സങ്ഘാദിസേസകണ്ഡം

൧. ഉസ്സയവാദികാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

മാനുസ്സയവസേന കോധൂസ്സയവസേനാതി ബാഹുല്ലനയേന വുത്തം. തേനേവ വക്ഖതി ‘‘തിചിത്തം തിവേദന’’ന്തി. അഡ്ഡകരണത്ഥായാതി ഏത്ഥ അഡ്ഡോതി വോഹാരികവിനിച്ഛയോ വുച്ചതി. യം പബ്ബജിതാ ‘‘അധികരണ’’ന്തിപി വദന്തി, തസ്സ കരണത്ഥായ വോഹാരികവിനിച്ഛയത്ഥായാതി വുത്തം ഹോതി. വീതിക്കമക്ഖണേയേവാതി വത്ഥുജ്ഝാചാരക്ഖണേയേവ, ന തതിയായ സമനുഭാസനായാതി അധിപ്പായോ. ഭിക്ഖുനിം സങ്ഘതോ നിസ്സാരേതീതി ആപന്നം ഭിക്ഖുനിം ഭിക്ഖുനിസങ്ഘമ്ഹാ നിസ്സാരേതി. ഹേതുമ്ഹി ചായം കത്തുവോഹാരോ ‘‘നിസ്സാരണഹേതുഭൂതധമ്മോ ‘നിസ്സാരണീയോ’തി വുത്തോ’’തി കത്വാ.

യത്ഥ ഠിതായാതി ഉപസ്സയഭിക്ഖാചാരമഗ്ഗാദീസു യസ്മിം ഠാനേ ഠിതായ. തതോ പട്ഠായ ഗച്ഛന്തിയാതി തതോ പട്ഠായ വോഹാരികാനം സന്തികം ഗച്ഛന്തിയാ. ദുതിയേതി ദുതിയാരോചനേ. തേനാതി ഉപാസകേന. ഏവം വുത്തായാതി ‘‘മമ ച തവ ച കഥം ത്വംയേവ ആരോചേഹീ’’തി വുത്തായ. അഞ്ഞേന കഥാപേതീതി കപ്പിയകാരകേന കഥാപേതി. യഥാ വാ തഥാ വാ ഹി ആരോചിയമാനേതി കപ്പിയകാരകോ വാ ഭിക്ഖുനിയാ കഥം പഠമം ആരോചേതു, ഇതരോ വാ അത്തനോ കഥം (പാചി. അട്ഠ. ൬൭൯). കപ്പിയകാരകോ വാ ഉഭിന്നമ്പി കഥം, ഇതരോ വാ ഉഭിന്നമ്പി കഥം ആരോചേതൂതി ഏവം യഥാ തഥാ ആരോചിയമാനേ. ഉഭിന്നമ്പി പന കഥം സുത്വാതി യഥാ തഥാ വാ ആരോചിതം പന ഉഭിന്നമ്പി കഥം സുത്വാ.

ആകഡ്ഢിയമാനാ ഗച്ഛതീതി വുച്ചമാനാ വോഹാരികാനം സന്തികം ഗച്ഛതി, ഇമസ്സ ‘‘തസ്സാ അനാപത്തീ’’തി ഇമിനാ സമ്ബന്ധോ. ഏവം സേസേസുപി. രക്ഖം യാചതീതി ധമ്മികം രക്ഖം യാചതി. ഇദാനി യഥാ യാചിതാ രക്ഖാ ധമ്മികാ ഹോതി, തം ദസ്സേതും ‘‘ഉപസ്സയേ അഞ്ഞേഹി കതം അനാചാരം അനോദിസ്സ ആചിക്ഖന്തീ’’തി വുത്തം. തത്ഥ അതീതം ആരബ്ഭ അത്ഥി ഓദിസ്സ ആചിക്ഖനാ (പാചി. അട്ഠ. ൬൭൯), അത്ഥി അനോദിസ്സ ആചിക്ഖനാ, അനാഗതം ആരബ്ഭാപി അത്ഥി ഓദിസ്സ ആചിക്ഖനാ, അത്ഥി അനോദിസ്സ ആചിക്ഖനാ.

