൧൦. രാജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

രാജതോ ഭോഗ്ഗന്തി രാജതോ ലദ്ധഭോഗ്ഗം. രാജഭോഗ്ഗോതി രാജാമത്തോ. രാജതോ ഭോഗോതി രഞ്ഞാ ദിന്നം ഇസ്സരിയം. ഇമിനാതിആദീതി ‘‘ഇമിനാ ചീവരചേതാപന്നേന ചീവരം ചേതാപേത്വാ ഇത്ഥന്നാമം ഭിക്ഖും ചീവരേന അച്ഛാദേഹീ’’തി ഇദം. ആഗമനസുദ്ധിന്തി മൂലസുദ്ധിം. യദി ഹി ഇമിനാ കപ്പിയനീഹാരേന അപേസേത്വാ ‘‘ഇദം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദേഹീ’’തി പേസേയ്യ, സോപി ദൂതോ തം ഭിക്ഖും ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവം വദേയ്യ ‘‘ഇദം ഖോ, ഭന്തേ, ആയസ്മന്തം ഉദ്ദിസ്സ ചീവരചേതാപന്നം ആഭതം, പടിഗ്ഗണ്ഹാതു ആയസ്മാ ചീവരചേതാപന്ന’’ന്തി (പാരാ. ൫൩൮), തദാ പടിക്ഖിപിത്വാപി കപ്പിയകാരകം പുട്ഠേന തം നിദ്ദിസിതും ന വട്ടതി. തേനാഹ ‘‘സചേ ഹീ’’തിആദി. അകപ്പിയവത്ഥും ആരബ്ഭാതി ഹിരഞ്ഞാദിം ആരബ്ഭ. ഈദിസേന ദൂതവചനേനാതി ‘‘പടിഗ്ഗണ്ഹാതു ആയസ്മാ ചീവരചേതാപന്ന’’ന്തി ഏവരൂപേന ദൂതവചനേന. തസ്മാതി യസ്മാ സമ്പടിച്ഛിതും അകപ്പിയം ഹോതി, തസ്മാ. സുവണ്ണന്തി ജാതരൂപം. രജതന്തി രൂപിയം. കഹാപണേനാതി സുവണ്ണമയോ വാ രൂപിയമയോ വാ പാകതികോ വാ കഹാപണോ. മാസകോതി ലോഹമാസകോ വാ ഹോതു, ദാരുമാസകോ വാ ഹോതു, ജതുമാസകോ വാ ഹോതു, യോ യോ യത്ഥ യത്ഥ ജനപദേ യദാ യദാ വോഹാരം ഗച്ഛതി, അന്തമസോ അട്ഠിമയോപി ചമ്മമയോപി രുക്ഖഫലബീജമയോപി സമുട്ഠാപിതരൂപോപി അസമുട്ഠാപിതരൂപോപി സബ്ബോ ഇധ മാസകോതി വേദിതബ്ബോ. ഏത്ഥ ച യം വത്തബ്ബം, തം രൂപിയസിക്ഖാപദേ വക്ഖാമ.

