുണാതീതി. അബ്ഭന്തരസീമാഉദകുക്ഖേപസീമാസു ദിന്നന്തി തത്ഥ ഉപോസഥാദിഅത്ഥായ സന്നിപതിതേ ദിസ്വാ ‘‘ഇമിസ്സാ അബ്ഭന്തരസീമായ ദേമാ’’തിആദിനാ ദിന്നം. ജനപദരട്ഠരജ്ജദീപചക്കവാളസീമാസുപി ഗാമസീമാദീസു വുത്തസദിസോവ വിനിച്ഛയോതി ആഹ ‘‘ജനപദസീമാദീസൂ’’തിആദി. ഏകോപി ഗന്ത്വാ സബ്ബേസം സങ്ഗണ്ഹിതും ലഭതീതി ഏകോപി ഗന്ത്വാ ഇധ വസ്സഗ്ഗേന ഭാജേത്വാ ഗഹേത്വാ ആഗന്തും ലഭതീതി അത്ഥോ. ഏകോതി സഭാഗോ ഏകോ ഭിക്ഖു, അയമ്പി ഭാഗമേവ ഗഹേതും ലഭതി. തേനാഹ ‘‘സഭാഗാനം ഭാഗം ഗണ്ഹാതീ’’തി.

ഏവം താവ യോ സീമം പരാമസിത്വാ ദേതി, തസ്സ ദാനേ വിനിച്ഛയം വത്വാ ഇദാനി യോ ‘‘അസുകസീമായാ’’തി വത്തും ന ജാനാതി, കേവലം ‘‘സീമാ’’തി വചനമത്തമേവ ജാനന്തോ വിഹാരം ആഗന്ത്വാ ‘‘സീമായ ദമ്മീ’’തി വാ ‘‘സീമട്ഠകസങ്ഘസ്സ ദമ്മീ’’തി വാ ഭണതി, തത്ഥ വിനിച്ഛയം ദസ്സേതും ‘‘യോ പന വിഹാരം പവിസിത്വാ’’തിആദിമാഹ. കതരന്തി കതരസീമം. അഹമേതം ഭേദം ന ജാനാമീതി അഹം ‘‘അസുകാ സീമാ’’തി ഏതം വിഭാഗം ന ജാനാമി. ഉപചാരസീമട്ഠേഹി ഭാജേതബ്ബം ലാഭസ്സ ഉപചാരസീമായ പരിച്ഛിന്നത്താതി അധിപ്പായോ. സാതി സമാനലാഭകതികാ.

യത്ഥ മയ്ഹം ധുവകാരാ കരീയന്തീതി (മഹാവ. അട്ഠ. ൩൭൯) ഏത്ഥ യസ്മിം വിഹാരേ തസ്സ ചീവരദായകസ്സ സന്തകം സങ്ഘസ്സ പാകവത്തം വാ വത്തതി. യസ്മിം വിഹാരേ ഭിക്ഖൂ അത്തനോ ഭാരം കത്വാ സദാ ഗേഹേ ഭോജേതി, യത്ഥ വാ അനേന ആവാസോ വാ കാരിതോ, സലാകഭത്താദീനി വാ നിബദ്ധാനി, ഇമേ ധുവകാരാ നാമ. യേന പന സകലോപി വിഹാരോ പതിട്ഠാപിതോ, തത്ഥ വത്തബ്ബമേവ നത്ഥി. തേനാഹ ‘‘യത്ഥ തസ്സ പാകവത്തം വാ വത്തതീ’’തിആദി. തത്ഥ പാകവത്തന്തി ദാനവത്തം. വത്തതീതി പവത്തതി. യതോതി യസ്മാ വിഹാരാ. യത്ഥാതി യസ്മിം വിഹാരേ. സബ്ബത്ഥാതി സബ്ബേസു വിഹാരേസു. മാതികം ആരോപേത്വാതി ഏകസ്മിം വിഹാരേ ഭിക്ഖൂ ബഹുതരാ, ഏകസ്മിം ഥോകതരാ, ഏകഞ്ച വത്ഥം, ധുവകാരട്ഠാനഞ്ച ബഹുകം, കത്ഥ ദേമാതി പുച്ഛിത്വാ, യദി പന മഞ്ചോ വാ പീഠം വാ ഏകമേവ ഹോതി, തം പുച്ഛിത്വാ യസ്സ വാ വിഹാരസ്സ, ഏകവിഹാരേപി വാ യസ്സ സേനാസനസ്സ സോ വിചാരേതി, തത്ഥ ദാതബ്ബം. സചേപി ‘‘അസുകഭിക്ഖു ഗണ്ഹതൂ’’തി വദതി, വട്ടതി. അഥ ‘‘മയ്ഹം ധുവകാരേ ദേഥാ’’തി വത്വാ അവിചാരേത്വാവ ഗച്ഛതി, സങ്ഘസ്സപി വിചാരേതും വട്ടതി. ഏവം പന വിചാരേതബ്ബം – ‘‘സങ്ഘത്ഥേരസ്സ വസനട്ഠാനേ ദേഥാ’’തി വത്തബ്ബം. സചേ തത്ഥ സേനാസനം പരിപുണ്ണം ഹോതി, യത്ഥ നപ്പഹോതി, തത്ഥ ദാതബ്ബം. സചേ ഏകോ ഭിക്ഖു ‘‘മയ്ഹം വസനട്ഠാനേ സേനാസനപരിഭോഗഭണ്ഡം നത്ഥീ’’തി വദതി, തത്ഥ ദാതബ്ബം.

സങ്ഘസ്സ ദമ്മീതി ദിന്നന്തി ‘‘ഇമാനി ചീവരാനി സങ്ഘസ്സ ദമ്മീ’’തി ഏവം ദിന്നം. തതോ ബഹിദ്ധാപീതി ഉപചാരസീമാതോ ബഹിദ്ധാപി. തേഹി സദ്ധിന്തി ഉപചാരസീമാഗതേഹി സദ്ധിം. ഏകാബദ്ധാനഞ്ച പാപുണാതി പരിസാവസേന വഡ്ഢിതാ സീമാ ഹോതീതി കത്വാതി അധിപ്പായോ. തസ്മാതി യസ്മാ ഉപചാരസീമാഗതാനം പാപുണാതി, യസ്മാ ച തതോ ബഹിദ്ധാപി ഉപചാരസീമോക്കന്തേഹി ഏകാബദ്ധാനം പാപുണാതി, തസ്മാ. തേസന്തി ഉപചാരസീമാഗതാനം, തതോ ബഹിദ്ധാ തേഹി സദ്ധിം ഏകാബദ്ധാനഞ്ച. ഗാഹതേ സതീതി അന്തേവാസികാദികേ ഗണ്ഹന്തേ സതി. അസമ്പത്താനമ്പീതി ഉപചാരസീമായം ഠിതേഹി ഘണ്ടിം പഹരിത്വാ കാലം ഘോസേത്വാ ലാഭഭാജനട്ഠാനം അസമ്പത്താനമ്പി ഉപചാരസീമായ പവിട്ഠാനം, തേഹി വാ സദ്ധിം ഏകാബദ്ധാനം ഹുത്വാ അത്തനോ വിഹാരദ്വാരേ വാ അന്തോവിഹാരേയേവ വാ ഠിതാനഞ്ചാതി അത്ഥോ. ഭാഗോ ദാതബ്ബോതി സങ്ഘനവകസ്സ ദിന്നേപീതി അധിപ്പായോ. ദുതിയഭാഗേ പന ഥേരാസനം ആരുള്ഹേ ആഗതാനം പഠമഭാഗോ ന പാപുണാതി. ദുതിയഭാഗതോ വസ്സഗ്ഗേന ദാതബ്ബം.

സചേ പന ‘‘ബഹിഉപചാരസീമായം ഠിതാനം ദേഥാ’’തി വദന്തി, ന ദാതബ്ബം. യദി പന വിഹാരോ മഹാ ഹോതി, ഥേരാസനതോ പട്ഠായ വത്ഥേസു ദീയമാനേസു അലസജാതികാ മഹാഥേരാ പച്ഛാ ആഗച്ഛന്തി, ‘‘ഭന്തേ, വീസതിവസ്സാനം ദീയതി, തുമ്ഹാകം ഠിതികാ അതിക്കന്താ’’തി ന വത്തബ്ബാ. ഠിതികം ഠപേത്വാ തേസം ദത്വാ പച്ഛാ ഠിതികായ ദാതബ്ബം.

‘‘അസുകവിഹാരേ കിര ബഹുചീവരം ഉപ്പന്ന’’ന്തി സുത്വാ യോജനന്തരികവിഹാരതോപി ഭിക്ഖൂ ആഗച്ഛന്തി, സമ്പത്തസമ്പത്താനം ഠിതട്ഠാനതോ പട്ഠായ ദാതബ്ബം, അയമേത്ഥ സങ്ഖേപോ. വിത്ഥാരോ പന സമന്തപാസാദികായ ചീവരക്ഖന്ധകവണ്ണനായം (മഹാവ. അട്ഠ. ൩൭൯) വുത്തനയേന വേദിതബ്ബോ.

ഏവം വിഹാരം പവിസിത്വാ ‘‘ഇമാനി ചീവരാനി സങ്ഘസ്സ ദമ്മീ’’തി ദിന്നേസു വിനിച്ഛയം വത്വാ ഇദാനി ബഹിഉപചാരസീമായം ഭിക്ഖും ദിസ്വാ ‘‘സങ്ഘസ്സ ദമ്മീ’’തി ദിന്നേസു വിനിച്ഛയം ദസ്സേതും ‘‘യം പനാ’’തിആദി വുത്തം. ഏകാബദ്ധപരിസായ പാപുണാതീതി സചേ യോജനം ഫരിത്വാ പരിസാ ഠിതാ ഹോതി, ഏകാബദ്ധാ ചേ, സബ്ബേസം പാപുണാതീതി അത്ഥോ. ഏകാബദ്ധതാ ചേത്ഥ ദ്വാദസഹത്ഥബ്ഭന്തരതോ പരിച്ഛിന്ദിതബ്ബാ. തേനാഹ ‘‘യേ പനാ’’തിആദി.

ഉഭതോസങ്ഘസ്സ ദിന്നന്തി (മഹാവ. അട്ഠ. ൩൭൯) ‘‘ഉഭതോസങ്ഘസ്സ ദമ്മീ’’തി ദിന്നം. ‘‘ദ്വേധാസങ്ഘസ്സ ദമ്മി, ദ്വിന്നം സങ്ഘാനം ദമ്മി, ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച ഭിക്ഖുനിസങ്ഘസ്സ ച ദമ്മീ’’തി വുത്തേപി ഉഭതോസങ്ഘസ്സ ദിന്നമേവ ഹോതി. ഉപഡ്ഢം ഭിക്ഖൂനം, ഉപഡ്ഢം ഭിക്ഖുനീനം ദാതബ്ബന്തി ദ്വേ ഭാഗേ സമേ കത്വാ ഏകോ ഭാഗോ ഭിക്ഖൂനം, ഏകോ ഭാഗോ ഭിക്ഖുനീനം ദാതബ്ബോ. ഗഹേതും ലഭതി ഉഭതോസങ്ഘഗ്ഗഹണേന ഗഹിതത്താതി അധിപ്പായോ. ചേതിയസ്സാതി ഥൂപാദിനോ. തഞ്ഹി ധാതായതനാദിഭാവേന ചിതത്താ, ലോകസ്സ ചിത്തീകാരട്ഠാനതായ ച ‘‘ചേതിയ’’ന്തി വുച്ചതി. ന കോചി വിസേസോതി ആഹ ‘‘ഇധ പന ചേതിയസ്സാ’’തിആദി.