കഥം അതീതം ആരബ്ഭ ഓദിസ്സ ആചിക്ഖനാ ഹോതി? ഭിക്ഖുനുപസ്സയേ ഗാമദാരകാ, ധുത്താദയോ വാ യേ കേചി അനാചാരം വാ ആചരന്തി, രുക്ഖം വാ ഛിന്ദന്തി, ഫലാഫലം വാ ഹരന്തി, പരിക്ഖാരേ വാ അച്ഛിന്ദന്തി. ഭിക്ഖുനീ വോഹാരികേ ഉപസങ്കമിത്വാ ‘‘അമ്ഹാകം ഉപസ്സയേ ഇദം നാമ കത’’ന്തി വദതി. ‘‘കേനാ’’തി വുത്തേ ‘‘അസുകേന ച അസുകേന ചാ’’തി ആചിക്ഖതി. ഏവം അതീതം ആരബ്ഭ ഓദിസ്സ ആചിക്ഖനാ ഹോതി, സാ ന വട്ടതി. തഞ്ചേ സുത്വാ തേ വോഹാരികാ തേസം ദണ്ഡം കരോന്തി, സബ്ബം ഭിക്ഖുനിയാ ഗീവാ ഹോതി. ‘‘ദണ്ഡം ഗണ്ഹിസ്സന്തീ’’തി അധിപ്പായേപി സതി ഗീവായേവ ഹോതി. സചേ പന തസ്സ ‘‘ദണ്ഡം ഗണ്ഹഥാ’’തി വദതി, പഞ്ചമാസകമത്തേ ഗഹിതേ പാരാജികം ഹോതി.

തേഹി ‘‘കേനാ’’തി വുത്തേ പന ‘‘അസുകേനാ’തി വത്തും അമ്ഹാകം ന വട്ടതി, തുമ്ഹേയേവ ജാനിസ്സഥ. കേവലഞ്ഹി മയം രക്ഖം യാചാമ, തം നോ ദേഥ, അവഹടഭണ്ഡമ്പി ആഹരാപേഥാ’’തി വത്തബ്ബം. ഏവം അനോദിസ്സ ആചിക്ഖനാ ഹോതി, സാ വട്ടതി. ഏവം വുത്തേ സചേപി തേ വോഹാരികാ തേ കാരകേ ഗവേസിത്വാ തേസം ദണ്ഡം കരോന്തി, സബ്ബം സാപതേയ്യമ്പി ഗഹിതം, ഭിക്ഖുനിയാ നേവ ഗീവാ, ന ആപത്തി.

പരിക്ഖാരം ഹരന്തേ ദിസ്വാ തേസം അനത്ഥകാമതായ ‘‘ചോരോ ചോരോ’’തി വത്തുമ്പി ന വട്ടതി. ഏവം വുത്തേപി ഹി യം തേസം ദണ്ഡം കരോന്തി, സബ്ബം ഭിക്ഖുനിയാ ഗീവാ ഹോതി. അത്തനോ വചനകരം പന ‘‘ഇമിനാ മേ പരിക്ഖാരോ ഗഹിതോ, തം ആഹരാപേഹി, മാ ചസ്സ ദണ്ഡം കരോഥാ’’തി വത്തും വട്ടതി. ദാസദാസിവാപിആദീനം അത്ഥായ അഡ്ഡം കരോന്തി, അയം അകപ്പിയഅഡ്ഡോ നാമ, ന വട്ടതി.