മുത്താതി ഹത്ഥികുമ്ഭജാദികാ അട്ഠവിധാ മുത്താ. തഥാ ഹി ഹത്ഥികുമ്ഭം വരാഹദാഠം, ഭുജങ്ഗസീസം, വലാഹകം, വേളു, മച്ഛസിരോ, സങ്ഖോ, സിപ്പീതി അട്ഠ മുത്തായോനിയോ. തത്ഥ യാ മച്ഛസങ്ഖസിപ്പിജാതാ, സാ സാമുദ്ദികാ, ഭുജങ്ഗജാപി കാചി സാമുദ്ദികാ ഹോതി. ഇതരാ അസാമുദ്ദികാ. യസ്മാ പന ബഹുലം സാമുദ്ദികാവ മുത്താ ലോകേ ദിസ്സന്തി, തത്ഥാപി സിപ്പിജാവ, ഇതരാ കദാചി. തസ്മാ സമ്മോഹവിനോദനിയം ‘‘മുത്താതി സാമുദ്ദികമുത്താ’’തി (വിഭ. അട്ഠ. ൧൭൨) വുത്തം. മണീതി ഠപേത്വാ വേളുരിയാദികേ അന്തമസോ ജാതിഫലികം ഉപാദായ സബ്ബോപി നീലപീതാദിവണ്ണഭേദോ മണീതി വേദിതബ്ബോ, പചിത്വാ കതോ പന കാചമണിയേവേകോ പത്താദിഭണ്ഡമൂലത്ഥം സമ്പടിച്ഛിതും വട്ടതി. വേളുരിയോ നാമ വംസവണ്ണമണി. സങ്ഖോതി ധമനസങ്ഖോ ധോതവിദ്ധോ രതനമിസ്സോ, പാനീയസങ്ഖോ പന രതനാമിസ്സകതോ, സോ ച അഞ്ജനാദിഭേസജ്ജത്ഥായ, ഭണ്ഡമൂലത്ഥായ ച സമ്പടിച്ഛിതും വട്ടതി. സിലാതി ധോതവിദ്ധാ രതനസംയുത്താ മുഗ്ഗവണ്ണാ സിലാ. രതനേന പന അമിസ്സാ സത്ഥകനിസാനാദിഅത്ഥായ പടിഗ്ഗണ്ഹിതും വട്ടതി. ഏത്ഥ ച ‘‘രതനസംയുത്താതി സുവണ്ണേന സദ്ധിം യോജേത്വാ പചിത്വാ കതാ’’തി വദന്തി. പവാളന്തി ധോതമ്പി അധോതമ്പി സബ്ബം പവാളം. ലോഹിതങ്കോതി രത്തമണി. മസാരഗല്ലന്തി കബരമണി. യം ‘‘മരകത’’ന്തിപി വുച്ചതി.

സത്ത ധഞ്ഞാനീതി സാനുലോമാനി സാലിആദീനി സത്ത ധഞ്ഞാനി. നീവാരാദിഉപധഞ്ഞസ്സ പന സാലിആദിമൂലധഞ്ഞന്തോഗധത്താ ‘‘സത്ത ധഞ്ഞാനീ’’തി വുത്തം. ദാസിദാസഖേത്തവത്ഥുപുപ്ഫാരാമഫലാരാമാദയോതി ഏത്ഥ ദാസീ നാമ അന്തോജാതധനക്കീതകരമരാനീതപ്പഭേദാ. തഥാ ദാസോ. ഖേത്തം നാമ യസ്മിം പുബ്ബണ്ണം രുഹതി. വത്ഥു നാമ യസ്മിം അപരണ്ണം രുഹതി. യത്ഥ വാ ഉഭയമ്പി രുഹതി, തം ഖേത്തം. തദത്ഥായ അകതഭൂമിഭാഗോ വത്ഥു. ഖേത്തവത്ഥുസീസേന ചേത്ഥ വാപിതളാകാദീനിപി സങ്ഗഹിതാനേവ. വസ്സികാദീനം പുപ്ഫനകോ പുപ്ഫാരാമോ. അമ്ബഫലാദീനം ഫലനകോ ഫലാരാമോ. ന കേവലഞ്ച അത്തനോയേവത്ഥായ സമ്പടിച്ഛിതും ന വട്ടതി, സചേപി കോചി ജാതരൂപരജതം ആനേത്വാ ‘‘ഇദം സങ്ഘസ്സ ദമ്മി, ആരാമം വാ കരോഥ, ചേതിയം വാ ഭോജനസാലാദീനം വാ അഞ്ഞതര’’ന്തി വദതി, ഇദമ്പി സമ്പടിച്ഛിതും ന വട്ടതി. ‘‘യസ്സ കസ്സചി ഹി അഞ്ഞസ്സ അത്ഥായ സമ്പടിച്ഛന്തസ്സ ദുക്കടം ഹോതീ’’തി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൫൩൮-൫൩൯) മഹാപച്ചരിയം വുത്തം. തേനാഹ ‘‘ചേതിയസങ്ഘഗണപുഗ്ഗലാനം വാ അത്ഥായ സമ്പടിച്ഛിതും ന വട്ടന്തീ’’തി.