‘‘ഉഭതോസങ്ഘസ്സ ച തുയ്ഹഞ്ച ചേതിയസ്സ ചാ’’തി വുത്തേ പന ദ്വാവീസതികോട്ഠാസേ കത്വാ ദസ ഭിക്ഖൂനം, ദസ ഭിക്ഖുനീനം, ഏകോ പുഗ്ഗലസ്സ, ഏകോ ചേതിയസ്സ ദാതബ്ബോ. തത്ഥ പുഗ്ഗലോ സങ്ഘതോപി അത്തനോ വസ്സഗ്ഗേന പുന ഗഹേതും ലഭതി, ചേതിയസ്സ ഏകോയേവ. അയം പന വാരോ യഥാവുത്തേനേവ നയേന ഞായതീതി കത്വാ ഇധ ന വുത്തോ. സമന്തപാസാദികായം (മഹാവ. അട്ഠ. ൩൭൯) പന വുത്തോയേവ.

ന മജ്ഝേ ഭിന്ദിത്വാ ദാതബ്ബം ‘‘ഭിക്ഖുനീന’’ന്തി പുഗ്ഗലികവസേന വുത്തത്താ. പുഗ്ഗലോ വിസും ന ലഭതീതി പുബ്ബേ വിയ വിസും പുഗ്ഗലികകോട്ഠാസം ന ലഭതി. പാപുണനട്ഠാനതോ ഏകമേവ ലഭതീതി അത്തനോ വസ്സഗ്ഗേന പത്തബ്ബട്ഠാനതോ ഏകമേവ കോട്ഠാസം ലഭതി. കസ്മാ? ഭിക്ഖുസങ്ഘഗ്ഗഹണേന ഗഹിതത്താ. ‘‘ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച ഭിക്ഖുനീനഞ്ച തുയ്ഹഞ്ച ചേതിയസ്സ ചാ’’തി വുത്തേപി ചേതിയസ്സ ഏകപുഗ്ഗലപടിവീസോ ലബ്ഭതി, പുഗ്ഗലസ്സ വിസും ന ലബ്ഭതി. തസ്മാ ഏകം ചേതിയസ്സ ദത്വാ അവസേസം ഭിക്ഖൂ ച ഭിക്ഖുനിയോ ച ഗണേത്വാ ഭാജേതബ്ബം. തേനാഹ ‘‘ചേതിയസ്സ ചാതി വുത്തേ പനാ’’തിആദി.

തേഹി സദ്ധിം പുഗ്ഗലചേതിയപരാമസനം അനന്തരനയസദിസമേവാതി തേഹി ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനീഹി സദ്ധിം പുഗ്ഗലസ്സ ച ചേതിയസ്സ ച ഗഹണം അനന്തരനയസദിസമേവാതി അത്ഥോ. ‘‘ഭിക്ഖൂനഞ്ച ഭിക്ഖുനീനഞ്ച തുയ്ഹഞ്ച, ഭിക്ഖൂനഞ്ച ഭിക്ഖുനീനഞ്ച ചേതിയസ്സ ച, ഭിക്ഖൂനഞ്ച ഭിക്ഖുനീനഞ്ച തുയ്ഹഞ്ച ചേതിയസ്സ ചാ’’തി വുത്തേപി ചേതിയസ്സ ഏകപടിവീസോ ലബ്ഭതി, പുഗ്ഗലസ്സ വിസും നത്ഥി, ഭിക്ഖൂ ച ഭിക്ഖുനിയോ ച ഗണേത്വാവ ഭാജേതബ്ബന്തി വുത്തം ഹോതി. പുഗ്ഗലസ്സ വിസും ന ലബ്ഭതീതി പുഗ്ഗലസ്സ വിസും പടിവീസോ ന ലബ്ഭതി, വസ്സഗ്ഗേന ഏകോവ ലബ്ഭതീതി അത്ഥോ. ‘‘ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച ചേതിയസ്സ ചാ’’തി വുത്തേ പന ചേതിയസ്സ വിസും പടിവീസോ ലബ്ഭതീതി ആഹ ‘‘ചേതിയസ്സ പന ലബ്ഭതീ’’തി. ‘‘ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച തുയ്ഹഞ്ച ചേതിയസ്സ ചാ’’തി വുത്തേപി ചേതിയസ്സേവ വിസും ലബ്ഭതി, ന പുഗ്ഗലസ്സ. ചേതിയസ്സ പന ലബ്ഭതിയേവാതി ‘‘ഭിക്ഖൂനഞ്ച ചേതിയസ്സ ചാ’’തി വുത്തേ പന ചേതിയസ്സ വിസും പടിവീസോ ലബ്ഭതീതി അത്ഥോ. ‘‘ഭിക്ഖൂനഞ്ച തുയ്ഹഞ്ച ചേതിയസ്സ ചാ’’തി വുത്തേപി ചേതിയസ്സേവ വിസും ലബ്ഭതി, ന പുഗ്ഗലസ്സ. ഭിക്ഖുനിസങ്ഘം ആദിം കത്വാപി ഏവമേവ യോജേതബ്ബം.

ഏത്ഥാഹ – യം പനേതരഹി (മഹാവ. അട്ഠ. ൩൭൯) പണ്ഡിതമനുസ്സാ സധാതുകം പടിമം വാ ചേതിയം വാ ഠപേത്വാ ബുദ്ധപ്പമുഖസ്സ ഉഭതോസങ്ഘസ്സ ദാനം ദേന്തി, പടിമായ വാ ചേതിയസ്സ വാ പുരതോ ആധാരകേ പത്തം ഠപേത്വാ ദക്ഖിണോദകം ദത്വാ ‘‘ബുദ്ധാനം ദേമാ’’തി, തത്ഥ യം പഠമം ഖാദനീയം ഭോജനീയം ദേന്തി, വിഹാരം വാ ആഹരിത്വാ ‘‘ഇദം ചേതിയസ്സ ദേമാ’’തി പിണ്ഡപാതഞ്ച മാലാഗന്ധാദീനി ച ദേന്തി, തത്ഥ കഥം പടിപജ്ജിതബ്ബന്തി? വുച്ചതേ – മാലാഗന്ധാദീനി താവ ചേതിയേ ആരോപേതബ്ബാനി, വത്ഥേഹി പടാകാ, തേലേന പദീപാ കാതബ്ബാ, പിണ്ഡപാതമധുഫാണിതാദീനി പന യോ നിബദ്ധചേതിയജഗ്ഗകോ ഹോതി പബ്ബജിതോ വാ ഗഹട്ഠോ വാ, തസ്സ ദാതബ്ബാനി. നിബദ്ധജഗ്ഗകേ അസതി ആഹടഭത്തം ഠപേത്വാ വത്തം കത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതി. ഉപകട്ഠേ കാലേ ഭുഞ്ജിത്വാ പച്ഛാപി വത്തം കാതും വട്ടതിയേവ.

മാലാഗന്ധാദീസു ച യം കിഞ്ചി ‘‘ഇദം ഹരിത്വാ ചേതിയപൂജം കരോഥാ’’തി വുത്തേ ദൂരമ്പി ഹരിത്വാ പൂജേതബ്ബം. ‘‘ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ഹരാ’’തി വുത്തേപി ഹരിതബ്ബം. സചേ പന ‘‘അഹം പിണ്ഡായ ചരാമി, ആസനസാലായം ഭിക്ഖൂ അത്ഥി, തേ ഹരിസ്സന്തീ’’തി വുത്തേ ‘‘ഭന്തേ, തുയ്ഹംയേവ ദമ്മീ’’തി വദതി, ഭുഞ്ജിതും വട്ടതി. അഥ പന ‘‘ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ദസ്സാമീ’’തി ഹരന്തസ്സ ഗച്ഛതോ അന്തരാവ കാലോ ഉപകട്ഠോ ഹോതി, അത്തനോ പാപേത്വാ ഭുഞ്ജിതും വട്ടതി.

വസ്സംവുട്ഠസങ്ഘസ്സ ദമ്മീതി വദതീതി (മഹാവ. അട്ഠ. ൩൭൯) ‘‘വസ്സംവുട്ഠസങ്ഘസ്സ ഇമാനി ചീവരാനി ദമ്മീ’’തി വദതി. തേസം ബഹിസീമട്ഠാനമ്പി പാപുണാതീതി അത്ഥതേ കഥിനേ ബഹിസീമട്ഠാനമ്പി യാവ കഥിനസ്സ ഉബ്ഭാരാ പാപുണാതി, തസ്മാ ദിസാപക്കന്തസ്സാപി സതി പടിഗ്ഗാഹകേ ദാതബ്ബം. അനത്ഥതേ പന കഥിനേ അന്തോഹേമന്തേ, ഏവഞ്ച പന വത്വാ ദിന്നം പച്ഛിമവസ്സംവുട്ഠാനമ്പി പാപുണാതി. യത്ഥ കത്ഥചീതി യേസു കേസുചി വിഹാരേസു. ഏവം വദതീതി ‘‘വസ്സംവുട്ഠസങ്ഘസ്സ ദമ്മീ’’തി വദതി. തത്ര സമ്മുഖീഭൂതാനം സബ്ബേസം പാപുണാതി പിട്ഠിസമയേ ഉപ്പന്നത്താ. സചേ പന ‘‘വസ്സം വസന്താനം ദമ്മീ’’തി വദതി, അന്തോവസ്സേയേവ വസ്സം വസന്താവ ലഭന്തി, ഛിന്നവസ്സാ ന ലഭന്തി. ചീവരമാസേ പന ‘‘വസ്സം വസന്താനം ദമ്മീ’’തി വുത്തേ പച്ഛിമികായ വസ്സൂപഗതാനംയേവ പാപുണാതി, പുരിമികായ വസ്സൂപഗതാനഞ്ച ഛിന്നവസ്സാനഞ്ച ന പാപുണാതി.

ചീവരമാസതോ പട്ഠായ യാവ ഹേമന്തസ്സ പച്ഛിമോ ദിവസോ, താവ ‘‘വസ്സാവാസികം ദേമാ’’തി വുത്തേ കഥിനം അത്ഥതം വാ ഹോതു, അനത്ഥതം വാ, അതീതവസ്സംവുട്ഠാനംയേവ പാപുണാതി. ഗിമ്ഹാനം പഠമദിവസതോ പട്ഠായ വുത്തേ പന മാതികാ ആരോപേതബ്ബാ ‘‘അതീതവസ്സാവാസസ്സ പഞ്ച മാസാ അതിക്കന്താ, അനാഗതോ ചതുമാസച്ചയേന ഭവിസ്സതി, കതരവസ്സാവാസസ്സ ദേസീ’’തി. സചേ ‘‘അതീതവസ്സംവുട്ഠാനം ദമ്മീ’’തി വദതി, തംഅന്തോവസ്സംവുട്ഠാനമേവ പാപുണാതി, ദിസാ പക്കന്താനമ്പി സഭാഗാ ഗണ്ഹിതും ലഭന്തി.

സചേ ‘‘അനാഗതേ വസ്സാവാസികം ദമ്മീ’’തി വദതി, തം ഠപേത്വാ വസ്സൂപനായികദിവസേ ഗഹേതബ്ബം. അഥ ‘‘അഗുത്തോ വിഹാരോ, ചോരഭയം അത്ഥി, ന സക്കാ ഠപേതും, ഗണ്ഹിത്വാ വാ ആഹിണ്ഡിതു’’ന്തി വുത്തേ ‘‘സമ്പത്താനം ദമ്മീ’’തി വദതി, ഭാജേത്വാ ഗഹേതബ്ബം. സചേ വദതി ‘‘ഇതോ മേ, ഭന്തേ, തതിയേ വസ്സേ വസ്സാവാസികം ന ദിന്നം, തം ദമ്മീ’’തി, തസ്മിം അന്തോവസ്സേ വുട്ഠഭിക്ഖൂനം പാപുണാതി. സചേ തേ ദിസാ പക്കന്താ, അഞ്ഞോ വിസ്സാസികോ ഗണ്ഹാതി, ദാതബ്ബം. അഥ ഏകോയേവ അവസിട്ഠോ, സേസാ കാലങ്കതാ, സബ്ബം ഏകസ്സേവ പാപുണാതി. സചേ ഏകോപി നത്ഥി, സങ്ഘികം ഹോതി, സമ്മുഖീഭൂതേഹി ഭാജിതബ്ബം.