കഥം അനാഗതം ആരബ്ഭ ഓദിസ്സ ആചിക്ഖനാ ഹോതി? വുത്തനയേനേവ പരേഹി അനാചാരാദീസു കതേസു ഭിക്ഖുനീ വോഹാരികേ ഏവം വദതി ‘‘അമ്ഹാകം ഉപസ്സയേ ഇദഞ്ചിദഞ്ച കരോന്തി, രക്ഖം നോ ദേഥ ആയതിം അകരണത്ഥായാ’’തി. ‘‘കേന ഏവം കത’’ന്തി വുത്തേ ‘‘അസുകേന ച അസുകേന ചാ’’തി ആചിക്ഖതി. ഏവം അനാഗതം ആരബ്ഭ ഓദിസ്സ ആചിക്ഖനാ ഹോതി, സാപി ന വട്ടതി. തേസഞ്ഹി ദണ്ഡേ കതേ പുരിമനയേനേവ സബ്ബം ഭിക്ഖുനിയാ ഗീവാ. സേസം പുരിമസദിസമേവ.

സചേ പന വോഹാരികാ ഭിക്ഖുനുപസ്സയേ ഏവരൂപം അനാചാരം കരോന്താനം ‘‘ഇമം നാമ ദണ്ഡം കരോമാ’’തി ഭേരിം ചരാപേത്വാ ആണായ അതിട്ഠമാനേ പരിയേസിത്വാ ദണ്ഡം കരോന്തി, ഭിക്ഖുനിയാ നേവ ഗീവാ, ന ആപത്തി.

യോ ചായം ഭിക്ഖുനീനം വുത്തോ, ഭിക്ഖൂനമ്പി ഏസേവ നയോ. ഭിക്ഖുനോപി ഹി ഓദിസ്സ ആചിക്ഖനാ ന വട്ടതി, യം തഥാ ആചിക്ഖിതേ തേസം ദണ്ഡം കരോന്തി, തം സബ്ബം ഗീവാ ഹോതി. വുത്തനയേനേവ ദണ്ഡം ഗണ്ഹാപേന്തസ്സ പാരാജികം. യോ പന ‘‘ദണ്ഡം കരിസ്സന്തീ’’തി ജാനന്തോപി അനോദിസ്സ കഥേതി, തേ ച പരിയേസിത്വാ ദണ്ഡം കരോന്തിയേവ, ന ദോസോ. വിഹാരസീമായ രുക്ഖാദീനി ഛിന്ദന്താനം വാസിഫരസുആദീനി ഗഹേത്വാ പാസാണേ കോട്ടേന്തി, ന വട്ടതി. സചേ ധാരാ ഭിജ്ജതി, കാരാപേത്വാ ദാതബ്ബാ. ഉപധാവിത്വാ തേസം പരിക്ഖാരേ ഗണ്ഹന്തി, തമ്പി ന കാതബ്ബം. ലഹുപരിവത്തഞ്ഹി ചിത്തം, ഥേയ്യചേതനായ ഉപ്പന്നായ മൂലച്ഛേജ്ജമ്പി ഗച്ഛേയ്യ.

ഉസ്സയവാദികാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. ചോരിവുട്ഠാപികാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

മല്ലഗണഭടിപുത്തഗണാദികന്തിആദീസു (സാരത്ഥ. ടീ. പാചിത്തിയ ൩.൬൮൩) മല്ലഗണോ നാമ നാരായനഭത്തികോ തത്ഥ തത്ഥ പാനീയട്ഠപനപോക്ഖരണിഖണനാദിപുഞ്ഞകമ്മകാരകോ ഗണോ. ഭടിപുത്തഗണോ നാമ കുമാരഭത്തികഗണോ. ധമ്മഗണോതി സാസനഭത്തികോ അനേകപ്പകാരപുഞ്ഞകമ്മകാരകോ ഗണോ. ഗന്ധികസേണീതി അനേകപ്പകാരസുഗന്ധിവികതികാരകോ ഗണോ. ദുസ്സികസേണീതി ദുസ്സവാണിജസമൂഹോ, പേസകാരഗണോതി അത്ഥോ.

