൪. ചതുത്ഥപാരാജികവണ്ണനാ

അനഭിജാനന്തി ന അഭിജാനം. യേന ഹി യോ ധമ്മോ അധിഗതോ, സോ തസ്സ പാകടോ ഹോതീതി ആഹ ‘‘സകസന്താനേ’’തിആദി. ഉത്തരിമനുസ്സാനന്തി പകതിമനുസ്സേഹി ഉത്തരിതരാനം മനുസ്സാനം, ഉക്കട്ഠമനുസ്സാനന്തി അത്ഥോ. ധമ്മന്തി മഹഗ്ഗതലോകുത്തരഭൂതം അധിഗതധമ്മം. അഥ വാ ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മാതി ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മോ. മനുസ്സധമ്മോ നാമ വിനാ ഭാവനാമനസികാരേന പകതിയാ മനുസ്സേഹി നിബ്ബത്തേതബ്ബോ ദസകുസലകമ്മപഥധമ്മോ. സോ ഹി മനുസ്സാനം ചിത്താധിട്ഠാനമത്തേന ഇജ്ഝനതോ തേസം സോ ഭാവിതധമ്മോ വിയ ഠിതോതി തഥാ വുത്തോ, മനുസ്സഗ്ഗഹണഞ്ചേത്ഥ തേസു ബഹുലം പവത്തനതോ. ഝാനാദികം പന തബ്ബിധുരന്തി തതുത്തരി, ഇതി ഉത്തരി മനുസ്സധമ്മാതി ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മോ, തം ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മന്തി ഏവമ്പേത്ഥ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. സമുദാചരന്തോതി ആരോചേന്തോ.

കിഞ്ചാപി ലോകിയലോകുത്തരാ സബ്ബാവ പഞ്ഞാ ‘‘ഞാണ’’ന്തി വുച്ചതി, ഇധ പന മഹഗ്ഗതലോകുത്തരാവ വേദിതബ്ബാതി ആഹ ‘‘മഹഗ്ഗതലോകുത്തരപഞ്ഞാ ജാനനട്ഠേന ഞാണ’’ന്തി. കിലേസേഹി ആരകത്താ പരിസുദ്ധട്ഠേന അരിയന്തി ആഹ ‘‘അരിയം വിസുദ്ധം ഉത്തമ’’ന്തി. അരിയസദ്ദോ ചേത്ഥ വിസുദ്ധപരിയായോ, ന ലോകുത്തരപരിയായോ. ഝാനാദിഭേദേതി ആദിസദ്ദേന ‘‘വിമോക്ഖോ, സമാധി, സമാപത്തി, ഞാണദസ്സനം, മഗ്ഗഭാവനാ, ഫലസച്ഛികിരിയാ, കിലേസപ്പഹാനം, വിനീവരണതാ ചിത്തസ്സ, സുഞ്ഞാഗാരേ അഭിരതീ’’തി (പാരാ. ൧൯൮) ഇമേ സങ്ഗണ്ഹാതി. വിഞ്ഞുസ്സ മനുസ്സജാതികസ്സാതി ആരോചേതബ്ബപുഗ്ഗലനിദസ്സനം. ഏതസ്സ ഹി ആരോചിതേ ആരോചിതം ഹോതി, ന ദേവബ്രഹ്മാനം, നാപി പേതയക്ഖതിരച്ഛാനഗതാനന്തി. ആരോചേയ്യാതി വദേയ്യ, വിഞ്ഞാപേയ്യാതി വുത്തം ഹോതി. വിനാ അഞ്ഞാപദേസേനാതി ‘‘യോ തേ വിഹാരേ വസതി, സോ ഭിക്ഖു പഠമസ്സ ഝാനസ്സ ലാഭീ’’തിആദിനാ (പാരാ. ൨൨൦) നയേന അഞ്ഞാപദേസം വിനാതി അത്ഥോ. ഇധേവാതി ‘‘ഇതി ജാനാമി, ഇതി പസ്സാമീ’’തി ഇമസ്മിംയേവ പദേ. ‘‘തേന വുത്ത’’ന്തിആദി നിഗമനം.