സചേ പന സങ്ഘം വാ ഗണം വാ പുഗ്ഗലം വാ അനാമസിത്വാ ‘‘ഇദം ഹിരഞ്ഞസുവണ്ണം ചേതിയസ്സ ദേമ, വിഹാരസ്സ ദേമ, നവകമ്മസ്സ ദേമാ’’തി വദന്തി, പടിക്ഖിപിതും ന വട്ടതി. ‘‘ഇമേ ഇദം ഭണന്തീ’’തി കപ്പിയകാരകാനം ആചിക്ഖിതബ്ബം. ‘‘ചേതിയാദീനം അത്ഥായ തുമ്ഹേ ഗഹേത്വാ ഠപേഥാ’’തി വുത്തേ പന ‘‘അമ്ഹാകം ഗഹേതും ന വട്ടതീ’’തി പടിക്ഖിപിതബ്ബം.

വേയ്യാവച്ചകരോതി കിച്ചകരോ. ഇധ പന സബ്ബോ കിച്ചകരോവ ‘‘വേയ്യാവച്ചകരോ’’തി അധിപ്പേതോതി ആഹ ‘‘കപ്പിയകാരകോ’’തി. ഏസോ ഖോതി ‘‘അസുകവീഥിയം അസുകഘരേ അസുകനാമോ’’തി പരമ്മുഖം വദതി. ഇതരമ്പീതി പരമ്മുഖാനിദ്ദിട്ഠമ്പി. ‘‘അത്ഥോ മേ, ആവുസോ, ചീവരേനാ’’തി ഏതം ചോദനാലക്ഖണനിദസ്സനന്തി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥ ചോദനാലക്ഖണനിദസ്സനന്തി വാചായ ചോദനാലക്ഖണനിദസ്സനം. തേനാഹ ‘‘സചേ ഹീ’’തിആദി. ഇദം വാ വചനം വത്തബ്ബന്തി സമ്ബന്ധോ. ഏതസ്സ വാ അത്ഥോ യായ കായചി ഭാസായ വത്തബ്ബോതി സമ്ബന്ധോ. ‘‘ദേഹി മേ ചീവരം, ആഹര മേ ചീവരം, പരിവത്തേഹി മേ ചീവരം, ചേതാപേഹി മേ ചീവര’’ന്തി ഏതാനി പന വചനാനി ഏതേസം വാ അത്ഥോ യായ കായചി ഭാസായ ന വത്തബ്ബോ. തേനാഹ ‘‘ദേഹി മേ’’തിആദി. സാധേയ്യാതി നിപ്ഫാദേയ്യ. ഇച്ചേതം കുസലന്തി ഏവം യാവതതിയം ചോദനേന തസ്സ ചീവരസ്സ യദേതം അഭിനിപ്ഫാദനം, ഏതം കുസലം സാധു സുട്ഠൂതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘ഏതം സുന്ദര’’ന്തി.