വുട്ഠാപേന്തിയാതി ഉപസമ്പാദേന്തിയാ. കേനചി കരണീയേന പക്കന്താസു ഭിക്ഖുനീസു അഗന്ത്വാ ഖണ്ഡസീമം യഥാനിസിന്നട്ഠാനേയേവ അത്തനോ നിസ്സിതകപരിസായ സദ്ധിം വുട്ഠാപേന്തിയാ വാചാചിത്തതോ സമുട്ഠാതി (പാചി. അട്ഠ. ൬൮൩), അഞ്ഞം സീമം വാ നദിം വാ ഗന്ത്വാ വുട്ഠാപേന്തിയാ കായവാചാചിത്തതോ സമുട്ഠാതീതി ആഹ ‘‘ചോരിവുട്ഠാപനസമുട്ഠാന’’ന്തി. അനാപുച്ഛാ വുട്ഠാപനവസേന കിരിയാകിരിയം. പഞ്ഞത്തിം അജാനന്താ അരിയാപി വുട്ഠാപേന്തീതി വാ കമ്മവാചാപരിയോസാനേ ആപത്തിക്ഖണേ വിപാകാബ്യാകതസമങ്ഗിതാവസേന വാ തിചിത്തം.

ചോരിവുട്ഠാപികാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. ഏകഗാമന്തരഗമനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

അഞ്ഞോ ഗാമോ ഗാമന്തരം. നദിപാരന്തി നദിയാ പാരിമതീരം. ‘‘ഗാമന്തരം ഗച്ഛേയ്യാ’’തി (പാചി. ൬൮൭, ൬൯൧) വുത്തത്താ അഞ്ഞസ്മിം ഗാമേയേവ ആപത്തി, ന സകഗാമേതി ആഹ ‘‘സകഗാമതോ താവാ’’തിആദി. പരിക്ഖേപേ വാ ഉപചാരേ വാ അതിക്കന്തേതി പരിക്ഖിത്തസ്സ ഗാമസ്സ പരിക്ഖേപേ വാ അപരിക്ഖിത്തസ്സ ഗാമസ്സ പരിക്ഖേപാരഹട്ഠാനേ വാ അതിക്കന്തേ. ദുതിയേന അതിക്കന്തമത്തേതി ദുതിയേന പാദേന ഇതരസ്സ ഗാമസ്സ പരിക്ഖേപേ വാ ഉപചാരേ വാ അതിക്കന്തമത്തേ. യേസു പന പോത്ഥകേസു ‘‘ഏകേന പാദേന ഇതരസ്സ ഗാമസ്സ പരിക്ഖേപേ വാ അതിക്കന്തേ, ഉപചാരേ വാ ഓക്കന്തേ ഥുല്ലച്ചയം, ദുതിയേന അതിക്കന്തമത്തേ, ഓക്കന്തമത്തേ വാ സങ്ഘാദിസേസോ’’തി പാഠോ ദിസ്സതി, തത്ഥ ‘‘ഓക്കന്തേ, ഓക്കന്തമത്തേ വാ’’തി ഏതാനി ദ്വേ പദാനി പാളിയാ വിരുജ്ഝന്തി. ‘‘അപരിക്ഖിത്തസ്സ ഗാമസ്സ ഉപചാരം അതിക്കാമേന്തിയാ’’തി (പാചി. ൬൯൨) ഹി പാളി. തഥാ സമന്തപാസാദികായപി വിരുജ്ഝന്തി. തത്ഥ ഹി –

‘‘പരിക്ഖേപാരഹട്ഠാനം ഏകേന പാദേന അതിക്കമതി, ഥുല്ലച്ചയം. ദുതിയേന അതിക്കന്തമത്തേ സങ്ഘാദിസേസോ. അപിചേത്ഥ സകഗാമതോ…പേ… ഏകേന പാദേന ഇതരസ്സ ഗാമസ്സ പരിക്ഖേപേ വാ ഉപചാരേവാ അതിക്കന്തമത്തേ ഥുല്ലച്ചയം, ദുതിയേന അതിക്കന്തമത്തേ സങ്ഘാദിസേസോ’’തി –