സമനുഗ്ഗാഹീയമാനോതി ചോദിയമാനോ, യം വത്ഥു ആരോചിതം ഹോതി, തസ്മിം വത്ഥുസ്മിം ‘‘കിം തേ അധിഗതം, കിന്തി തേ അധിഗതം, കദാ തേ അധിഗതം, കത്ഥ തേ അധിഗതം, കതമേ തേ കിലേസാ പഹീനാ, കതമേസം ത്വം ധമ്മാനം ലാഭീ’തി കേനചി വുച്ചമാനോ’’തി വുത്തം ഹോതി. അസമനുഗ്ഗാഹീയമാനോതി ന കേനചി വുച്ചമാനോ.

‘‘ഭിക്ഖുഭാവേ ഠത്വാ അഭബ്ബോ ഝാനാദീനി അധിഗന്തു’’ന്തി സിക്ഖാപദാതിക്കമസ്സ അന്തരായകരത്താ വുത്തം. ഭിക്ഖുഭാവോ ഹിസ്സ സഗ്ഗന്തരായോ ചേവ ഹോതി മഗ്ഗന്തരായോ ച (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൧൯൮). വുത്തഞ്ഹേതം ‘‘സാമഞ്ഞം ദുപ്പരാമട്ഠം, നിരയായുപകഡ്ഢതീ’’തി (സം. നി. ൧.൮൯; ധ. പ. ൩൧൧). അപരമ്പി വുത്തം ‘‘സിഥിലോ ഹി പരിബ്ബാജോ, ഭിയ്യോ ആകിരതേ രജ’’ന്തി (സം. നി. ൧.൮൯; ധ. പ. ൩൧൩). ഭിക്ഖുഭാവോതി പാരാജികം ആപജ്ജിത്വാ ‘‘സമണോ അഹ’’ന്തി പടിജാനനതോ വോഹാരമത്തസിദ്ധോ ഭിക്ഖുഭാവോ. ദാനാദീഹീതി ദാനസരണസീലസംവരാദീഹി.

അജാനമേവാതി ഏത്ഥ ഏവാതി അവധാരണത്ഥേ നിപാതോ. ‘‘അജാനമേവ’’ന്തിപി പഠന്തി. തത്ഥ പന ‘‘ഏവം ജാനാമി, ഏവം പസ്സാമീ’’തി അവചന്തി യോജേതബ്ബം. വചനത്ഥവിരഹതോതി ‘‘പഠമം ഝാനം സമാപജ്ജി’’ന്തി ആദിവചനസ്സ (പാരാ. ൨൦൯) അത്ഥഭൂതേന ഝാനാദിനാ വജ്ജിതത്താ തുച്ഛം ഉദകാദിസുഞ്ഞം ഭാജനം വിയ. മുസാതി വിസംവാദനപുരേക്ഖാരസ്സ പരവിസംവാദകോ വചീപയോഗോ, കായപയോഗോ വാ. തേനാഹ ‘‘വഞ്ചനാധിപ്പായതോ മുസാ’’തി. മുസാ ച വഞ്ചനാധിപ്പായോ ച പുബ്ബഭാഗക്ഖണേ, തങ്ഖണേ ച. വുത്തഞ്ഹി ‘‘പുബ്ബേ വാസ്സ ഹോതി ‘മുസാ ഭണിസ്സ’ന്തി, ഭണന്തസ്സ ഹോതി ‘മുസാ ഭണാമീ’’’തി (പാരാ. ൨൦൦). ഏതഞ്ഹി ദ്വയം അങ്ഗഭൂതം, ഇതരം പന ഹോതു വാ, മാ വാ, അകാരണമേതം. അഭണിന്തി വിഞ്ഞാപനം അകാസിം.