യേഹി നിമന്തിതേഹി യാഗു പീതാതി (മഹാവ. അട്ഠ. ൩൭൯) നിമന്തിതേഹി യേഹി ഭിക്ഖൂഹി യാഗു പീതാ, യേഹി പന ഭിക്ഖാചാരവത്തേന ഘരദ്വാരേന ഗച്ഛന്തേഹി വാ ഘരം പവിട്ഠേഹി വാ യാഗു ലദ്ധാ, യേസം വാ ആസനസാലതോ പത്തം ആഹരിത്വാ മനുസ്സേഹി നീതാ, യേസം വാ ഥേരേഹി പേസിതാ, തേസം ന പാപുണാതി. സചേ പന നിമന്തിതഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം അഞ്ഞേപി ബഹൂ ആഗന്ത്വാ അന്തോഗേഹഞ്ച ബഹിഗേഹഞ്ച പൂരേത്വാ നിസിന്നാ, ദായകോ ച ഏവം വദതി ‘‘നിമന്തിതാ വാ ഹോന്തു, അനിമന്തിതാ വാ, യേസം മയാ യാഗു ദിന്നാ, സബ്ബേസം ഇമാനി വത്ഥാനി ഹോന്തൂ’’തി, സബ്ബേസം പാപുണാതി. യേഹി പന ഥേരാനം ഹത്ഥതോ യാഗു ലദ്ധാ, തേസം ന പാപുണാതി. അഥ സോ ‘‘യേഹി മയ്ഹം യാഗു പീതാ, സബ്ബേസം ഹോതൂ’’തി വദതി, സബ്ബേസം പാപുണാതി. ഭത്തഖജ്ജകാദീഹീതി ഏത്ഥ ആദിസദ്ദേനപി ചീവരസേനാസനഭേസജ്ജാനം ഗഹണം.

പുഗ്ഗലസ്സാതി (മഹാവ. അട്ഠ. ൩൭൯) സമ്മുഖാസമ്മുഖഭൂതസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ. തേനാഹ ‘‘ഇദം ചീവര’’ന്തിആദി. സചേ പന ‘‘ഇദം തുമ്ഹാകഞ്ചേവ തുമ്ഹാകം അന്തേവാസികാനഞ്ച ദമ്മീ’’തി ഏവം വദതി, ഥേരസ്സ ച അന്തേവാസികാനഞ്ച പാപുണാതി. ഉദ്ദേസം ഗഹേതും ആഗതോ, ഗഹേത്വാ ഗച്ഛന്തോ ച അത്ഥി, തസ്സാപി പാപുണാതി. തുമ്ഹേഹി സദ്ധിം നിബദ്ധചാരികഭിക്ഖൂനം ദമ്മീ’’തി വുത്തേ ഉദ്ദേസന്തേവാസികാനം വത്തം കത്വാ ഉദ്ദേസപരിപുച്ഛാദീനി ഗഹേത്വാ വിചരന്താനം സബ്ബേസം പാപുണാതി. ഏത്ഥാതി അട്ഠസു മാതികാസു. യദി പന അയമേത്ഥ സങ്ഖേപകഥാ, വിത്ഥാരോ പന കഥം ഞാതബ്ബോതി ആഹ ‘‘സമന്തപാസാദികായം വുത്തോ’’തി. സമന്തപാസാദികായം ചീവരക്ഖന്ധകവണ്ണനായം (മഹാവ. അട്ഠ. ൩൭൯) വുത്തോതി അത്ഥോ.

‘‘ഞാതകേഹി വാ മേ ചീവരത്ഥായ പേസിതം, മിത്തേഹി വാ പേസിതം, തേ ആഭതേ ചീവരേ ദസ്സന്തീ’’തി ഏവം ഞാതിതോ വാ മിത്തതോ വാ പച്ചാസാ ഹോതീതി വേദിതബ്ബം. കപ്പിയഭണ്ഡേനാതി കപ്പാസസുത്താദിനാ അത്തനോ ധനേന. സണ്ഹന്തി സുഖുമം. അഞ്ഞം പച്ചാസാചീവരം ലഭിത്വാ ഏവ കാലബ്ഭന്തരേ കാരേതബ്ബന്തി അഞ്ഞം മൂലചീവരസദിസം പച്ചാസാചീവരം ലഭിത്വായേവ മാസബ്ഭന്തരേ കാരേതബ്ബം. തഞ്ച ഖോ സതിയായേവ പച്ചാസായ, അസതിയാ പന പച്ചാസായ മൂലചീവരം ദസാഹം ചേ സമ്പത്തം, തദഹേവ അധിട്ഠാതബ്ബം. തേനാഹ ‘‘സചേ ന ലഭതീ’’തിആദി. പച്ചാസാചീവരമ്പി പരിക്ഖാരചോളം അധിട്ഠാതബ്ബന്തി പഠമതരം ഉപ്പന്നം ഥൂലപച്ചാസാചീവരമ്പി സന്ധായ വുത്തം. പി-സദ്ദേന ന കേവലം മൂലചീവരമേവാതി ദസ്സേതി.

അകാലചീവരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. പുരാണചീവരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

‘‘അമ്ഹാകമേവ ഞാതീ’’തി ഞായതീതി ഞാതി, സാവ ഞാതികാ, ന ഞാതികാ അഞ്ഞാതികാ, തായ അഞ്ഞാതികായ. തേനാഹ ‘‘ന ഞാതികായാ’’തി. മാതിതോ വാ പിതിതോ വാതി മാതിപക്ഖതോ വാ പിതിപക്ഖതോ വാ. യാവ സത്തമം യുഗന്തി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൫൦൩-൫൦൫) യാവ സത്തമസ്സ പുരിസസ്സ, സത്തമായ വാ ഇത്ഥിയാ ആയുപ്പമാണം, യാവ പിതാമഹയുഗം പിതാമഹിയുഗം മാതാമഹയുഗം മാതാമഹിയുഗന്തി വുത്തം ഹോതി. അഥ വാ യാവ സത്തമം യുഗന്തി യാവ സത്തമദ്വന്ദന്തി അത്ഥോ. യുഗസദ്ദോ ചേത്ഥ ഏകസേസനയേന ദട്ഠബ്ബോ ‘‘യുഗോ ച യുഗോ ച യുഗാ’’തി. ഏവഞ്ഹി തത്ഥ തത്ഥ ദ്വന്ദം ഗഹിതം ഹോതി. കേനചി ആകാരേന അസമ്ബദ്ധായാതി ഭാതുഭഗിനിഭാഗിനേയ്യപുത്തപപുത്താദീസു യേന കേനചി ആകാരേന അസമ്ബദ്ധായ. പിതാ, പിതുപിതാ, തസ്സ പിതാ, തസ്സാപി പിതാതി ഏവം യാവ സത്തമാ യുഗാ, പിതാ, പിതുമാതാ, തസ്സാ പിതാ ച മാതാ ച ഭാതാ ച ഭഗിനീ ച, പുത്താ ച, ധീതരോ ചാതി ഏവമ്പി ഉദ്ധഞ്ച അധോ ച യാവ സത്തമാ യുഗാ, പിതാ, പിതുഭാതാ, പിതുഭഗിനീ, പിതുപുത്താ, പിതുധീതരോ, തേസമ്പി പുത്തധീതുപരമ്പരാതി ഏവമ്പി യാവ സത്തമാ യുഗാ, മാതാ, മാതുമാതാ, തസ്സാ മാതാ, തസ്സാപി മാതാതി ഏവം യാവ സത്തമാ യുഗാ, മാതാ, മാതുപിതാ, തസ്സ പിതാ ച മാതാ ച ഭാതാ ച ഭഗിനീ ച പുത്താ ച ധീതരോ ചാതി ഏവമ്പി ഉദ്ധഞ്ച അധോ ച യാവ സത്തമാ യുഗാ, മാതാ, മാതുഭാതാ, മാതുഭഗിനീ, മാതുപുത്താ, മാതുധീതരോ, തേസമ്പി പുത്തധീതുപരമ്പരാതി ഏവമ്പി യാവ സത്തമാ യുഗാ, താവ നേവ മാതുസമ്ബന്ധേന, ന പിതുസമ്ബന്ധേന യാ സമ്ബദ്ധാ, സാ ‘‘അഞ്ഞാതികാ നാമാ’’തി വുത്തം ഹോതി.

സാകിയാനിയോ വിയാതി പഞ്ചസതമത്താ സാകിയാനിയോ വിയ. നിദസ്സനമത്തഞ്ചേതം, തസ്മാ ഭിക്ഖുഭാവേ ഠത്വാ പരിവത്തലിങ്ഗാ ഭിക്ഖുനിയോപി ഇധ സുദ്ധഭിക്ഖുസങ്ഘേ ‘‘ഉപസമ്പന്നാ’’ ഇച്ചേവ വേദിതബ്ബാ. ഉഭതോസങ്ഘേ വാതി ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേ ഞത്തിചതുത്ഥേന, ഭിക്ഖുസങ്ഘേ ഞത്തിചതുത്ഥേനാതി ഏവം ഉഭതോസങ്ഘേ വാ. പുരാണചീവരന്തി ഏത്ഥ ചീവരന്തി നിവാസനപാരുപനുപഗമേവ അധിപ്പേതന്തി ആഹ ‘‘രജിത്വാ’’തിആദി. കപ്പം കത്വാതി കപ്പബിന്ദും ദത്വാ. ‘‘ഇമിനാ അദിന്നകപ്പം പാചിത്തിയവത്ഥു ന ഹോതീതി ദസ്സേതീ’’തി (സാരത്ഥ. ടീ. ൨.൫൦൫) വദന്തി. പരിഭോഗസീസേനാതി കായേന ഫുസിത്വാ പരിഭോഗസീസേന. അംസേതി ജത്തുമ്ഹി. മത്ഥകേതി സീസമത്ഥകേ. സചേ പന പച്ചത്ഥരണസ്സ ഹേട്ഠാ കത്വാ നിപജ്ജതി, ഹത്ഥേഹി വാ ഉക്ഖിപിത്വാ ആകാസേ വിതാനം കത്വാ സീസേന അസമ്ഫുസന്തോ ഗച്ഛതി, അയം പരിഭോഗോ നാമ ന ഹോതി.

കായവികാരം വാ കരോതീതി യഥാ സാ ‘‘ധോവാപേതുകാമോ അയ’’ന്തി ജാനാതി, ഏവം കായവികാരം കരോതി. ‘‘അന്തോദ്വാദസഹത്ഥേ ഓകാസേ ഠത്വാ ഉപരി വാ ഖിപതീ’’തി ഇമിനാ ഉപചാരം മുഞ്ചിത്വാ ഓരതോ ഖിപന്തസ്സ അനാപത്തീതി ദസ്സേതി. അഞ്ഞസ്സ വാ ഹത്ഥേ പേസേതീതി അന്തോദ്വാദസഹത്ഥേ ഓകാസേ ഠത്വാ സിക്ഖമാനസാമണേരസാമണേരിഉപാസകഇത്ഥിയാദീസു യസ്സ കസ്സചി അഞ്ഞസ്സ ഹത്ഥേ വാ പേസേതി. സോതി ഉപാസകോ ച സാമണേരോ ച. ഉപസമ്പജ്ജിത്വാ ധോവതീതി ഏത്ഥ ഉപാസകോ ലിങ്ഗേ പരിവത്തേ ഭിക്ഖുനീസു പബ്ബജിത്വാ ഉപസമ്പജ്ജിത്വാ ധോവതി, സാമണേരോ ലിങ്ഗേ പരിവത്തേ ഭിക്ഖുനീസു ഉപസമ്പജ്ജിത്വാ ധോവതീതി യഥായോഗം അത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ. സചേ പന ഭിക്ഖുനിയാ ഹത്ഥേ ദിന്നം ഹോതി, സചേ ലിങ്ഗേ പരിവത്തേ ധോവതി, വട്ടതി.