വുത്തം. ‘‘പഠമം പാദം അതിക്കാമേന്തിയാ’’തിആദിവചനതോ (പാചി. ൬൯൨) പദസാ ഗമനമേവ ഇധാധിപ്പേതന്തി ആഹ ‘‘പദസാ പവിസന്തിയാ ആപത്തീ’’തി. ഇമിനാ സചേപി ഹത്ഥിപിട്ഠിആദീഹി വാ ഇദ്ധിയാ വാ പവിസതി, വട്ടതിയേവാതി ദസ്സേതി. അയമേത്ഥ സങ്ഖേപോ, വിത്ഥാരോ പന സമന്തപാസാദികായ (പാചി. അട്ഠ. ൬൯൨) വുത്തോതി അധിപ്പായോ.

നദിപാരഗമനേ വുത്തലക്ഖണായ നദിയാതി ‘‘നദീ നാമ തിമണ്ഡലം പടിച്ഛാദേത്വാ യത്ഥ കത്ഥചി ഉത്തരന്തിയാ അന്തരവാസകോ തേമിയതീ’’തി (പാചി. ൬൯൨) നദിപാരഗമനവിഭങ്ഗേ വുത്തലക്ഖണായ നദിയാ. നദിപാരഗമനവിഭങ്ഗോ ഹി ഇധ നദിപാരഗമനസദ്ദേന വുത്തോ. പുന ഓരിമതീരമേവ പച്ചുത്തരന്തിയാ വാതി പരതീരം ഗന്തുകാമതായ ഓതിണ്ണത്താ വുത്തം. ഇതരിസ്സാ പന അയം പക്കന്തട്ഠാനേ ഠിതാ ഹോതി, തസ്മാ പരതീരം ഗച്ഛന്തിയാ അനാപത്തി. സചേ സജ്ഝായം വാ പധാനം വാ അഞ്ഞം വാ കിഞ്ചി കമ്മം കുരുമാനാ ‘‘പുരേ അരുണേയേവ ദുതിയികായ സന്തികം ഗമിസ്സാമീ’’തി (പാചി. അട്ഠ. ൬൯൨) ആഭോഗം കരോതി, അജാനന്തിയാ ഏവ തസ്സാ അരുണോ ഉഗ്ഗച്ഛതി, അനാപത്തീതി ആഹ ‘‘പുരേ അരുണേയേവാ’’തിആദി. അഥ പന ‘‘യാവ അരുണുഗ്ഗമനാ ഇധേവ ഭവിസ്സാമീ’’തി വാ അനാഭോഗേന വാ വിഹാരസ്സ ഏകദേസേ അച്ഛതി, ദുതിയികായ ഹത്ഥപാസം ന ഓതരതി, അരുണുഗ്ഗമനേ സങ്ഘാദിസേസോ. ഹത്ഥപാസോയേവ ഹി ഇധ പമാണം. ഹത്ഥപാസാതിക്കമേ ഏകഗബ്ഭോപി ന രക്ഖതി. തേനാഹ ‘‘ഏകഗബ്ഭേ…പേ… ആപത്തീ’’തി.