അഞ്ഞത്ര അധിമാനാതി അധിഗതോ മാനോ, അധികോ വാ മാനോ അധിമാനോ, ഥദ്ധമാനോതി അത്ഥോ, തം വിനാതി അത്ഥോ. കസ്സ പനായം അധിമാനോ ഉപ്പജ്ജതി, കസ്സ നുപ്പജ്ജതി? അരിയസാവകസ്സ താവ നുപ്പജ്ജതി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൧൯൬). സോ ഹി മഗ്ഗഫലനിബ്ബാനപഹീനകിലേസാവസിട്ഠകിലേസപച്ചവേക്ഖണേന സഞ്ജാതസോമനസ്സോ അരിയഗുണപ്പടിവേധേ നിക്കങ്ഖോ, തസ്മാ സോതാപന്നാദീനം ‘‘അഹം സകദാഗാമീ’’തിആദിവസേന മാനോ നുപ്പജ്ജതി. ദുസ്സീലസ്സ നുപ്പജ്ജതി. സോ ഹി അരിയഗുണാധിഗമേ നിരാസോവ. സീലവതോപി പരിച്ചത്തകമ്മട്ഠാനസ്സ നിദ്ദാരാമതാദിമനുയുത്തസ്സ നുപ്പജ്ജതി, സുപരിസുദ്ധസീലസ്സ പന കമ്മട്ഠാനേ അപ്പമത്തസ്സ നാമരൂപം വവത്ഥപേത്വാ പച്ചയപരിഗ്ഗഹേന വിതിണ്ണകങ്ഖസ്സ തിലക്ഖണം ആരോപേത്വാ സങ്ഖാരേ സമ്മസന്തസ്സ ആരദ്ധവിപസ്സകസ്സ ഉപ്പജ്ജതി. തേനാഹ ‘‘യ്വായ’’ന്തിആദി. തത്ഥ തിലക്ഖണം ആരോപേത്വാതി (സാരത്ഥ. ടീ. ൨.൧൯൬) കലാപസമ്മസനവസേന അനിച്ചാദിലക്ഖണത്തയം ആരോപേത്വാ. സമ്മസന്തസ്സാതി വിപസ്സന്തസ്സ. ആരദ്ധവിപസ്സകസ്സാതി ഉദയബ്ബയാനുപസ്സനായ ആരദ്ധവിപസ്സകസ്സ. അപത്തേതി അത്തനോ സന്താനേ ഉപ്പത്തിവസേന അപത്തേ, അനധിഗതേതി വുത്തം ഹോതി. പത്തസഞ്ഞിതാസങ്ഖാതോതി ‘‘പത്തോ മയാ ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മോ’’തി ഏവംസഞ്ഞിതാസങ്ഖാതോ അധിമാനോ ഉപ്പജ്ജതി. ഉപ്പന്നോ ച സുദ്ധസമഥലാഭിം വാ സുദ്ധവിപസ്സനാലാഭിം വാ അന്തരാ ഠപേതി. സോ ഹി ദസപി വീസമ്പി തിംസമ്പി വസ്സാനി കിലേസസമുദാചാരം അപസ്സന്തോ ‘‘അഹം സോതാപന്നോ’’തി വാ ‘‘സകദാഗാമീ’’തി വാ ‘‘അനാഗാമീ’’തി വാ മഞ്ഞതി. സമഥവിപസ്സനാലാഭിം പന അരഹത്തേയേവ ഠപേതി. തസ്സ ഹി സമാധിബലേന കിലേസാ വിക്ഖമ്ഭിതാ, വിപസ്സനാബലേന സങ്ഖാരാ സുപരിഗ്ഗഹിതാ, തസ്മാ സട്ഠിമ്പി വസ്സാനി, അസീതിമ്പി വസ്സാനി, വസ്സസതമ്പി കിലേസാ ന സമുദാചരന്തി, ഖീണാസവസ്സേവ ചിത്താചാരോ ഹോതി. സോ ഏവം ദീഘരത്തം കിലേസസമുദാചാരം അപസ്സന്തോ അന്തരാ അട്ഠത്വാവ ‘‘അരഹാ അഹ’’ന്തി മഞ്ഞതീതി. ‘‘തം അധിമാനം ഠപേത്വാ’’തി ഇമിനാ ‘‘അഞ്ഞത്രാ’’തി പദം അപേക്ഖിത്വാ ‘‘അധിമാനാ’’തി ഉപയോഗത്ഥേ നിസ്സക്കവചനന്തി ദസ്സേതി.