ഏത്ഥ ച ഏകസ്സ തിക്ഖത്തും നിസ്സജ്ജനാഭാവതോ തീണിപി കാരേന്തസ്സ ഏകേന നിസ്സഗ്ഗിയം, ദ്വീഹി ദ്വേ ദുക്കടാനി. ദ്വേ കാരേന്തസ്സ ഏകേന നിസ്സഗ്ഗിയം, ദുതിയേന ദുക്കടം. തേനാഹ ‘‘ധോവനാദീനി തീണീ’’തിആദി. ‘‘ഏകേന വത്ഥുനാ’’തി പഠമം കത്വാ നിട്ഠാപിതം സന്ധായ വുത്തം. സചേ പന ‘‘ഇമം ചീവരം രജിത്വാ ധോവിത്വാ ആനേഹീ’’തി വുത്തേ സാ ഭിക്ഖുനീ പഠമം ധോവിത്വാ പച്ഛാ രജതി, നിസ്സഗ്ഗിയേന ദുക്കടമേവ, ഏവം സബ്ബേസു വിപരീതവചനേസു നയോ നേതബ്ബോ. സചേ പന ‘‘ധോവിത്വാ ആനേഹീ’’തി വുത്താ ധോവതി ചേവ രജതി ച, ധോവാപനപച്ചയാ ഏവ ആപത്തി, രജനേ അനാപത്തി. ഏവം സബ്ബത്ഥ. തേനാഹ ‘‘സചേ പന‘ധോവാ’തി വുത്താ’’തിആദി. ഭിക്ഖൂനം വസേന ഏകതോ ഉപസമ്പന്നായ ധോവാപേന്തസ്സ യഥാവത്ഥുകമേവാതി ആഹ ‘‘ഭിക്ഖുനിസങ്ഘവസേനാ’’തിആദി.

അഞ്ഞസ്സ വാ സന്തകന്തി അഞ്ഞസ്സ സന്തകം പുരാണചീവരം ധോവാപേന്തസ്സാതി അത്ഥോ. നിസീദനപച്ചത്ഥരണന്തി അഞ്ഞസ്സ വാ അത്തനോ വാ സന്തകം നിസീദനഞ്ചേവ പച്ചത്ഥരണഞ്ച. നിവാസനപാരുപനുപഗസ്സേവ ച ഇധ ‘‘പുരാണചീവര’’ന്തി അധിപ്പേതത്താ അത്തനോ സന്തകമ്പി നിസീദനപച്ചത്ഥരണം ധോവാപേന്തസ്സ ദുക്കടമേവ ഹോതി, ന നിസ്സഗ്ഗിയം. അവുത്താ വാ ധോവതീതി ഉദ്ദേസായ വാ ഓവാദായ വാ ആഗതാ കിലിട്ഠചീവരം ദിസ്വാ ഠപിതട്ഠാനതോ വാ ഗഹേത്വാ, ‘‘ദേഥ അയ്യ, ധോവിസ്സാമീ’’തി ആഹരാപേത്വാ വാ ധോവതി ചേവ രജതി ച ആകോടേതി ച, അയം അവുത്താ ധോവതി നാമ. യാപി ‘‘ഇമം ചീവരം ധോവാ’’തി ദഹരം വാ സാമണേരം വാ ആണാപേന്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ വചനം സുത്വാ ‘‘ആഹരഥയ്യ, അഹം ധോവിസ്സാമീ’’തി ധോവതി, താവകാലികം വാ ഗഹേത്വാ ധോവിത്വാ രജിത്വാ ദേതി, അയമ്പി അവുത്താ ധോവതി നാമ.

അഞ്ഞം വാ പരിക്ഖാരന്തി ഉപാഹനത്ഥവികപത്തത്ഥവികഅംസബദ്ധകകായബന്ധനമഞ്ചപീഠതട്ടികാദിം യം കിഞ്ചി. ‘‘ഉപചാരേ ഠത്വാ’’തി വചനതോ പേസിത്വാ ധോവനേപി അനാപത്തി. ഉപചാരേതി അന്തോദ്വാദസഹത്ഥേ ഓകാസേ.

പുരാണചീവരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. ചീവരപ്പടിഗ്ഗഹണസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഛന്നന്തി ഖോമാദീനം ഛന്നം ചീവരാനം മജ്ഝേ. ഉപചാരം മുഞ്ചിത്വാതി ദ്വാദസഹത്ഥൂപചാരം മുഞ്ചിത്വാ. പി-സദ്ദേന ധമ്മകഥം കഥേന്തസ്സ ചതസ്സോ പരിസാ ചീവരാനി ച നാനാവിരാഗവത്ഥാനി ച ആഹരിത്വാ പാദമൂലേ ഠപേന്തി, ഉപചാരേ വാ ഠത്വാ ഉപരി ഖിപന്തി, ‘‘സചേ സാദിയതി, പടിഗ്ഗഹിതമേവാ’’തി ഏത്ഥ വത്തബ്ബമേവ നത്ഥീതി ദസ്സേതി. ഖിപതൂതി ദിവാ വാ രത്തിഭാഗേ വാ ഖിപതു. പടിഗ്ഗഹിതമേവ ഹോതീതി കിഞ്ചാപി ‘‘ഇദം ഭിക്ഖുനിയാ, ഇദം അഞ്ഞേസ’’ന്തി ഞാതും ന സക്കാ, തഥാപി അചിത്തകഭാവേന ഗഹിതമേവ ഹോതി. യസ്സ കസ്സചി പന അനുപസമ്പന്നസ്സാതി സിക്ഖമാനസാമണേരസാമണേരിഉപാസകഉപാസികാദീസു യസ്സ കസ്സചി അനുപസമ്പന്നസ്സ. ഠപിതന്തി ഭിക്ഖുനിയാ ഠപിതം. പംസുകൂലം അധിട്ഠഹിത്വാതി ‘‘അസ്സാമികം ഇദ’’ന്തി സഞ്ഞം ഉപ്പാദേത്വാ. അസ്സാമികഞ്ഹി ‘‘പംസുകൂല’’ന്തി വുച്ചതി. ഇമിനാ ‘‘അമ്ഹാകമത്ഥായ ഠപിത’’ന്തിആദികായ സഞ്ഞായ ഗഹേതും ന വട്ടതീതി ദസ്സേതി. അഞ്ഞത്ര പാരിവത്തകാതി പരിവത്തേതബ്ബം പരിവത്തം, പരിവത്തമേവ പാരിവത്തകം, പരിവത്തേത്വാ ദിയ്യമാനം, തം വിനാതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘യം അന്തമസോ ഹരീടകക്ഖണ്ഡമ്പീ’’തിആദി. ആഭോഗം കത്വാതി ചിത്തേന സമന്നാഹരിത്വാ. സചേ ഭിക്ഖുനീ വസ്സാവാസികമ്പി ദേതി, തമ്പി യഥാവുത്തവിധാനം അകത്വാ ഗഹേതും ന വട്ടതീതി വേദിതബ്ബം.

പടിലാഭേനാതി ഗഹണേന. തികപാചിത്തിയന്തി തീണി പരിമാണാനി അസ്സാതി തികം,തികഞ്ച തം പാചിത്തിയഞ്ചാതി തികപാചിത്തിയം, അഞ്ഞാതികായ ഞാതികസഞ്ഞിവേമതികഅഞ്ഞാതികസഞ്ഞീനം വസേന തീണി പാചിത്തിയാനീതി അത്ഥോ. ഏകതോഉപസമ്പന്നായാതി ഭിക്ഖുനീനം സന്തികേ ഉപസമ്പന്നായ. തായ ഹി ഹത്ഥതോ അഞ്ഞത്ര പാരിവത്തകാ ചീവരം പടിഗ്ഗണ്ഹന്തസ്സ ദുക്കടം, ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ഉപസമ്പന്നായ പന പാചിത്തിയമേവ. ‘‘പത്തത്ഥവികാദിമ്ഹി ച അനധിട്ഠാതബ്ബപരിക്ഖാരേ’’തി ഇമിനാ ഭിസിച്ഛവിമ്പി സങ്ഗണ്ഹാതി. സാ ഹി മഹന്താപി സേനാസനസങ്ഗഹിതത്താ ചീവരസങ്ഖം ന ഗച്ഛതീതി നേവ അധിട്ഠാനുപഗാ, ന വികപ്പനുപഗാ ച. വുത്തഞ്ഹി സമന്തപാസാദികായം ‘‘സചേപി മഞ്ചപ്പമാണാ ഭിസിച്ഛവി ഹോതി, വട്ടതിയേവാ’’തി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൫൧൪). ‘‘ഹത്ഥതോ ചീവരം പടിഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തി വചനതോ പന അഞ്ഞാതികായ ഭിക്ഖുനിയാ പേസിതഗ്ഗഹണേപി അനാപത്തി. പടിഗ്ഗഹണതോ, പരിവത്തനാകരണതോ ച കിരിയാകിരിയം.

ചീവരപ്പടിഗ്ഗഹണസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. അഞ്ഞാതകവിഞ്ഞത്തിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഗേഹസ്സ പതി ജേട്ഠോതി ഗഹപതി, തം ഗഹപതിം, ഇധ പന അപബ്ബജിതോ യോ കോചി മനുസ്സോ അധിപ്പേതോ. തേനാഹ ‘‘ഭിക്ഖൂസു അപബ്ബജിതമനുസ്സ’’ന്തി. ഏസേവ നയോ ഗഹപതാനിന്തി ഏത്ഥാപി. ‘‘വിഞ്ഞാപേയ്യാ’’തി ഇദം സുദ്ധകത്തുഅത്ഥേ ച ഹേതുകത്തുഅത്ഥേ ച വത്തതീതി ആഹ ‘‘യാചേയ്യ വാ യാചാപേയ്യ വാ’’തി. യാചാപനഞ്ചേത്ഥ അത്തനോ അത്ഥായേവാതി ദട്ഠബ്ബം. ഏവഞ്ച പന കത്വാ ‘‘അനാണത്തിക’’ന്തി ഇദം സമത്ഥിതം ഹോതി. അഞ്ഞത്ര സമയാതി സമേതി ഏത്ഥ, ഏതേന വാ സംഗച്ഛതി സത്തോ, സഭാവധമ്മോ വാ സഹജാതാദീഹി, ഉപ്പാദാദീഹി വാതി സമയോ, കാലോ, ധമ്മപ്പവത്തിമത്തതായ അത്ഥതോ അഭൂതോപി ഹി കാലോ ധമ്മപ്പവത്തിയാ അധികരണം, കരണം വിയ ച കപ്പനാമത്തസിദ്ധേന രൂപേന വോഹരീയതി, തം സമയം ഠപേത്വാതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘യോ അച്ഛിന്നചീവരോ വാ ഹോതീ’’തിആദി. തത്ഥ രാജാദീസു യേഹി കേഹിചി അച്ഛിന്നം ചീവരം ഏതസ്സാതി അച്ഛിന്നചീവരോ. യഥാഹ ‘‘അച്ഛിന്നചീവരോ നാമ ഭിക്ഖുസ്സ ചീവരം അച്ഛിന്നം ഹോതി, രാജൂഹി വാ ചോരേഹി വാ ധുത്തേഹി വാ യേഹി കേഹിചി വാ അച്ഛിന്നം ഹോതീ’’തി. അഗ്ഗിആദീസു യേന കേനചി നട്ഠം ചീവരമേതസ്സാതി നട്ഠചീവരോ. യഥാഹ ‘‘നട്ഠചീവരോ നാമ ഭിക്ഖുസ്സ ചീവരം അഗ്ഗിനാ വാ ദഡ്ഢം ഹോതി, ഉദകേന വാ വൂള്ഹം ഹോതി, ഉന്ദൂരേഹി വാ ഉപചികാഹി വാ ഖായിതം ഹോതി, പരിഭോഗജിണ്ണം വാ ഹോതീ’’തി (പാരാ. ൫൧൯). സമയാതി അഞ്ഞത്രസദ്ദാപേക്ഖായ ഉപയോഗത്ഥേ നിസ്സക്കവചനന്തി ആഹ ‘‘തം സമയ’’ന്തി. അഞ്ഞസ്മിന്തി അഞ്ഞസ്മിം സമയേ.