ദസ്സനൂപചാരം വാ സവനൂപചാരം വാതി ഏത്ഥ ദസ്സനൂപചാരോ നാമ യത്ഥ ഠിതം ദുതിയികാ പസ്സതി. സവനൂപചാരോ നാമ യത്ഥ ഠിതാ മഗ്ഗമൂള്ഹസദ്ദേന വിയ, ധമ്മസ്സവനാരോചനസദ്ദേന വിയ ച ‘‘അയ്യേ’’തി സദ്ദായന്തിയാ സദ്ദം സുണാതി. തസ്മാതി യസ്മാ ഓഹീയനം നാമ ദസ്സനൂപചാരസവനൂപചാരാനമഞ്ഞതരസ്സ വിജഹനം, തസ്മാ. അന്തോഗാമേ പന ഓഹീയനം വട്ടതീതി ആഹ ‘‘ഇന്ദഖീലാതിക്കമതോ പട്ഠായാ’’തി ആദി. തത്ഥ ഇന്ദഖീലാതിക്കമതോതി ഉമ്മാരാതിക്കമതോ. ബഹിഗാമേതി ഗാമസ്സ ബഹിപദേസേ. മഗ്ഗമൂള്ഹാ ഉച്ചാസദ്ദം കരോന്തീതി ആഹ ‘‘മഗ്ഗമൂള്ഹസദ്ദേന വിയാ’’തി. മഗ്ഗമൂള്ഹം അവ്ഹായന്തസ്സ സദ്ദേന വിയാതിപി വദന്തി. സദ്ദായന്തിയാതി സദ്ദം കരോന്തിയാ. ‘‘സദ്ദസ്സവനാതിക്കമേ ആപത്തിയേവാ’’തി ഇമിനാ ദസ്സനൂപചാരോ ഏവരൂപേ സവനൂപചാരേ വിജഹിതേ ന രക്ഖതി, ജഹിതമത്തേവ ആപത്തി സങ്ഘാദിസേസസ്സാതി ദസ്സേതി.

മഗ്ഗം ഗച്ഛന്തീതി ഏകമഗ്ഗം ഗച്ഛന്തി. സചേ പുരിമായോ അഞ്ഞേന മഗ്ഗേന ഗച്ഛന്തി, പക്കന്താ നാമ ഹോന്തി, അനാപത്തിയേവ. ദ്വിന്നം ഗച്ഛന്തീനം ഏകാ അനുബന്ധിതും അസക്കോന്തീ ‘‘ഗച്ഛതു അയ’’ന്തി ഓഹീയതി, ഇതരാപി ‘‘ഓഹീയതു അയ’’ന്തി ഗച്ഛതി, ദ്വിന്നമ്പി ആപത്തി. സചേ പന ഗച്ഛന്തീസു പുരിമാപി അഞ്ഞം മഗ്ഗം ഗണ്ഹാതി, പച്ഛിമാപി അഞ്ഞം, ഏകാ ഏകിസ്സാ പക്കന്തട്ഠാനേ തിട്ഠതി, ദ്വിന്നമ്പി അനാപത്തി.

‘‘സങ്ഘാദിസേസാ ചതുരോ’’തി (പരി. അട്ഠ. ൪൭൯) അയം പഞ്ഹോ അരുണുഗ്ഗമനേ ഗാമന്തരപരിയാപന്നം നദിപാരം ഓക്കന്തഭിക്ഖുനിം സന്ധായ വുത്തോ. സാ ഹി സകഗാമതോ പച്ചൂസസമയേ നിക്ഖമിത്വാ അരുണുഗ്ഗമനകാലേ വുത്തപ്പകാരം നദിപാരം ഓക്കന്തമത്താവ രത്തിവിപ്പവാസഗാമന്തരനദിപാരഗമനഗണമ്ഹാഓഹീയനലക്ഖണേ ഏകപ്പഹാരേനേവ ചതുരോ സങ്ഘാദിസേസേ ആപജ്ജതി.

പക്ഖസങ്കന്തായ വാതി തിത്ഥായതനം സങ്കന്തായ. അനന്തരായേനാതി ഹത്ഥിമോചനാദിഅന്തരായം വിനാ.

ഏകഗാമന്തരഗമനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. ഉക്ഖിത്തകഓസാരണസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

തസ്സേവ കാരകസങ്ഘസ്സാതി യോ ഉക്ഖേപനീയകമ്മകാരകോ ഗണോ, തസ്സേവ കാരകസങ്ഘസ്സ. വത്തേ വാ വത്തന്തിന്തി തേചത്താലീസപ്പഭേദേ നേത്ഥാരവത്തേ വത്തമാനം.