പാപിച്ഛതായാതി പാപാ ഇച്ഛാ ഏതസ്സാതി പാപിച്ഛോ, തസ്സ ഭാവോ പാപിച്ഛതാ, തായ, പാപികായ ഇച്ഛായാതി അത്ഥോ. യാ സാ ‘‘ഇധേകച്ചോ ദുസ്സീലോവ സമാനോ ‘സീലവാ’തി മം ജനോ ജാനാതൂ’’തിആദിനാ (വിഭ. ൮൫൧) നയേന വുത്താ, തായ അസന്തഗുണസമ്ഭാവനിച്ഛായാതി വുത്തം ഹോതി. ഇമിനാ പന മന്ദത്താ മോമൂഹത്താ സമുദാചരന്തസ്സ അനാപത്തീതി ദസ്സേതി. അയമ്പീതി പി-സദ്ദേന ന കേവലം പുരിമാ തയോവാതി ദസ്സേതി.

അസന്തന്തി അഭൂതം. ഝാനാദിധമ്മന്തി ഝാനം, വിമോക്ഖോ, സമാധി, സമാപത്തി, ഞാണദസ്സനം, മഗ്ഗഭാവനാ, ഫലസച്ഛികിരിയാ, കിലേസപ്പഹാനം, വിനീവരണതാ ചിത്തസ്സ, സുഞ്ഞാഗാരേ അഭിരതീ’’തി (പാരാ. ൧൯൮) ഏവം വുത്തം ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മം. യസ്സ ആരോചേതീതി (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൨൧൫) വാചായ വാ ഹത്ഥവികാരാദീഹി വാ അങ്ഗപച്ചങ്ഗചോപനേഹി വിഞ്ഞത്തിപഥേ ഠിതസ്സ യസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ ആരോചേതി. വിഞ്ഞത്തിപഥം പന അതിക്കമിത്വാ ഠിതോ കോചി ചേ ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ (സാരത്ഥ. ടീ. ൨.൨൧൫), ദിബ്ബായ ച സോതധാതുയാ ദിസ്വാ ച സുത്വാ ച ജാനാതി, ന പാരാജികം. യോപി ‘‘കിം അയം ഭണതീ’’തി സംസയം വാ ആപജ്ജതി, ചിരം വീമംസിത്വാ വാ പച്ഛാ ജാനാതി, ‘‘അവിജാനന്തോ’’ഇച്ചേവ സങ്ഖ്യം ഗച്ഛതി. യോ പന ഝാനാദീനി അത്തനോ അധിഗമവസേന വാ ഉഗ്ഗഹപരിപുച്ഛാദിവസേന വാ ന ജാനാതി, കേവലം ‘‘ഝാന’’ന്തി വാ ‘‘വിമോക്ഖോ’’തി വാ വചനമത്തമേവ സുതം ഹോതി, സോപി തേന വുത്തേ ‘‘ഝാനം കിര സമാപജ്ജീ’’തി ഏസ വദതീതി യദി ഏത്തകമത്തമ്പി ജാനാതി, ‘‘ജാനാതി’’ച്ചേവ സങ്ഖ്യം ഗച്ഛതി, തസ്സ വുത്തേ പാരാജികമേവ. സേസോ പന ഏകസ്സ വാ ദ്വിന്നം വാ ബഹൂനം വാ നിയമിതാനിയമിതവസേന വിസേസോ സബ്ബോ സിക്ഖാപച്ചക്ഖാനകഥായം വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബോ. പരിയായഭാസനേ പന ‘‘അഹ’’ന്തി അവുത്തത്താ പടിവിജാനന്തസ്സ വുത്തേപി ഥുല്ലച്ചയം. വിസംവാദനാധിപ്പായേന മുസാവാദപയോഗസ്സ കതത്താ അപ്പടിവിജാനന്തസ്സാപി ദുക്കടന്തി ആഹ ‘‘യോ തേ വിഹാരേ വസതി…പേ… ദുക്കട’’ന്തി. അനുല്ലപനാധിപ്പായസ്സാതി ഉല്ലപനാധിപ്പായവിരഹിതസ്സ, അഭൂതാരോചനാധിപ്പായവിരഹിതസ്സാതി അത്ഥോ. ഉമ്മത്തകാദയോ പുബ്ബേ വുത്തനയാ ഏവ. ഇധ പന ആദികമ്മികാ വഗ്ഗുമുദാതീരിയഭിക്ഖൂ, തേസം അനാപത്തി.