ഛക്ഖത്തും പരമോ പരിച്ഛേദോ അസ്സാതി ഛക്ഖത്തുപരമം. ഇദഞ്ഹി ‘‘ഠാതബ്ബ’’ന്തി ഇമിസ്സാ കിരിയായ വിസേസനം, ഛക്ഖത്തുപരമം ഠാനം കാതബ്ബന്തി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘ഭാവനപുംസകവചനമേത’’ന്തി, ഏതം ഭാവേ ഠാതബ്ബന്തി വുത്തധാത്വത്ഥമത്തേ സാധേതബ്ബേ നപുംസകലിങ്ഗവചനന്തി അത്ഥോ. ന നിസീദിതബ്ബന്തി ‘‘ഇധ, ഭന്തേ, നിസീദഥാ’’തി വുത്തേപി ന നിസീദിതബ്ബം. ന ആമിസം പടിഗ്ഗഹേതബ്ബന്തി യാഗുഖജ്ജകാദിഭേദം കിഞ്ചി ആമിസം ‘‘ഗണ്ഹഥ, ഭന്തേ’’തി യാചിയമാനേനാപി ന ഗണ്ഹിതബ്ബം. ന ധമ്മോ ഭാസിതബ്ബോതി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൫൩൮-൫൩൯) ‘‘മങ്ഗലം വാ അനുമോദനം വാ ഭാസഥാ’’തി യാചിയമാനേനാപി ന കിഞ്ചി ഭാസിതബ്ബം. ഠാനം ഭഞ്ജതീതി ഠിതിം വിനാസേതി. ഠത്വാ ചീവരം ഗഹേതും ആഗതേന ഹി തം ഉദ്ദിസ്സ തുണ്ഹീഭൂതേന ഠാതബ്ബമേവ, ന നിസജ്ജാദികം കാതബ്ബം. ഇമിനാ പന തം കതന്തി ഠാനം വിനാസിതം ഹോതി. തേനാഹ ‘‘ആഗതകാരണം വിനാസേതീ’’തി. ‘‘ആഗതകാരണം നാമ ഠാനമേവ, തസ്മാ ‘ന കാതബ്ബ’ന്തി വാരിതസ്സ കതത്താ നിസജ്ജാദീസു കതേസു ഛസു ഠാനേസു ഏകം ഠാനം ഭഞ്ജതീ’’തി (സാരത്ഥ. ടീ. ൨.൫൩൭-൫൩൯) അയമേത്ഥ അധിപ്പായോ. ഛക്ഖത്തുപരമം തുണ്ഹീഭൂതേന ഉദ്ദിസ്സ ഠാതബ്ബം. ‘‘ന അഞ്ഞം കിഞ്ചി കാതബ്ബ’’ന്തി ഹി ഇദം ഠാനലക്ഖണം. തേനേവാഹ ‘‘ഇദ’’ന്തിആദി. തത്ഥ ഇദന്തി ‘‘ചതുക്ഖത്തും പഞ്ചക്ഖത്തും, ഛക്ഖത്തുപരമം തുണ്ഹീഭൂതേന ഉദ്ദിസ്സ ഠാതബ്ബ’’ന്തി വചനം. ഏത്ഥ ച ‘‘നിസീദനാദിമ്ഹി കതേ പുന ചീവരം ഗഹേതും ന ലഭതീ’’തി കേചി. ‘‘ദ്വേ ഠാനാനി പരിഹായന്തീ’’തി അഞ്ഞേ. ‘‘ഏകം ഠാനം പരിഹായതീ’’തി അപരേ. ഉഭയം കരോതീതി ചോദേതിപി തിട്ഠതിപി.

‘‘തത്ര തത്ര ഠാനേ തിട്ഠതീ’’തി ഇദം ചോദകസ്സ ഠിതട്ഠിതട്ഠാനതോ അപക്കമ്മ തത്ര തത്ര ചീവരം ഉദ്ദിസ്സ ഠാനംയേവ സന്ധായ വുത്തം. ഏത്ഥാതി ഏതേസു ദ്വീസു ചോദനാട്ഠാനേസു.

കിം പന സബ്ബകപ്പിയകാരകേസു (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൫൩൮-൫൩൯; വി. സങ്ഗ. അട്ഠ. ൬൫) ഏവം പടിപജ്ജിതബ്ബന്തി? ന പടിപജ്ജിതബ്ബം. അയഞ്ഹി കപ്പിയകാരകോ നാമ സങ്ഖേപതോ ദുവിധോ നിദ്ദിട്ഠോ ച അനിദ്ദിട്ഠോ ച. തത്ഥ ച നിദ്ദിട്ഠോ ദുവിധോ ഭിക്ഖുനാ നിദ്ദിട്ഠോ, ദൂതേന നിദ്ദിട്ഠോതി. അനിദ്ദിട്ഠോപി ദുവിധോ മുഖവേവടികകപ്പിയകാരകോ, പരമ്മുഖകപ്പിയകാരകോതി. തേസു ഭിക്ഖുനാ നിദ്ദിട്ഠോ സമ്മുഖാസമ്മുഖവസേന ചതുബ്ബിധോ ഹോതി, തഥാ ദൂതേന നിദ്ദിട്ഠോപി.