ഉക്ഖിത്തകഓസാരണസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. ഭോജനപ്പടിഗ്ഗഹണപഠമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഏകതോഅവസ്സുതേതി പുഗ്ഗലസ്സ വാ ഭിക്ഖുനിയാ വാ അവസ്സുതേ. മഹാപച്ചരിയം പനേത്ഥ ‘‘ഭിക്ഖുനിയാ അവസ്സുതഭാവേതി ദട്ഠബ്ബ’’ന്തി (പാചി. അട്ഠ. ൭൦൧) വുത്തം. തം ‘‘അനവസ്സുതോതി ജാനന്തീ പടിഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തി (പാചി. ൭൦൩) ഇമായ പാളിയാ ന സമേതി. യദി ഹി പുഗ്ഗലസ്സ അവസ്സുതഭാവോ നപ്പമാണം, കിം ‘‘അനവസ്സുതോതി ജാനന്തീ’’തി ഇമിനാ വചനേന, ‘‘അനാപത്തി ഉഭതോഅനവസ്സുതാ ഹോന്തി, അനവസ്സുതാ പടിഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തി ഏത്തകമേവ വത്തബ്ബം സിയാ. ഉഭോസു അനവസ്സുതേസൂതി പുഗ്ഗലോ ചേവ ഭിക്ഖുനീ ചാതി ഉഭോസു അനവസ്സുതേസു ഗണ്ഹന്തിയാ സബ്ബഥാപി അനാപത്തി. ‘‘അനവസ്സുതോ’’തി വാ ഞത്വാ ഗണ്ഹന്തിയാതി സയം അനവസ്സുതാ സമാനാ അവസ്സുതേപി ‘‘അനവസ്സുതോ അയ’’ന്തി സഞ്ഞായ തസ്സ ഹത്ഥതോ പടിഗ്ഗണ്ഹന്തിയാ. അഥ സയം അനവസ്സുതാപി അഞ്ഞം അവസ്സുതം വാ അനവസ്സുതം വാ ‘‘അവസ്സുതോ’’തി ഞത്വാ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ദുക്കടമേവ. വുത്തഞ്ഹേതം അനന്തരസിക്ഖാപദേ ‘‘കിസ്സ ത്വം, അയ്യേ, ന പടിഗ്ഗണ്ഹാസീതി, അവസ്സുതാ, അയ്യേതി, ത്വം പന, അയ്യേ, അവസ്സുതാതി, നാഹം, അയ്യേ, അവസ്സുതാ’’തി.

ഭോജനപ്പടിഗ്ഗഹണപഠമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. ഭോജനപ്പടിഗ്ഗഹണദുതിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദുക്കടാദികാ സങ്ഘാദിസേസപരിയോസാനാ ആപത്തിയോ ഇമിനാ സിക്ഖാപദേന ഉയ്യോജികായേവ, ഇതരിസ്സാ പന ആപത്തിഭേദോ പഠമസിക്ഖാപദേനാതി ആഹ ‘‘സാ ഏവം ഉയ്യോജനേനാ’’തിആദി.

കുലാനുദ്ദയതായാതി കുലാനുകമ്പകതായ.

ഭോജനപ്പടിഗ്ഗഹണദുതിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭-൧൩. സഞ്ചരിത്താദിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

സത്തമാദീനി ഉത്താനത്ഥാനേവ.

സഞ്ചരിത്താദിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൪-൧൭. സങ്ഘഭേദകാദിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഭിക്ഖുനീ സങ്ഘം ന ഭിന്ദതീതി കമ്മം, ഉദ്ദേസോ ചാതി ദ്വീഹി ഭേദോ, സോ തായ സദ്ധിം നത്ഥീതി ഭിക്ഖുനീ സങ്ഘം ന ഭിന്ദതി. ന കേവലം പരിവാസാഭാവോയേവാതി ആഹ ‘‘ഛാദനപച്ചയാപീ’’തിആദി. ഏത്ഥ ച ‘‘ഛാദനപച്ചയാപി ന ദുക്കടം ആപജ്ജതീ’’തി പാഠോ ദട്ഠബ്ബോ, ഛാദനപച്ചയാപി ദുക്കടം ന ആപജ്ജതീതി അത്ഥോ. ഏവഞ്ച കത്വാ –