തികപാചിത്തിയന്തി അഞ്ഞാതകേ അഞ്ഞാതകസഞ്ഞിവേമതികഞ്ഞാതകസഞ്ഞീനം വസേന തീണി പാചിത്തിയാനി. സമയേതി യഥാവുത്തേ അച്ഛിന്നചീവരകാലേ ച നട്ഠചീവരകാലേ ച. ഞാതകപ്പവാരിതേ വാ വിഞ്ഞാപേന്തസ്സാതി ഞാതകേ, പവാരിതേ ച ‘‘തുമ്ഹാകം സന്ഥതം ദേഥാ’’തി യാചന്തസ്സ. ഏത്ഥ (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൫൨൧) ച സങ്ഘവസേന പവാരിതേ പമാണമേവ യാചിതും വട്ടതി, പുഗ്ഗലികവസേന പവാരിതേ പന യം യം പവാരേന്തി, തം തമേവ വിഞ്ഞാപേതബ്ബം. യോ ഹി ചതൂഹി പച്ചയേഹി പവാരേത്വാ സയമേവ സല്ലക്ഖേത്വാ കാലാനുകാലം ചീവരാദീനി ദിവസേ ദിവസേ യാഗുഭത്താദീനി ദേതി, ഏവം യേന യേന അത്ഥോ, തം തം ദേതി, തസ്സ വിഞ്ഞാപനകിച്ചം നത്ഥി. യോ പന പവാരേത്വാ ബാലതായ വാ സതിസമ്മോസേന വാ ന ദേതി, സോ വിഞ്ഞാപേതബ്ബോ. യോ ‘‘മയ്ഹം ഗേഹം പവാരേമീ’’തി വദതി, തസ്സ ഗേഹം ഗന്ത്വാ യഥാസുഖം നിസീദിതബ്ബം നിപജ്ജിതബ്ബം, ന കിഞ്ചി ഗഹേതബ്ബം. യോ പന ‘‘യം മയ്ഹം ഗേഹേ അത്ഥി, തം പവാരേമീ’’തി വദതി, യം തത്ഥ കപ്പിയം, തം വിഞ്ഞാപേതബ്ബം. ഗേഹേ പന നിസീദിതും വാ നിപജ്ജിതും വാ ന ലബ്ഭതി. തസ്സേവത്ഥായാതി ‘‘അഞ്ഞസ്സാ’’തി ലദ്ധവോഹാരസ്സ തസ്സേവ ബുദ്ധരക്ഖിതസ്സ വാ ധമ്മരക്ഖിതസ്സ വാ അത്ഥായ. അത്തനോ ധനേന ഗണ്ഹന്തസ്സാതി അത്തനോ കപ്പിയഭണ്ഡേന കപ്പിയവോഹാരേനേവ ഗണ്ഹന്തസ്സ ചേതാപേന്തസ്സ, പരിവത്താപേന്തസ്സാതി അത്ഥോ.

അഞ്ഞാതകവിഞ്ഞത്തിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. തതുത്തരിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

തം-സദ്ദോ ചേത്ഥ പകതത്ഥവചനോ. ചേതി നിപാതമത്തം. ചേതി വാ യദീതി അത്ഥോ, തസ്സ ‘‘പവാരേയ്യാ’’തി ഇമിനാ സമ്ബന്ധോ വേദിതബ്ബോ. പവാരേയ്യ ചേതി യദി പവാരേയ്യാതി അത്ഥോ. ‘‘അഭീതി ഉപസഗ്ഗോ’’തി (സാരത്ഥ. ടീ. ൨.൫൨൩-൫൨൪) ഇമിനാ തസ്സ അത്ഥവിസേസാഭാവം ദസ്സേതി. തേനാഹ ‘‘ഹരിതുന്തി അത്ഥോ’’തി. പവാരസദ്ദസ്സ ഇച്ഛായം വത്തമാനത്താ ‘‘ഇച്ഛാപേയ്യാ’’തി വുത്തം. ഇച്ഛം ഉപ്പാദേയ്യാതി പച്ചയേ ഇച്ഛം ഉപ്പാദേയ്യ. ഉപനിമന്തനായേതം അധിവചനം. തേനാഹ ‘‘യാവത്തക’’ന്തിആദി. നേക്ഖമ്മന്തി പബ്ബജ്ജം. ദട്ഠൂതി ദട്ഠും. ഛന്ദാനുരക്ഖണത്ഥഞ്ഹേത്ഥ അനുനാസികലോപോ. ഖേമതോതി നിബ്ഭയതോ. കായേന വാ വാചായ വാ അഭിഹരിത്വാ നിമന്തേയ്യാതി സമ്ബന്ധോ. യഥാ ച കായേന അഭിഹരേയ്യ, വാചായ ച, തം വിധിം ദസ്സേതും ‘‘ഉപനേത്വാ’’തിആദി വുത്തം സഅന്തരന്തി അന്തരവാസകസഹിതം. ഉത്തരന്തി ഉത്തരാസങ്ഗം. പരമന്തി അവസാനം. അസ്സ ചീവരസ്സാതി അസ്സ സമുദായഭൂതസ്സ ഹരിതബ്ബസ്സ ചീവരസ്സ. തഗ്ഗുണസംവിഞ്ഞാണോ ഹി അയം ബാഹിരത്ഥസമാസോ യഥാ ‘‘ലമ്ബകണ്ണോ’’തി ദട്ഠബ്ബം. തേനാഹ ‘‘നിവാസനേനാ’’തിആദി. ഉക്കട്ഠപരിച്ഛേദേന ഹി സബ്ബേ തംപരമംയേവ ഗഹേതും ലഭന്തി.

യസ്മാ അച്ഛിന്നസബ്ബചീവരേന തിചീവരമത്തകേനേവ ഭിക്ഖുനാ ഏവം പടിപജ്ജിതബ്ബം, അഞ്ഞേന പന അഞ്ഞഥാപി, തസ്മാ തം വിഭാഗം ദസ്സേതും ‘‘തത്രായം വിനിച്ഛയോ’’തിആദി വുത്തം. അധിട്ഠിതചീവരസ്സാതി തിചീവരാധിട്ഠാനനയേന വാ പരിക്ഖാരചോളവസേന വാ യേന കേനചി അധിട്ഠിതചീവരസ്സ, ഇദഞ്ച യേഭുയ്യേന അധിട്ഠഹിത്വാ ചീവരം പരിഭുഞ്ജതോ വുത്തം, ന പന അനധിട്ഠിതചീവരസ്സ ചീവരേ അച്ഛിന്നേ അയം വിധി ന സമ്ഭവതീതി. യസ്സ വാ തിചീവരതോ അധികമ്പി ചീവരം അഞ്ഞത്ഥ അത്ഥി, തത്ഥ നത്ഥി, തേനാപി തദാ തത്ഥ അഭാവതോ ദ്വേ സാദിതും വട്ടതി. പകതിയാവ സന്തരുത്തരേന ചരതീതി (സാരത്ഥ. ടീ. ൨.൫൨൩-൫൨൪) അത്ഥതകഥിനത്താ വാ സാസങ്കസിക്ഖാപദവസേന വാ അവിപ്പവാസസമ്മുതിവസേന വാ തതിയസ്സ അലാഭേന വാ ചരതി. ‘‘ദ്വേ നട്ഠാനീ’’തി അധികാരത്താ വുത്തം ‘‘ദ്വേ സാദിതബ്ബാനീ’’തി. ഏകം സാദിയന്തേനേവ സമോ ഭവിസ്സതീതി തിണ്ണം ചീവരാനം ദ്വീസു നട്ഠേന ഏകം സാദിയന്തേന സമോ ഭവിസ്സതി ഉഭിന്നമ്പി സന്തരുത്തരപരമതായ അവട്ഠാനതോ. യസ്സ ഏകംയേവ ഹോതി അഞ്ഞേന കേനചി കാരണേന വിനട്ഠസേസചീവരത്താ.

പഞ്ചസു നട്ഠേസൂതി തിചീവരം ഉദകസാടികാ സംകച്ചികാതി ഇമേസു പഞ്ചസു ചീവരേസു നട്ഠേസു. ‘‘ഏകസ്മിം വാ നട്ഠേ’’തി വചനവിപരിണാമം കത്വാ യോജേതബ്ബം. തതോ ഉത്തരീതി സന്തരുത്തരപരമതോ ഉത്തരി.

സേസകം ആഹരിസ്സാമീതി ദ്വേ ചീവരാനി കത്വാ ‘‘സേസകം പുന ആഹരിസ്സാമീ’’തി അത്ഥോ. സേസകം തുയ്ഹംയേവ ഹോതൂതി വുത്തസ്സാതി ദാനസമയേ ഏവം വുത്തസ്സ. സചേ പന ‘‘സേസകം ആഹരിസ്സാമീ’’തി വത്വാ ഗഹേത്വാ ഗമനസമയേപി ‘‘സേസകം തുയ്ഹംയേവ ഹോതൂ’’തി വദന്തി, ലദ്ധകപ്പിയമേവ. ന അച്ഛിന്നനട്ഠകാരണാ ദിന്നന്തി ബാഹുസച്ചാദിഗുണവസേന ദിന്നം. വുത്തനയേനാതി ‘‘ഞാതകപ്പവാരിതേ വാ വിഞ്ഞാപേന്തസ്സ, സമയേ ച അഞ്ഞസ്സ വാ ഞാതകപ്പവാരിതേ തസ്സേവത്ഥായ വിഞ്ഞാപേന്തസ്സ’’തി വുത്തനയേന.