കഥം? ഇധേകച്ചോ ഭിക്ഖുസ്സ ചീവരത്ഥായ ദൂതേന അകപ്പിയവത്ഥും പഹിണതി, ദൂതോ ച തം ഭിക്ഖും ഉപസങ്കമിത്വാ ‘‘ഇദം, ഭന്തേ, ഇത്ഥന്നാമേന തുമ്ഹാകം ചീവരത്ഥായ പഹിതം, ഗണ്ഹഥ ന’’ന്തി വദതി. ഭിക്ഖു ‘‘ഇദം ന കപ്പതീ’’തി പടിക്ഖിപതി. ദൂതോ ‘‘അത്ഥി പന തേ, ഭന്തേ, വേയ്യാവച്ചകരോ’’തി പുച്ഛതി, പുഞ്ഞത്ഥികേഹി ച ഉപാസകേഹി ‘‘ഭിക്ഖൂനം വേയ്യാവച്ചം കരോഥാ’’തി ആണത്താ വാ ഭിക്ഖൂനം വാ സന്ദിട്ഠാ സമ്ഭത്താ കേചി വേയ്യാവച്ചകരാ ഹോന്തി, തേസം അഞ്ഞതരോ തസ്മിം ഖണേ ഭിക്ഖുസ്സ സന്തികേ നിസിന്നോ ഹോതി, ഭിക്ഖു തം നിദ്ദിസതി ‘‘അയം ഭിക്ഖൂനം വേയ്യാവച്ചകരോ’’തി. ദൂതോ തസ്സ ഹത്ഥേ അകപ്പിയവത്ഥും ദത്വാ ‘‘ഥേരസ്സ ചീവരം കിണിത്വാ ദേഹീ’’തി ഗച്ഛതി, അയം ഭിക്ഖുനാ സമ്മുഖാനിദ്ദിട്ഠോ.

നോ ചേ ഭിക്ഖുസ്സ (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൫൩൭; വി. സങ്ഗ. അട്ഠ. ൬൫) സന്തികേ നിസിന്നോ ഹോതി, അപിച ഖോ ഭിക്ഖു നിദ്ദിസതി ‘‘അസുകസ്മിം നാമ ഗാമേ ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖൂനം വേയ്യാവച്ചകരോ’’തി. സോ ഗന്ത്വാ തസ്സ ഹത്ഥേ അകപ്പിയവത്ഥും ദത്വാ ‘‘ഥേരസ്സ ചീവരം കിണിത്വാ ദദേയ്യാസീ’’തി ആഗന്ത്വാ ഭിക്ഖുസ്സ ആരോചേത്വാ ഗച്ഛതി, അയമേകോ ഭിക്ഖുനാ അസമ്മുഖാനിദ്ദിട്ഠോ.

ന ഹേവ ഖോ സോ ദൂതോ അത്തനാ ആഗന്ത്വാ ആരോചേതി, അപിച ഖോ അഞ്ഞം പഹിണതി ‘‘ദിന്നം മയാ, ഭന്തേ, തസ്സ ഹത്ഥേ ചീവരചേതാപന്നം, ചീവരം ഗണ്ഹേയ്യാഥാ’’തി, അയം ദുതിയോ ഭിക്ഖുനാ അസമ്മുഖാനിദ്ദിട്ഠോ.

ന ഹേവ ഖോ അഞ്ഞം പഹിണതി, അപിച ഖോ ഗച്ഛന്തോവ ഭിക്ഖും വദതി ‘‘അഹം തസ്സ ഹത്ഥേ ചീവരചേതാപന്നം ദസ്സാമി, തുമ്ഹേ ചീവരം ഗണ്ഹേയ്യാഥാ’’തി, അയം തതിയോ ഭിക്ഖുനാ അസമ്മുഖാനിദ്ദിട്ഠോതി ഏവം ഏകോ സമ്മുഖാനിദ്ദിട്ഠോ തയോ അസമ്മുഖാനിദ്ദിട്ഠാതി ഇമേ ചത്താരോ ഭിക്ഖുനാ നിദ്ദിട്ഠവേയ്യാവച്ചകരാ നാമ. ഏതേസു ഇമസ്മിം രാജസിക്ഖാപദേ വുത്തനയേനേവ പടിപജ്ജിതബ്ബം.