‘‘ആപജ്ജതി ഗരുകം സാവസേസം;

ഛാദേതി അനാദരിയം പടിച്ച;

ന ഭിക്ഖുനീ നോ ച ഫുസേയ്യ വജ്ജം;

പഞ്ഹാമേസാ കുസലേഹി ചിന്തിതാ’’തി. (പരി. ൪൮൧) –

ഏത്ഥ ഭിക്ഖുനിനിസേധോ ഉപപന്നോ ഹോതി. യേസു പന പോത്ഥകേസു ‘‘ഛാദനപച്ചയാ പന ദുക്കടം ആപജ്ജതീ’’തി വിനാ ന-കാരം പാഠോ ദിസ്സതി, സോ പമാദലേഖോതി ദട്ഠബ്ബം. തസ്മാതി യസ്മാ പരിവാസോ നാമ നത്ഥി, തസ്മാ. അത്തനോ സീമം സോധേത്വാ വിഹാരസീമായ വാതി വിഹാരേ ബദ്ധസീമമേവ സന്ധായ വുത്തം. സോധേതും അസക്കോന്തീഹീതി വിഹാരസീമം സോധേതും അസക്കോന്തീഹി.

മുഖമത്തനിദസ്സനന്തി പവേസോപായമത്തനിദസ്സനം. ഏത്ഥാഹ – അഥ കസ്മാ യഥാ ഭിക്ഖുമാനത്തകഥായ ‘‘പരിക്ഖിത്തസ്സ വിഹാരസ്സ പരിക്ഖേപതോ, അപരിക്ഖിത്തസ്സ വിഹാരസ്സ പരിക്ഖേപാരഹട്ഠാനതോ ദ്വേ ലേഡ്ഡുപാതേ അതിക്കമ്മാ’’തി (കങ്ഖാ. അട്ഠ. നിഗമനവണ്ണനാ) വുത്തം, ഏവമവത്വാ ‘‘ഗാമൂപചാരതോ ച ഭിക്ഖൂനം വിഹാരൂപചാരതോ ച ദ്വേ ലേഡ്ഡുപാതേ അതിക്കമിത്വാ’’തി ഇധ വുത്തന്തി? തത്ര ചേകേ വദന്തി ‘‘ഭിക്ഖൂനം വുത്തപ്പകാരം പദേസം അതിക്കമിത്വാ ഗാമേപി തം കമ്മം കാതും വട്ടതി, ഭിക്ഖുനീനം പന ഗാമേ ന വട്ടതി, തസ്മാ ഏവം വുത്ത’’ന്തി. അപരേ പന ഭണന്തി ‘‘ഭിക്ഖൂനമ്പി ഗാമേ ന വട്ടതി, ഭിക്ഖുവിഹാരോ നാമ പുബ്ബേയേവ ഗാമൂപചാരം അതിക്കമിത്വാ തിട്ഠതി, തസ്മാ ഗാമം അവത്വാ വിഹാരൂപചാരമേവ ഹേട്ഠാ വുത്തം. ഭിക്ഖുനീനം പന വിഹാരോ ഗാമേയേവ, ന ബഹി, തസ്മാ ഗാമൂപചാരഞ്ച വിഹാരൂപചാരഞ്ച ഉഭയമേവേത്ഥ ദസ്സിതം. തസ്മാ ഉഭയത്ഥാപി അത്ഥതോ നാനാത്ഥം നത്ഥീ’’തി. വീമംസിത്വാ യഞ്ചേത്ഥ യുജ്ജതി, തം ഗഹേതബ്ബം.

തതോ പട്ഠായാതി ആരോചിതകാലതോ പട്ഠായ.

സങ്ഘഭേദകാദിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഇതി കങ്ഖാവിതരണിയാ പാതിമോക്ഖവണ്ണനായ

വിനയത്ഥമഞ്ജൂസായം ലീനത്ഥപ്പകാസനിയം

ഭിക്ഖുനിപാതിമോക്ഖേ സങ്ഘാദിസേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.