തതുത്തരിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. പഠമഉപക്ഖടസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഭിക്ഖും പനേവ ഉദ്ദിസ്സാതി ഏത്ഥ പനാതി നിപാതമത്തം, തഥാ ഏവ-സദ്ദോപി. തേനാഹ ‘‘ഇത്ഥന്നാമസ്സാ’’തിആദി. അപദിസിത്വാതി കഥേത്വാ, ആരബ്ഭാതി വാ അത്ഥോ. അഞ്ഞാതകസ്സ ഗഹപതിസ്സാതി അഞ്ഞാതകഗഹപതിനാതി അത്ഥോ. കരണത്ഥേ ഹി ഇദം സാമിവചനം. അട്ഠകഥായം പന ഇദം സുവിഞ്ഞേയ്യന്തി ന വിചാരിതം. ചീവരം ചേതാപേന്തി പരിവത്തേന്തി ഏതേനാതി ചീവരചേതാപന്നം (സാരത്ഥ. ടീ. ൨.൫൨൮-൫൨൯), ചീവരമൂലം, ന-കാരോ പനേത്ഥ ആഗമോ, ‘‘ചീവരചേതാപന’’ന്തിപി പഠന്തി. തം പന യസ്മാ ഹിരഞ്ഞാദീസു അഞ്ഞതരം ഹോതി, തസ്മാ ‘‘ഹിരഞ്ഞാദിക’’ന്തി വുത്തം. തത്ഥ ഹിരഞ്ഞന്തി കഹാപണോ വുച്ചതി. ആദിസദ്ദേന സുവണ്ണാദീനം ഗഹണം. ഉപക്ഖടന്തി ഉപട്ഠാപിതം. തം ഉപക്ഖരണം തേസം തഥാ സജ്ജിതന്തി ആഹ ‘‘ഉപക്ഖടം ഹോതീതി സജ്ജിതം ഹോതീ’’തി. സംഹരിത്വാ ഠപിതന്തി രാസിം കത്വാ ഠപിതം. പരിവത്തനഞ്ച അകതസ്സ കാരാപനം, കതസ്സ കിണനന്തി ആഹ ‘‘കാരേത്വാ വാ കിണിത്വാ വാതി അത്ഥോ’’തി. അച്ഛാദേസ്സാമീതി പാരുപേസ്സാമീതി വുത്തം ഹോതി. തേനാഹ ‘‘വോഹാരവചനമേത’’ന്തി. വോഹാരവചനന്തി ച ഉപചാരവചനന്തി അത്ഥോ.

‘‘തത്ര ചേ സോ ഭിക്ഖൂ’’തിആദീസു കോ പദസമ്ബന്ധോതി ആഹ ‘‘യത്ര സോ ഗഹപതി വാ’’തിആദി. പുബ്ബേ അപ്പവാരിതോതി ‘‘ദസ്സാമി, കീദിസേന തേ, ഭന്തേ, ചീവരേന അത്ഥോ, കീദിസം തേ ചീവരം ചേതാപേമീ’’തി പുബ്ബേ അവുത്തോ. ഉപസങ്കമിത്വാതി ഗന്ത്വാ. പദഭാജനേ പചുരവോഹാരവസേന ‘‘ഘരം ഗന്ത്വാ’’തി (പാരാ. ൫൨൯) വുത്തം. ഏത്ഥ ച പചുരവോഹാരവസേനാതി യേഭുയ്യവോഹാരവസേന. യേഭുയ്യേന ഹി ഘരസാമികം ദട്ഠുകാമാ തസ്സ ഘരം ഗച്ഛന്തീതി തഥേവ ബഹുലവോഹാരോ. വികപ്പന്തി വിസിട്ഠോ കപ്പോ വികപ്പോ, വി-സദ്ദോ ചേത്ഥ വിസിട്ഠത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘വിസിട്ഠകപ്പ’’ന്തി. ഇമിനാ വചനത്ഥമാഹ. ‘‘അധികവിധാന’’ന്തി ഇമിനാ പന അധിപ്പായത്ഥം. യഥാ പന തമാപജ്ജതീതി യേനാകാരേന തം വികപ്പം ആപജ്ജതി. തം ദസ്സേതുന്തി തം ആകാരം ദസ്സേതും.

‘‘സാധൂ’’തി അയം സദ്ദോ സമ്പടിച്ഛനസമ്പഹംസനസുന്ദരായാചനാദീസു ദിസ്സതി. തഥാ ഹേസ ‘‘സാധു, ഭന്തേതി ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദിത്വാ അനുമോദിത്വാ’’തിആദീസു (മ. നി. ൩.൮൬) സമ്പടിച്ഛനേ ദിസ്സതി, ‘‘സാധു സാധു സാരിപുത്താ’’തിആദീസു (ദീ. നി. ൩.൩൪൯; മ. നി. ൧.൩൪൦) സമ്പഹംസനേ.

‘‘സാധു ധമ്മരുചി രാജാ, സാധു പഞ്ഞാണവാ നരോ;

സാധു മിത്താനമദ്ദുബ്ഭോ, പാപസ്സാകരണം സുഖ’’ന്തിആദീസു. (ജാ. ൨.൧൮.൧൦൧) –

സുന്ദരേ, ‘‘സാധു മേ, ഭന്തേ ഭഗവാ, സംഖിത്തേന ധമ്മം ദേസേതൂ’’തിആദീസു (സം. നി. ൩.൬൪-൬൮) ആയാചനേ, ഇധാപി ആയാചനേയേവ ദട്ഠബ്ബോതി (ദീ. നി. അട്ഠ. ൧.൧൮൯; മ. നി. അട്ഠ. ൧.൧ മൂലപരിയായസുത്തവണ്ണനാ; സു. നി. അട്ഠ. ൧.൧൧൫ അഗ്ഗികഭാരദ്വാജസുത്തവണ്ണനാ; ബു. വം. അട്ഠ. ൧.൪൯) ആഹ ‘‘സാധൂതിആയാചനേ നിപാതോ’’തി. തത്ഥ ആയാചനേതി അഭിമുഖം യാചനേ, അഭിപത്ഥനായന്തി അത്ഥോ. പരിവിതക്കേ നിപാതോതി സമ്ബന്ധോ. ആലപതീതി ആമന്തേതി. ആയതാദീസൂതി ഏത്ഥ ആദിസദ്ദേന വിത്ഥതഅപ്പിതസണ്ഹാനം ഗഹണം. യസ്മാ പന ന ഇമസ്സ ആപജ്ജനമത്തേനേവ ആപത്തി സീസം ഏതി, തസ്മാ ‘‘തസ്സ വചനേനാ’’തിആദി വുത്തം. പയോഗേതി സുത്തപരിയേസനാദിപയോഗേ.

മഹഗ്ഘം ചേതാപേതുകാമം അപ്പഗ്ഘന്തി വീസതിഅഗ്ഘനകം ചീവരം ചേതാപേതുകാമം ‘‘അലം മയ്ഹം തേന, ദസഅഗ്ഘനകം വാ അട്ഠഗ്ഘനകം വാ ദേഹീ’’തി വദന്തസ്സാതി അത്ഥോ. ഏവരൂപന്തി ഏവം സമഭാഗം, ഇമിനാ സമകന്തി വുത്തം ഹോതി. തഞ്ച ഖോ അഗ്ഘവസേനേവ, ന പമാണവസേന. അഗ്ഘവഡ്ഢനകഞ്ഹി ഇദം സിക്ഖാപദം.

പഠമഉപക്ഖടസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. ദുതിയഉപക്ഖടസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

കസ്മാ ഇമിനാ നയേന അത്ഥോ വേദിതബ്ബോതി ആഹ ‘‘ഇദഞ്ഹീ’’തിആദി. ഹീതി കാരണത്ഥേ നിപാതോ. ന കോചി വിസേസോതി ആഹ ‘‘കേവല’’ന്തിആദി.

ദുതിയഉപക്ഖടസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. രാജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

രാജതോ ഭോഗ്ഗന്തി രാജതോ ലദ്ധഭോഗ്ഗം. രാജഭോഗ്ഗോതി രാജാമത്തോ. രാജതോ ഭോഗോതി രഞ്ഞാ ദിന്നം ഇസ്സരിയം. ഇമിനാതിആദീതി ‘‘ഇമിനാ ചീവരചേതാപന്നേന ചീവരം ചേതാപേത്വാ ഇത്ഥന്നാമം ഭിക്ഖും ചീവരേന അച്ഛാദേഹീ’’തി ഇദം. ആഗമനസുദ്ധിന്തി മൂലസുദ്ധിം. യദി ഹി ഇമിനാ കപ്പിയനീഹാരേന അപേസേത്വാ ‘‘ഇദം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദേഹീ’’തി പേസേയ്യ, സോപി ദൂതോ തം ഭിക്ഖും ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവം വദേയ്യ ‘‘ഇദം ഖോ, ഭന്തേ, ആയസ്മന്തം ഉദ്ദിസ്സ ചീവരചേതാപന്നം ആഭതം, പടിഗ്ഗണ്ഹാതു ആയസ്മാ ചീവരചേതാപന്ന’’ന്തി (പാരാ. ൫൩൮), തദാ പടിക്ഖിപിത്വാപി കപ്പിയകാരകം പുട്ഠേന തം നിദ്ദിസിതും ന വട്ടതി. തേനാഹ ‘‘സചേ ഹീ’’തിആദി. അകപ്പിയവത്ഥും ആരബ്ഭാതി ഹിരഞ്ഞാദിം ആരബ്ഭ. ഈദിസേന ദൂതവചനേനാതി ‘‘പടിഗ്ഗണ്ഹാതു ആയസ്മാ ചീവരചേതാപന്ന’’ന്തി ഏവരൂപേന ദൂതവചനേന. തസ്മാതി യസ്മാ സമ്പടിച്ഛിതും അകപ്പിയം ഹോതി, തസ്മാ. സുവണ്ണന്തി ജാതരൂപം. രജതന്തി രൂപിയം. കഹാപണേനാതി സുവണ്ണമയോ വാ രൂപിയമയോ വാ പാകതികോ വാ കഹാപണോ. മാസകോതി ലോഹമാസകോ വാ ഹോതു, ദാരുമാസകോ വാ ഹോതു, ജതുമാസകോ വാ ഹോതു, യോ യോ യത്ഥ യത്ഥ ജനപദേ യദാ യദാ വോഹാരം ഗച്ഛതി, അന്തമസോ അട്ഠിമയോപി ചമ്മമയോപി രുക്ഖഫലബീജമയോപി സമുട്ഠാപിതരൂപോപി അസമുട്ഠാപിതരൂപോപി സബ്ബോ ഇധ മാസകോതി വേദിതബ്ബോ. ഏത്ഥ ച യം വത്തബ്ബം, തം രൂപിയസിക്ഖാപദേ വക്ഖാമ.

മുത്താതി ഹത്ഥികുമ്ഭജാദികാ അട്ഠവിധാ മുത്താ. തഥാ ഹി ഹത്ഥികുമ്ഭം വരാഹദാഠം, ഭുജങ്ഗസീസം, വലാഹകം, വേളു, മച്ഛസിരോ, സങ്ഖോ, സിപ്പീതി അട്ഠ മുത്തായോനിയോ. തത്ഥ യാ മച്ഛസങ്ഖസിപ്പിജാതാ, സാ സാമുദ്ദികാ, ഭുജങ്ഗജാപി കാചി സാമുദ്ദികാ ഹോതി. ഇതരാ അസാമുദ്ദികാ. യസ്മാ പന ബഹുലം സാമുദ്ദികാവ മുത്താ ലോകേ ദിസ്സന്തി, തത്ഥാപി സിപ്പിജാവ, ഇതരാ കദാചി. തസ്മാ സമ്മോഹവിനോദനിയം ‘‘മുത്താതി സാമുദ്ദികമുത്താ’’തി (വിഭ. അട്ഠ. ൧൭൨) വുത്തം. മണീതി ഠപേത്വാ വേളുരിയാദികേ അന്തമസോ ജാതിഫലികം ഉപാദായ സബ്ബോപി നീലപീതാദിവണ്ണഭേദോ മണീതി വേദിതബ്ബോ, പചിത്വാ കതോ പന കാചമണിയേവേകോ പത്താദിഭണ്ഡമൂലത്ഥം സമ്പടിച്ഛിതും വട്ടതി. വേളുരിയോ നാമ വംസവണ്ണമണി. സങ്ഖോതി ധമനസങ്ഖോ ധോതവിദ്ധോ രതനമിസ്സോ, പാനീയസങ്ഖോ പന രതനാമിസ്സകതോ, സോ ച അഞ്ജനാദിഭേസജ്ജത്ഥായ, ഭണ്ഡമൂലത്ഥായ ച സമ്പടിച്ഛിതും വട്ടതി. സിലാതി ധോതവിദ്ധാ രതനസംയുത്താ മുഗ്ഗവണ്ണാ സിലാ. രതനേന പന അമിസ്സാ സത്ഥകനിസാനാദിഅത്ഥായ പടിഗ്ഗണ്ഹിതും വട്ടതി. ഏത്ഥ ച ‘‘രതനസംയുത്താതി സുവണ്ണേന സദ്ധിം യോജേത്വാ പചിത്വാ കതാ’’തി വദന്തി. പവാളന്തി ധോതമ്പി അധോതമ്പി സബ്ബം പവാളം. ലോഹിതങ്കോതി രത്തമണി. മസാരഗല്ലന്തി കബരമണി. യം ‘‘മരകത’’ന്തിപി വുച്ചതി.