അപരോ ഭിക്ഖു പുരിമനയേനേവ ദൂതേന പുച്ഛിതോ നത്ഥിതായ വാ അവിചാരേതുകാമതായ വാ ‘‘നത്ഥമ്ഹാകം കപ്പിയകാരകോ’’തി വദതി, തസ്മിഞ്ച ഖണേ കോചി മനുസ്സോ ആഗച്ഛതി, ദൂതോ തസ്സ ഹത്ഥേ അകപ്പിയവത്ഥും ദത്വാ ‘‘ഇമസ്സ ഹത്ഥതോ ചീവരം ഗണ്ഹേയ്യാഥാ’’തി വത്വാ ഗച്ഛതി, അയം ദൂതേന സമ്മുഖാനിദ്ദിട്ഠോ.

അപരോ ദൂതോ ഗാമം പവിസിത്വാ അത്തനാ അഭിരുചിതസ്സ കസ്സചി ഹത്ഥേ അകപ്പിയവത്ഥും ദത്വാ പുരിമനയേനേവ ആഗന്ത്വാ വാ ആരോചേതി, അഞ്ഞം വാ പഹിണതി, ‘‘അഹം അസുകസ്സ നാമ ഹത്ഥേ ചീവരചേതാപന്നം ദസ്സാമി, തുമ്ഹേ ചീവരം ഗണ്ഹേയ്യാഥാ’’തി വത്വാ വാ ഗച്ഛതി, അയം തതിയോ ദൂതേന അസമ്മുഖാനിദ്ദിട്ഠോതി ഏവം ഏകോ സമ്മുഖാനിദ്ദിട്ഠോ, തയോ അസമ്മുഖാനിദ്ദിട്ഠാതി ഇമേ ചത്താരോ ദൂതേന നിദ്ദിട്ഠവേയ്യാവച്ചകരാ നാമ. ഏതേസു മേണ്ഡകസിക്ഖാപദേ വുത്തനയേനേവ പടിപജ്ജിതബ്ബം.

വുത്തഞ്ഹേതം –

‘‘സന്തി, ഭിക്ഖവേ, മനുസ്സാ സദ്ധാ പസന്നാ, തേ കപ്പിയകാരകാനം ഹത്ഥേ ഹിരഞ്ഞം ഉപനിക്ഖിപന്തി ‘ഇമിനാ അയ്യസ്സ യം കപ്പിയം, തം ദേഥാ’തി. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, യം തതോ കപ്പിയം, തം സാദിതും, ന ത്വേവാഹം, ഭിക്ഖവേ, കേനചി പരിയായേന ജാതരൂപരജതം സാദിതബ്ബം പരിയേസിതബ്ബന്തി വദാമീ’’തി (മഹാവ. ൨൯൯).

ഏത്ഥ ച ചോദനായ പരിമാണം നത്ഥി. മൂലം അസാദിയന്തേന സഹസ്സക്ഖത്തുമ്പി ചോദനായ വാ ഠാനേന വാ കപ്പിയഭണ്ഡം സാദിതും വട്ടതി. നോ ചേ ദേതി, അഞ്ഞം കപ്പിയകാരകം ഠപേത്വാപി ആഹരാപേതബ്ബം. സചേ ഇച്ഛതി, മൂലസാമികാനമ്പി കഥേതബ്ബം. നോ ചേ ഇച്ഛതി, ന കഥേതബ്ബം.

അപരോ ഭിക്ഖു പുരിമനയേനേവ ദൂതേന പുച്ഛിതോ ‘‘നത്ഥമ്ഹാകം കപ്പിയകാരകോ’’തി വദതി, തദഞ്ഞോ സമീപേ ഠിതോ സുത്വാ ‘‘ആഹര, ഭോ, അഹം അയ്യസ്സ ചീവരം ചേതാപേത്വാ ദസ്സാമീ’’തി വദതി. ദൂതോ ‘‘ഹന്ദ, ഭോ, ദദേയ്യാസീ’’തി തസ്സ ഹത്ഥേ ദത്വാ ഭിക്ഖുസ്സ അനാരോചേത്വാവ ഗച്ഛതി, അയം മുഖവേവടികകപ്പിയകാരകോ.