ചതുത്ഥപാരാജികവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

പാരാജികനിഗമനവണ്ണനാ

ഇധാതി ഇമസ്മിം ഭിക്ഖുപാതിമോക്ഖേ. ഉദ്ദിട്ഠപാരാജികപരിദീപനമേവാതി ഉദ്ദിട്ഠാനം ചതുന്നം പാരാജികാനം പരിദീപനവചനമേവ. അവധാരണം പന ന അഞ്ഞേസമ്പീതി ദസ്സനത്ഥം. തേനാഹ ‘‘സമോധാനേത്വാ പനാ’’തിആദി. തത്ഥ സമോധാനേത്വാതി തത്ഥ തത്ഥ ആഗതാനി ഏത്ഥേവ സമോദഹിത്വാ, പക്ഖിപിത്വാ രാസിം കത്വാതി അത്ഥോ. പാളിയം ആഗതാനീതി ഉദ്ദേസപാളിയം ആഗതാനി. ഭിക്ഖുനീനം അസാധാരണാനി ചത്താരീതി ഉബ്ഭജാണുമണ്ഡലികാ, വജ്ജപ്പടിച്ഛാദികാ, ഉക്ഖിത്താനുവത്തികാ, അട്ഠവത്ഥുകാതി ഇമാനി ഭിക്ഖുനീനം ഭിക്ഖൂഹി അസാധാരണാനി ചത്താരി. പണ്ഡകാദീനഞ്ഹി ഏകാദസന്നം അഭബ്ബഭാവോ പാരാജികാപത്തിസദിസത്താ പാരാജികോതി ആഹ ‘‘ഏകാദസന്ന’’ന്തിആദി. അഭബ്ബഭാവസങ്ഖാതേഹീതി വത്ഥുവിപന്നതാദിനാ പബ്ബജ്ജൂപസമ്പദായ നഅരഹഭാവസങ്ഖാതേഹി. പണ്ഡകതിരച്ഛാനഗതഉഭതോബ്യഞ്ജനകാ (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൨൩൩) ഹി തയോ വത്ഥുവിപന്നാ അഹേതുകപ്പടിസന്ധികാ, തേസം സഗ്ഗോ അവാരിതോ, മഗ്ഗോ പന വാരിതോ. അഭബ്ബാ ഹി തേ മഗ്ഗപ്പടിലാഭായ വത്ഥുവിപന്നത്താ. പബ്ബജ്ജാപി നേസം പടിക്ഖിത്താ, തസ്മാ തേപി പാരാജികാവ. ഥേയ്യസംവാസകോ, തിത്ഥിയപക്കന്തകോ, മാതുഘാതകോ, പിതുഘാതകോ, അരഹന്തഘാതകോ, ഭിക്ഖുനിദൂസകോ, ലോഹിതുപ്പാദകോ, സങ്ഘഭേദകോതി ഇമേ അട്ഠ അത്തനോ കിരിയായ വിപന്നത്താ അഭബ്ബട്ഠാനം പത്താതി പാരാജികാവ. തേസു ഥേയ്യസംവാസകോ, തിത്ഥിയപക്കന്തകോ, ഭിക്ഖുനിദൂസകോതി ഇമേസം തിണ്ണം സഗ്ഗോ അവാരിതോ, മഗ്ഗോ പന വാരിതോവ. ഇതരേസം പഞ്ചന്നം ഉഭയമ്പി വാരിതം. തേ ഹി അനന്തരാവ നരകേ നിബ്ബത്തനകസത്താ. യദാ ഭിക്ഖുനീ വിബ്ഭമിതുകാമാ ഹുത്വാ കാസാവമേവ വാ ഗിഹിവത്ഥം വാ ഗിഹിനിവാസനാകാരേന നിവാസേതി, തദാ പാരാജികമാപന്നാ നാമ ഹോതീതി ആഹ ‘‘ഗിഹിഭാവം പത്ഥയമാനായാ’’തിആദി. സാ ഹി അജ്ഝാചാരവീതിക്കമം അകത്വാപി ഏത്താവതാ അസ്സമണീ നാമ ഹോതി.