സത്ത ധഞ്ഞാനീതി സാനുലോമാനി സാലിആദീനി സത്ത ധഞ്ഞാനി. നീവാരാദിഉപധഞ്ഞസ്സ പന സാലിആദിമൂലധഞ്ഞന്തോഗധത്താ ‘‘സത്ത ധഞ്ഞാനീ’’തി വുത്തം. ദാസിദാസഖേത്തവത്ഥുപുപ്ഫാരാമഫലാരാമാദയോതി ഏത്ഥ ദാസീ നാമ അന്തോജാതധനക്കീതകരമരാനീതപ്പഭേദാ. തഥാ ദാസോ. ഖേത്തം നാമ യസ്മിം പുബ്ബണ്ണം രുഹതി. വത്ഥു നാമ യസ്മിം അപരണ്ണം രുഹതി. യത്ഥ വാ ഉഭയമ്പി രുഹതി, തം ഖേത്തം. തദത്ഥായ അകതഭൂമിഭാഗോ വത്ഥു. ഖേത്തവത്ഥുസീസേന ചേത്ഥ വാപിതളാകാദീനിപി സങ്ഗഹിതാനേവ. വസ്സികാദീനം പുപ്ഫനകോ പുപ്ഫാരാമോ. അമ്ബഫലാദീനം ഫലനകോ ഫലാരാമോ. ന കേവലഞ്ച അത്തനോയേവത്ഥായ സമ്പടിച്ഛിതും ന വട്ടതി, സചേപി കോചി ജാതരൂപരജതം ആനേത്വാ ‘‘ഇദം സങ്ഘസ്സ ദമ്മി, ആരാമം വാ കരോഥ, ചേതിയം വാ ഭോജനസാലാദീനം വാ അഞ്ഞതര’’ന്തി വദതി, ഇദമ്പി സമ്പടിച്ഛിതും ന വട്ടതി. ‘‘യസ്സ കസ്സചി ഹി അഞ്ഞസ്സ അത്ഥായ സമ്പടിച്ഛന്തസ്സ ദുക്കടം ഹോതീ’’തി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൫൩൮-൫൩൯) മഹാപച്ചരിയം വുത്തം. തേനാഹ ‘‘ചേതിയസങ്ഘഗണപുഗ്ഗലാനം വാ അത്ഥായ സമ്പടിച്ഛിതും ന വട്ടന്തീ’’തി.

സചേ പന സങ്ഘം വാ ഗണം വാ പുഗ്ഗലം വാ അനാമസിത്വാ ‘‘ഇദം ഹിരഞ്ഞസുവണ്ണം ചേതിയസ്സ ദേമ, വിഹാരസ്സ ദേമ, നവകമ്മസ്സ ദേമാ’’തി വദന്തി, പടിക്ഖിപിതും ന വട്ടതി. ‘‘ഇമേ ഇദം ഭണന്തീ’’തി കപ്പിയകാരകാനം ആചിക്ഖിതബ്ബം. ‘‘ചേതിയാദീനം അത്ഥായ തുമ്ഹേ ഗഹേത്വാ ഠപേഥാ’’തി വുത്തേ പന ‘‘അമ്ഹാകം ഗഹേതും ന വട്ടതീ’’തി പടിക്ഖിപിതബ്ബം.

വേയ്യാവച്ചകരോതി കിച്ചകരോ. ഇധ പന സബ്ബോ കിച്ചകരോവ ‘‘വേയ്യാവച്ചകരോ’’തി അധിപ്പേതോതി ആഹ ‘‘കപ്പിയകാരകോ’’തി. ഏസോ ഖോതി ‘‘അസുകവീഥിയം അസുകഘരേ അസുകനാമോ’’തി പരമ്മുഖം വദതി. ഇതരമ്പീതി പരമ്മുഖാനിദ്ദിട്ഠമ്പി. ‘‘അത്ഥോ മേ, ആവുസോ, ചീവരേനാ’’തി ഏതം ചോദനാലക്ഖണനിദസ്സനന്തി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥ ചോദനാലക്ഖണനിദസ്സനന്തി വാചായ ചോദനാലക്ഖണനിദസ്സനം. തേനാഹ ‘‘സചേ ഹീ’’തിആദി. ഇദം വാ വചനം വത്തബ്ബന്തി സമ്ബന്ധോ. ഏതസ്സ വാ അത്ഥോ യായ കായചി ഭാസായ വത്തബ്ബോതി സമ്ബന്ധോ. ‘‘ദേഹി മേ ചീവരം, ആഹര മേ ചീവരം, പരിവത്തേഹി മേ ചീവരം, ചേതാപേഹി മേ ചീവര’’ന്തി ഏതാനി പന വചനാനി ഏതേസം വാ അത്ഥോ യായ കായചി ഭാസായ ന വത്തബ്ബോ. തേനാഹ ‘‘ദേഹി മേ’’തിആദി. സാധേയ്യാതി നിപ്ഫാദേയ്യ. ഇച്ചേതം കുസലന്തി ഏവം യാവതതിയം ചോദനേന തസ്സ ചീവരസ്സ യദേതം അഭിനിപ്ഫാദനം, ഏതം കുസലം സാധു സുട്ഠൂതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘ഏതം സുന്ദര’’ന്തി.

ഛക്ഖത്തും പരമോ പരിച്ഛേദോ അസ്സാതി ഛക്ഖത്തുപരമം. ഇദഞ്ഹി ‘‘ഠാതബ്ബ’’ന്തി ഇമിസ്സാ കിരിയായ വിസേസനം, ഛക്ഖത്തുപരമം ഠാനം കാതബ്ബന്തി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘ഭാവനപുംസകവചനമേത’’ന്തി, ഏതം ഭാവേ ഠാതബ്ബന്തി വുത്തധാത്വത്ഥമത്തേ സാധേതബ്ബേ നപുംസകലിങ്ഗവചനന്തി അത്ഥോ. ന നിസീദിതബ്ബന്തി ‘‘ഇധ, ഭന്തേ, നിസീദഥാ’’തി വുത്തേപി ന നിസീദിതബ്ബം. ന ആമിസം പടിഗ്ഗഹേതബ്ബന്തി യാഗുഖജ്ജകാദിഭേദം കിഞ്ചി ആമിസം ‘‘ഗണ്ഹഥ, ഭന്തേ’’തി യാചിയമാനേനാപി ന ഗണ്ഹിതബ്ബം. ന ധമ്മോ ഭാസിതബ്ബോതി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൫൩൮-൫൩൯) ‘‘മങ്ഗലം വാ അനുമോദനം വാ ഭാസഥാ’’തി യാചിയമാനേനാപി ന കിഞ്ചി ഭാസിതബ്ബം. ഠാനം ഭഞ്ജതീതി ഠിതിം വിനാസേതി. ഠത്വാ ചീവരം ഗഹേതും ആഗതേന ഹി തം ഉദ്ദിസ്സ തുണ്ഹീഭൂതേന ഠാതബ്ബമേവ, ന നിസജ്ജാദികം കാതബ്ബം. ഇമിനാ പന തം കതന്തി ഠാനം വിനാസിതം ഹോതി. തേനാഹ ‘‘ആഗതകാരണം വിനാസേതീ’’തി. ‘‘ആഗതകാരണം നാമ ഠാനമേവ, തസ്മാ ‘ന കാതബ്ബ’ന്തി വാരിതസ്സ കതത്താ നിസജ്ജാദീസു കതേസു ഛസു ഠാനേസു ഏകം ഠാനം ഭഞ്ജതീ’’തി (സാരത്ഥ. ടീ. ൨.൫൩൭-൫൩൯) അയമേത്ഥ അധിപ്പായോ. ഛക്ഖത്തുപരമം തുണ്ഹീഭൂതേന ഉദ്ദിസ്സ ഠാതബ്ബം. ‘‘ന അഞ്ഞം കിഞ്ചി കാതബ്ബ’’ന്തി ഹി ഇദം ഠാനലക്ഖണം. തേനേവാഹ ‘‘ഇദ’’ന്തിആദി. തത്ഥ ഇദന്തി ‘‘ചതുക്ഖത്തും പഞ്ചക്ഖത്തും, ഛക്ഖത്തുപരമം തുണ്ഹീഭൂതേന ഉദ്ദിസ്സ ഠാതബ്ബ’’ന്തി വചനം. ഏത്ഥ ച ‘‘നിസീദനാദിമ്ഹി കതേ പുന ചീവരം ഗഹേതും ന ലഭതീ’’തി കേചി. ‘‘ദ്വേ ഠാനാനി പരിഹായന്തീ’’തി അഞ്ഞേ. ‘‘ഏകം ഠാനം പരിഹായതീ’’തി അപരേ. ഉഭയം കരോതീതി ചോദേതിപി തിട്ഠതിപി.

‘‘തത്ര തത്ര ഠാനേ തിട്ഠതീ’’തി ഇദം ചോദകസ്സ ഠിതട്ഠിതട്ഠാനതോ അപക്കമ്മ തത്ര തത്ര ചീവരം ഉദ്ദിസ്സ ഠാനംയേവ സന്ധായ വുത്തം. ഏത്ഥാതി ഏതേസു ദ്വീസു ചോദനാട്ഠാനേസു.

കിം പന സബ്ബകപ്പിയകാരകേസു (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൫൩൮-൫൩൯; വി. സങ്ഗ. അട്ഠ. ൬൫) ഏവം പടിപജ്ജിതബ്ബന്തി? ന പടിപജ്ജിതബ്ബം. അയഞ്ഹി കപ്പിയകാരകോ നാമ സങ്ഖേപതോ ദുവിധോ നിദ്ദിട്ഠോ ച അനിദ്ദിട്ഠോ ച. തത്ഥ ച നിദ്ദിട്ഠോ ദുവിധോ ഭിക്ഖുനാ നിദ്ദിട്ഠോ, ദൂതേന നിദ്ദിട്ഠോതി. അനിദ്ദിട്ഠോപി ദുവിധോ മുഖവേവടികകപ്പിയകാരകോ, പരമ്മുഖകപ്പിയകാരകോതി. തേസു ഭിക്ഖുനാ നിദ്ദിട്ഠോ സമ്മുഖാസമ്മുഖവസേന ചതുബ്ബിധോ ഹോതി, തഥാ ദൂതേന നിദ്ദിട്ഠോപി.

