൮. അട്ഠവത്ഥുകാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ലോകസ്സാദമിത്തസന്ഥവവസേനാതി (സാരത്ഥ. ടീ. പാചിത്തിയ ൩.൬൭൫) ലോകസ്സാദസങ്ഖാതസ്സ മിത്തസന്ഥവസ്സ വസേന. കിം തന്തി ആഹ ‘‘കായസംസഗ്ഗരാഗേനാ’’തി. കായസംസഗ്ഗരാഗേനേവ തിന്താ ഇധ അവസ്സുതാ നാമ, ന മേഥുനരാഗേനാതി. കഥമേതം വിഞ്ഞായതീതി ആഹ ‘‘അയമേവ ഹീ’’തിആദി. കിം പനേത്ഥ കാരണന്തി ആഹ ‘‘സമന്തപാസാദികായം പനസ്സ വിചാരണാ കതാ’’തി. തത്ഥായം വിചാരണാ – ഏത്ഥ ച അസദ്ധമ്മോതി കായസംസഗ്ഗോവ വേദിതബ്ബോ, ന മേഥുനധമ്മോ. ന ഹി മേഥുനസ്സ സാമന്താ ഥുല്ലച്ചയം ഹോതി. ‘‘വിഞ്ഞൂ പടിബലോ കായസംസഗ്ഗം സമാപജ്ജിതു’’ന്തി (പാചി. ൬൭൬) വചനമ്പി ചേത്ഥ സാധകന്തി. യം യേന കതം, തം തസ്സേവ ഹോതീതി. പുരിസപുഗ്ഗലസ്സാതി സാമിവചനന്തി ദസ്സേതും ‘‘യം പുരിസപുഗ്ഗലേനാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ ഹത്ഥോതി അത്തനോ ഹത്ഥോ. ന കേവലഞ്ചേത്ഥ ഹത്ഥഗ്ഗഹണന്തി ‘‘ഹത്ഥോ നാമ കപ്പരം ഉപാദായ യാവ അഗ്ഗനഖാ’’തി (പാചി. ൬൭൬) വുത്തസ്സ ഹത്ഥസ്സേവ ഗഹണം, അഥ ഖോ തസ്സ ച അഞ്ഞസ്സപി അപാരാജികഖേത്തസ്സ ഗഹണം ഏകജ്ഝം കത്വാ ‘‘ഹത്ഥഗ്ഗഹണ’’ന്തി വുത്തം. തഥാ സങ്ഘാടികണ്ണഗ്ഗഹണന്തി ന കേവലം സങ്ഘാടികണ്ണസ്സേവ ഗഹണം, അഥ ഖോ തസ്സ ച അഞ്ഞസ്സപി യസ്സ കസ്സചി ചീവരപ്പദേസസ്സ ഗഹണം വുത്തന്തി ദസ്സേതും ‘‘ഏത്ഥ ച യസ്സ കസ്സചീ’’തിആദി വുത്തം. ഇത്ഥന്നാമം ഠാനന്തി ഏവംനാമകം ഠാനം. ‘‘പടിപാടിയാ വാ ഉപ്പടിപാടിയാ വാ പൂരേത്വാ’’തി ഇദം നിദസ്സനമത്തം. തസ്മാ പടിപാടിയാ വാ ഉപ്പടിപാടിയാ വാ ഏകന്തരികായ വാ യേന തേന നയേന പൂരേത്വാതി അത്ഥോ.

താ ആപത്തിയോതി താ ആപന്നാ ആപത്തിയോ. യഥാ ചേകേകസ്മിം വത്ഥുസ്മിം ഏവം വിസും വിസും സത്തസു വത്ഥൂസു സതക്ഖത്തുമ്പി വീതിക്കന്തേസു താ ആപത്തിയോ ദേസേത്വാ മുച്ചതി. ഗണനൂപികാതി ദേസിതഗണനം ഉപഗച്ഛതി. ധുരനിക്ഖേപം കത്വാതി ‘‘അഞ്ഞം വത്ഥും ആപജ്ജിസ്സാമീ’’തി ഉസ്സാഹം ഠപേത്വാ.

അട്ഠവത്ഥുകാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഇതി കങ്ഖാവിതരണിയാ പാതിമോക്ഖവണ്ണനായ

വിനയത്ഥമഞ്ജൂസായം ലീനത്ഥപ്പകാസനിയം

ഭിക്ഖുനിപാതിമോക്ഖേ പാരാജികവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.