അപരോ (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൫൩൮-൫൩൯; വി. സങ്ഗ. അട്ഠ. ൬൫) ഭിക്ഖുനോ ഉപട്ഠാകസ്സ വാ അഞ്ഞസ്സ വാ ഹത്ഥേ അകപ്പിയവത്ഥും ദത്വാ ‘‘ഥേരസ്സ ചീവരം ദദേയ്യാസീ’’തി ഏത്തോവ പക്കമതി, അയം പരമ്മുഖകപ്പിയകാരകോതി ഇമേ ദ്വേ അനിദ്ദിട്ഠകപ്പിയകാരകാ നാമ. ഏതേസു അഞ്ഞാതകഅപ്പവാരിതേസു വിയ പടിപജ്ജിതബ്ബം.

സചേ സയമേവ ചീവരം ആനേത്വാ ദേന്തി, ഗഹേതബ്ബം. നോ ചേ, ന കിഞ്ചി വത്തബ്ബാ. തേനാഹ ‘‘സചേ’’തിആദി. കപ്പിയകാരകേതി സമ്മുഖാസമ്മുഖവസേന ചത്താരോ കപ്പിയകാരകേതി അത്ഥോ. ‘‘ദായകോ സയമേവാ’’തി ഇമിനാ ഭിക്ഖും പടിക്ഖിപതി, ന ദൂതം. തസ്മാ ദൂതേന നിദ്ദിട്ഠോപി യഥാരുചി ചോദേതും വട്ടതി. മുഖം വിവരിത്വാ സയമേവ കപ്പിയകാരകത്തം ഉപഗതോതി മുഖവേവടികകപ്പിയകാരകോ. ഏവന്തി ‘‘ഏസോ ഖോ’’തിആദിനാ യഥാവുത്തേന ആകാരേന. ദസ്സിതാ ഹോന്തി സങ്ഖേപതോതി അധിപ്പായോ.

വുത്തചോദനാട്ഠാനപരിമാണതോതി വുത്തചോദനാപരിമാണതോ ച വുത്തട്ഠാനപരിമാണതോ ച. സന്തികന്തി സമീപം. തത്ഥാതി ഏത്ഥ കഥമയമത്ഥോ ലബ്ഭതീതി ആഹ ‘‘സമീപത്ഥേ ഹി ഇദം ഭുമ്മവചന’’ന്തി. ഇദം വുത്തം ഹോതി – ‘‘ഗങ്ഗായം ഗോയൂഥാനി ചരന്തി, കൂപേ ഗഗ്ഗകൂല’’ന്തിആദീസു വിയ യസ്മാ സമീപാധാരേ ഇദം സത്തമീവിഭത്തിവചനം, തസ്മാ അയമത്ഥോ ലബ്ഭതീതി. ഏവം അകരോന്തോതി സാമം വാ അഗച്ഛന്തോ, ദൂതം വാ അപാഹേന്തോ.

അജ്ജണ്ഹോ, ഭന്തേ, ആഗമേഹീതി, ഭന്തേ, അജ്ജ ഏകദിവസം അമ്ഹാകം തിട്ഠ, അധിവാസേഹീതി അത്ഥോ. തികപാചിത്തിയന്തി അതിരേകേസു ചോദനാട്ഠാനേസു അതിരേകസഞ്ഞിവേമതികഊനകസഞ്ഞീനം വസേന തീണി പാചിത്തിയാനി. തിക്ഖത്തും ചോദനായ ഛക്ഖത്തും ഠാനേന, ഊനകതിക്ഖത്തും ചോദനായ ഊനകച്ഛക്ഖത്തും ഠാനേന ലദ്ധേപി അനാപത്തി. അപ്പിതതാതി പതിട്ഠാപിതതാ, ‘‘സഞ്ഞത്തോ സോ മയാ’’തിആദിനാ (പാരാ. ൫൩൮) കഥിതതാതി വുത്തം ഹോതി.

രാജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ചീവരവഗ്ഗോ പഠമോ.