ദീഘതായ ലമ്ബമാനം അങ്ഗജാതമേതസ്സാതി ലമ്ബീ (സാരത്ഥ. ടീ. ൨.൨൩൩). ന സോ ഏത്താവതാ പാരാജികോ, അഥ ഖോ യദാ അനഭിരതിയാ പീളിതോ അത്തനോ അങ്ഗജാതം മുഖേ വാ വച്ചമഗ്ഗേ വാ പവേസേതി, തദാ പാരാജികോ ഹോതി. മുദുകതാ പിട്ഠി ഏതസ്സാതി മുദുപിട്ഠികോ, കതപരികമ്മായ മുദുകായ പിട്ഠിയാ സമന്നാഗതോ. സോപി യദാ അനഭിരതിയാ പീളിതോ അത്തനോ അങ്ഗജാതം അത്തനോ മുഖമഗ്ഗവച്ചമഗ്ഗേസു അഞ്ഞതരം പവേസേതി, തദാ പാരാജികോ ഹോതി. പരസ്സ അങ്ഗജാതം മുഖേന ഗണ്ഹാതീതി യോ അനഭിരതിയാ പീളിതോ പരസ്സ സുത്തസ്സ വാ പമത്തസ്സ വാ അങ്ഗജാതം മുഖേന ഗണ്ഹാതി. പരസ്സ അങ്ഗജാതേ അഭിനിസീദതീതി യോ അനഭിരതിയാ പീളിതോ പരസ്സ അങ്ഗജാതം കമ്മനിയം ദിസ്വാ അത്തനോ വച്ചമഗ്ഗേന തസ്സൂപരി നിസീദതി, തം അത്തനോ വച്ചമഗ്ഗം പവേസേതീതി അത്ഥോ. ഏതാനി ഹി ചത്താരി യസ്മാ ഉഭിന്നം രാഗവസേന സദിസഭാവൂപഗതാനം ധമ്മോ ‘‘മേഥുനധമ്മോ’’തി വുച്ചതി, തസ്മാ ഏകേന പരിയായേന മേഥുനധമ്മം അപ്പടിസേവിത്വായേവ കേവലം മഗ്ഗേന മഗ്ഗപ്പവേസനവസേന ആപജ്ജിതബ്ബത്താ മേഥുനധമ്മപാരാജികസ്സ അനുലോമേന്തീതി ‘‘അനുലോമപാരാജികാനീ’’തി വുച്ചന്തി.

ഏത്ഥാഹ – മാതുഘാതകപിതുഘാതകഅരഹന്തഘാതകാ തതിയപാരാജികം ആപന്നാ, ഭിക്ഖുനിദൂസകോ, ലമ്ബിആദയോ ചത്താരോ ച പഠമപാരാജികം ആപന്നാ ഏവാതി കത്വാ കുതോ ചതുവീസതീതി (സാരത്ഥ. ടീ. ൨.൨൩൩)? വുച്ചതേ – മാതുഘാതകാദയോ ഹി ചത്താരോ ഇധ അനുപസമ്പന്നാ ഏവ അധിപ്പേതാ, ലമ്ബിആദയോ ചത്താരോ കിഞ്ചാപി പഠമപാരാജികേന സങ്ഗഹിതാ, യസ്മാ പന ഏകേന പരിയായേന മേഥുനധമ്മം അപ്പടിസേവിനോ ഹോന്തി, തസ്മാ വിസും വുത്താതി. ദുതിയവികപ്പേ കച്ചിത്ഥാതി ഏത്ഥ കച്ചി അത്ഥാതി പദച്ഛേദോ കാതബ്ബോ.

ഇതി കങ്ഖാവിതരണിയാ പാതിമോക്ഖവണ്ണനായ

വിനയത്ഥമഞ്ജൂസായം ലീനത്ഥപ്പകാസനിയം

പാരാജികവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.