കഥം? ഇധേകച്ചോ ഭിക്ഖുസ്സ ചീവരത്ഥായ ദൂതേന അകപ്പിയവത്ഥും പഹിണതി, ദൂതോ ച തം ഭിക്ഖും ഉപസങ്കമിത്വാ ‘‘ഇദം, ഭന്തേ, ഇത്ഥന്നാമേന തുമ്ഹാകം ചീവരത്ഥായ പഹിതം, ഗണ്ഹഥ ന’’ന്തി വദതി. ഭിക്ഖു ‘‘ഇദം ന കപ്പതീ’’തി പടിക്ഖിപതി. ദൂതോ ‘‘അത്ഥി പന തേ, ഭന്തേ, വേയ്യാവച്ചകരോ’’തി പുച്ഛതി, പുഞ്ഞത്ഥികേഹി ച ഉപാസകേഹി ‘‘ഭിക്ഖൂനം വേയ്യാവച്ചം കരോഥാ’’തി ആണത്താ വാ ഭിക്ഖൂനം വാ സന്ദിട്ഠാ സമ്ഭത്താ കേചി വേയ്യാവച്ചകരാ ഹോന്തി, തേസം അഞ്ഞതരോ തസ്മിം ഖണേ ഭിക്ഖുസ്സ സന്തികേ നിസിന്നോ ഹോതി, ഭിക്ഖു തം നിദ്ദിസതി ‘‘അയം ഭിക്ഖൂനം വേയ്യാവച്ചകരോ’’തി. ദൂതോ തസ്സ ഹത്ഥേ അകപ്പിയവത്ഥും ദത്വാ ‘‘ഥേരസ്സ ചീവരം കിണിത്വാ ദേഹീ’’തി ഗച്ഛതി, അയം ഭിക്ഖുനാ സമ്മുഖാനിദ്ദിട്ഠോ.

നോ ചേ ഭിക്ഖുസ്സ (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൫൩൭; വി. സങ്ഗ. അട്ഠ. ൬൫) സന്തികേ നിസിന്നോ ഹോതി, അപിച ഖോ ഭിക്ഖു നിദ്ദിസതി ‘‘അസുകസ്മിം നാമ ഗാമേ ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖൂനം വേയ്യാവച്ചകരോ’’തി. സോ ഗന്ത്വാ തസ്സ ഹത്ഥേ അകപ്പിയവത്ഥും ദത്വാ ‘‘ഥേരസ്സ ചീവരം കിണിത്വാ ദദേയ്യാസീ’’തി ആഗന്ത്വാ ഭിക്ഖുസ്സ ആരോചേത്വാ ഗച്ഛതി, അയമേകോ ഭിക്ഖുനാ അസമ്മുഖാനിദ്ദിട്ഠോ.

ന ഹേവ ഖോ സോ ദൂതോ അത്തനാ ആഗന്ത്വാ ആരോചേതി, അപിച ഖോ അഞ്ഞം പഹിണതി ‘‘ദിന്നം മയാ, ഭന്തേ, തസ്സ ഹത്ഥേ ചീവരചേതാപന്നം, ചീവരം ഗണ്ഹേയ്യാഥാ’’തി, അയം ദുതിയോ ഭിക്ഖുനാ അസമ്മുഖാനിദ്ദിട്ഠോ.

ന ഹേവ ഖോ അഞ്ഞം പഹിണതി, അപിച ഖോ ഗച്ഛന്തോവ ഭിക്ഖും വദതി ‘‘അഹം തസ്സ ഹത്ഥേ ചീവരചേതാപന്നം ദസ്സാമി, തുമ്ഹേ ചീവരം ഗണ്ഹേയ്യാഥാ’’തി, അയം തതിയോ ഭിക്ഖുനാ അസമ്മുഖാനിദ്ദിട്ഠോതി ഏവം ഏകോ സമ്മുഖാനിദ്ദിട്ഠോ തയോ അസമ്മുഖാനിദ്ദിട്ഠാതി ഇമേ ചത്താരോ ഭിക്ഖുനാ നിദ്ദിട്ഠവേയ്യാവച്ചകരാ നാമ. ഏതേസു ഇമസ്മിം രാജസിക്ഖാപദേ വുത്തനയേനേവ പടിപജ്ജിതബ്ബം.

അപരോ ഭിക്ഖു പുരിമനയേനേവ ദൂതേന പുച്ഛിതോ നത്ഥിതായ വാ അവിചാരേതുകാമതായ വാ ‘‘നത്ഥമ്ഹാകം കപ്പിയകാരകോ’’തി വദതി, തസ്മിഞ്ച ഖണേ കോചി മനുസ്സോ ആഗച്ഛതി, ദൂതോ തസ്സ ഹത്ഥേ അകപ്പിയവത്ഥും ദത്വാ ‘‘ഇമസ്സ ഹത്ഥതോ ചീവരം ഗണ്ഹേയ്യാഥാ’’തി വത്വാ ഗച്ഛതി, അയം ദൂതേന സമ്മുഖാനിദ്ദിട്ഠോ.

അപരോ ദൂതോ ഗാമം പവിസിത്വാ അത്തനാ അഭിരുചിതസ്സ കസ്സചി ഹത്ഥേ അകപ്പിയവത്ഥും ദത്വാ പുരിമനയേനേവ ആഗന്ത്വാ വാ ആരോചേതി, അഞ്ഞം വാ പഹിണതി, ‘‘അഹം അസുകസ്സ നാമ ഹത്ഥേ ചീവരചേതാപന്നം ദസ്സാമി, തുമ്ഹേ ചീവരം ഗണ്ഹേയ്യാഥാ’’തി വത്വാ വാ ഗച്ഛതി, അയം തതിയോ ദൂതേന അസമ്മുഖാനിദ്ദിട്ഠോതി ഏവം ഏകോ സമ്മുഖാനിദ്ദിട്ഠോ, തയോ അസമ്മുഖാനിദ്ദിട്ഠാതി ഇമേ ചത്താരോ ദൂതേന നിദ്ദിട്ഠവേയ്യാവച്ചകരാ നാമ. ഏതേസു മേണ്ഡകസിക്ഖാപദേ വുത്തനയേനേവ പടിപജ്ജിതബ്ബം.

വുത്തഞ്ഹേതം –

‘‘സന്തി, ഭിക്ഖവേ, മനുസ്സാ സദ്ധാ പസന്നാ, തേ കപ്പിയകാരകാനം ഹത്ഥേ ഹിരഞ്ഞം ഉപനിക്ഖിപന്തി ‘ഇമിനാ അയ്യസ്സ യം കപ്പിയം, തം ദേഥാ’തി. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, യം തതോ കപ്പിയം, തം സാദിതും, ന ത്വേവാഹം, ഭിക്ഖവേ, കേനചി പരിയായേന ജാതരൂപരജതം സാദിതബ്ബം പരിയേസിതബ്ബന്തി വദാമീ’’തി (മഹാവ. ൨൯൯).

ഏത്ഥ ച ചോദനായ പരിമാണം നത്ഥി. മൂലം അസാദിയന്തേന സഹസ്സക്ഖത്തുമ്പി ചോദനായ വാ ഠാനേന വാ കപ്പിയഭണ്ഡം സാദിതും വട്ടതി. നോ ചേ ദേതി, അഞ്ഞം കപ്പിയകാരകം ഠപേത്വാപി ആഹരാപേതബ്ബം. സചേ ഇച്ഛതി, മൂലസാമികാനമ്പി കഥേതബ്ബം. നോ ചേ ഇച്ഛതി, ന കഥേതബ്ബം.

അപരോ ഭിക്ഖു പുരിമനയേനേവ ദൂതേന പുച്ഛിതോ ‘‘നത്ഥമ്ഹാകം കപ്പിയകാരകോ’’തി വദതി, തദഞ്ഞോ സമീപേ ഠിതോ സുത്വാ ‘‘ആഹര, ഭോ, അഹം അയ്യസ്സ ചീവരം ചേതാപേത്വാ ദസ്സാമീ’’തി വദതി. ദൂതോ ‘‘ഹന്ദ, ഭോ, ദദേയ്യാസീ’’തി തസ്സ ഹത്ഥേ ദത്വാ ഭിക്ഖുസ്സ അനാരോചേത്വാവ ഗച്ഛതി, അയം മുഖവേവടികകപ്പിയകാരകോ.

അപരോ (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൫൩൮-൫൩൯; വി. സങ്ഗ. അട്ഠ. ൬൫) ഭിക്ഖുനോ ഉപട്ഠാകസ്സ വാ അഞ്ഞസ്സ വാ ഹത്ഥേ അകപ്പിയവത്ഥും ദത്വാ ‘‘ഥേരസ്സ ചീവരം ദദേയ്യാസീ’’തി ഏത്തോവ പക്കമതി, അയം പരമ്മുഖകപ്പിയകാരകോതി ഇമേ ദ്വേ അനിദ്ദിട്ഠകപ്പിയകാരകാ നാമ. ഏതേസു അഞ്ഞാതകഅപ്പവാരിതേസു വിയ പടിപജ്ജിതബ്ബം.

സചേ സയമേവ ചീവരം ആനേത്വാ ദേന്തി, ഗഹേതബ്ബം. നോ ചേ, ന കിഞ്ചി വത്തബ്ബാ. തേനാഹ ‘‘സചേ’’തിആദി. കപ്പിയകാരകേതി സമ്മുഖാസമ്മുഖവസേന ചത്താരോ കപ്പിയകാരകേതി അത്ഥോ. ‘‘ദായകോ സയമേവാ’’തി ഇമിനാ ഭിക്ഖും പടിക്ഖിപതി, ന ദൂതം. തസ്മാ ദൂതേന നിദ്ദിട്ഠോപി യഥാരുചി ചോദേതും വട്ടതി. മുഖം വിവരിത്വാ സയമേവ കപ്പിയകാരകത്തം ഉപഗതോതി മുഖവേവടികകപ്പിയകാരകോ. ഏവന്തി ‘‘ഏസോ ഖോ’’തിആദിനാ യഥാവുത്തേന ആകാരേന. ദസ്സിതാ ഹോന്തി സങ്ഖേപതോതി അധിപ്പായോ.

വുത്തചോദനാട്ഠാനപരിമാണതോതി വുത്തചോദനാപരിമാണതോ ച വുത്തട്ഠാനപരിമാണതോ ച. സന്തികന്തി സമീപം. തത്ഥാതി ഏത്ഥ കഥമയമത്ഥോ ലബ്ഭതീതി ആഹ ‘‘സമീപത്ഥേ ഹി ഇദം ഭുമ്മവചന’’ന്തി. ഇദം വുത്തം ഹോതി – ‘‘ഗങ്ഗായം ഗോയൂഥാനി ചരന്തി, കൂപേ ഗഗ്ഗകൂല’’ന്തിആദീസു വിയ യസ്മാ സമീപാധാരേ ഇദം സത്തമീവിഭത്തിവചനം, തസ്മാ അയമത്ഥോ ലബ്ഭതീതി. ഏവം അകരോന്തോതി സാമം വാ അഗച്ഛന്തോ, ദൂതം വാ അപാഹേന്തോ.

അജ്ജണ്ഹോ, ഭന്തേ, ആഗമേഹീതി, ഭന്തേ, അജ്ജ ഏകദിവസം അമ്ഹാകം തിട്ഠ, അധിവാസേഹീതി അത്ഥോ. തികപാചിത്തിയന്തി അതിരേകേസു ചോദനാട്ഠാനേസു അതിരേകസഞ്ഞിവേമതികഊനകസഞ്ഞീനം വസേന തീണി പാചിത്തിയാനി. തിക്ഖത്തും ചോദനായ ഛക്ഖത്തും ഠാനേന, ഊനകതിക്ഖത്തും ചോദനായ ഊനകച്ഛക്ഖത്തും ഠാനേന ലദ്ധേപി അനാപത്തി. അപ്പിതതാതി പതിട്ഠാപിതതാ, ‘‘സഞ്ഞത്തോ സോ മയാ’’തിആദിനാ (പാരാ. ൫൩൮) കഥിതതാതി വുത്തം ഹോതി.

രാജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ചീവരവഗ്ഗോ പഠമോ.