൧൦. ദന്തപോനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദസമേ അദിന്നന്തി കായേന വാ കായപ്പടിബദ്ധേന വാ ഗണ്ഹന്തസ്സ ഹത്ഥപാസേ ഠത്വാ കായകായപ്പടിബദ്ധനിസ്സഗ്ഗിയാനം അഞ്ഞതരേന ന ദിന്നം, അപ്പടിഗ്ഗഹിതകസ്സേതം നാമം. അപ്പടിഗ്ഗഹിതകഞ്ഹി ഭിക്ഖുനോ അത്തനോ സന്തകമ്പി അജ്ഝോഹരിതും ന വട്ടതി. പടിഗ്ഗഹിതം അന്തമസോ വിസ്സാസികസന്തകമ്പി വട്ടതി, തസ്സ ലക്ഖണം വുത്തവിപല്ലാസേന വേദിതബ്ബം. സചേ ഹി യോ കോചി അനുപസമ്പന്നോ അന്തമസോ തിരച്ഛാനോപി ഭിക്ഖുസ്സ വാ ഭിക്ഖുനിയാ വാ ഹത്ഥപാസേ ഠിതോ കായാദീനം അഞ്ഞതരേന ദേതി, തഞ്ചേ ഭിക്ഖുനാ യേന കേനചി സരീരാവയവേന വാ, തപ്പടിബദ്ധേന വാ, സംഹാരിമേന ച അന്തമസോ മഞ്ചേനാപി, ധാരേതും സമത്ഥേന ച അന്തമസോ അതത്ഥജാതകരുക്ഖപണ്ണേനാപി, സൂചിയാ പരാമട്ഠമത്തേനാപി പടിഗ്ഗഹിതം, പടിഗ്ഗഹിതമേവ ഹോതി. പടിബദ്ധപ്പടിബദ്ധം നാമ ഇധ നത്ഥി, യമ്പി നത്ഥുകരണിയാ ദിയ്യമാനം നാസികായ, അകല്ലകോ വാ മുഖേന പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, സബ്ബം വട്ടതി, ആഭോഗമത്തമേവ ഹേത്ഥ പമാണം. പുബ്ബാഭോഗേ ച സതി പച്ഛാ നിദ്ദായന്തസ്സ പത്തേ ദിന്നമ്പി ഹത്ഥപാസേ സതി പടിഗ്ഗഹിതമേവ ഹോതി. യമ്പി ‘‘പത്തേന പടിഗ്ഗണ്ഹിസ്സാമീ’’തി നിസിന്നസ്സേവ ഹത്ഥേ പതതി, തം വട്ടതിയേവ. അഭിഹടഭാജനതോ പതിതരജമ്പി വട്ടതി, തത്ഥ ഠിതനിസിന്നനിപന്നാനം പവാരണാസിക്ഖാപദേ വുത്തനയേനേവ ഹത്ഥപാസോ വേദിതബ്ബോ.

സചേ പന ദായകപ്പടിഗ്ഗാഹകേസു ഏകോ ആകാസേ ഹോതി, ഏകോ ഭൂമിയം, ഭൂമട്ഠസ്സ സീസേന ആകാസട്ഠസ്സ ച ഠപേത്വാ ദാതും വാ ഗഹേതും വാ പസാരിതഹത്ഥം യം ആസന്നതരം അങ്ഗം, തസ്സ ഓരിമന്തേന ഹത്ഥപാസപ്പമാണം പരിച്ഛിന്ദിതബ്ബം. സചേപി ഏകോ കൂപേ ഹോതി, ഏകോ കൂപതടേ, ഏകോ വാ രുക്ഖേ, ഏകോ പഥവിയം, വുത്തനയേനേവ ഹത്ഥപാസപ്പമാണം പരിച്ഛിന്ദിതബ്ബം. തസ്മിം ഠത്വാ സചേപി ദ്വേ തയോ വാ സാമണേരാ യം മജ്ഝിമോ പുരിസോ ഉക്ഖിപിതും സക്കോതി, ഏവരൂപം ഭാരം പവട്ടേന്താ ഭിക്ഖുനോ ഭൂമിയം ഠപിതഹത്ഥം ആരോപേന്തി, ഉക്ഖിപിത്വാ വാ ഭിക്ഖുനോ പസാരിതഹത്ഥേ ഏകദേസേനാപി ഠപേന്തി, തം പടിഗ്ഗഹിതമേവ ഹോതി. യം പന പിണ്ഡായ ചരന്തസ്സ പത്തേ രജം പതതി, തം അപ്പടിഗ്ഗഹിതമേവ ഹോതി, തസ്മാ പടിഗ്ഗഹേത്വാവ ഭിക്ഖാ ഗണ്ഹിതബ്ബാ. അപ്പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഗണ്ഹന്തസ്സ വിനയദുക്കടം, തം പന പുന പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഭുഞ്ജന്തസ്സ അനാപത്തി. സചേ ‘‘പടിഗ്ഗഹേത്വാ ദേഥാ’’തി വുത്തേ വചനം അസ്സുത്വാ വാ അനാദിയിത്വാ വാ ഭിക്ഖം ദേന്തിയേവ, വിനയദുക്കടാ മുച്ചതി, പുന പടിഗ്ഗഹേത്വാ അഞ്ഞാ ഭിക്ഖാ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബാ. സചേ മഹാവാതോ തതോ തതോ രജം പാതേതി, ന സക്കാ ഹോതി ഭിക്ഖം ഗഹേതും, ‘‘അനുപസമ്പന്നസ്സ ദസ്സാമീ’’തി സുദ്ധചിത്തേന ആഭോഗം കത്വാ ഗണ്ഹിതും വട്ടതി. തം അനുപസമ്പന്നസ്സ ദത്വാ പുന തേന ദിന്നം വാ തസ്സ വിസ്സാസേന വാ പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഭുഞ്ജിതും വട്ടതി. അസ്സുഖേളസിങ്ഘാണികാദീസു യം ഠാനതോ ചവിത്വാ ഹത്ഥേ വാ പത്തേ വാ പതതി, തം പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം, അങ്ഗലഗ്ഗം പടിഗ്ഗഹിതമേവ. പതന്തമ്പി വോച്ഛിന്നഞ്ചേ അന്തരാ ന ഗഹേതബ്ബം, ഉഗ്ഗഹിതകം നാമ ഹോതി, തം പച്ഛാ പടിഗ്ഗഹിതമ്പി ന വട്ടതി. യം പന ഭേസജ്ജം വാ മൂലഫലം വാ മാതാദീനം അത്ഥായ ഗഹേത്വാ ഛായത്ഥായ വാ ഫലിനിസാഖം ഉക്ഖിപിത്വാ ഗച്ഛതി, തതോ യം ഇച്ഛതി, തം പുന പടിഗ്ഗഹേത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതി. യോ പന തത്ഥ ജാതകഫലിനിസാഖായ വാ വല്ലിയാ വാ ഗഹേത്വാ ചാലേതി. തസ്സ തതോ ലദ്ധം ഫലം ന വട്ടതി, ദുരുപചിണ്ണദുക്കടഞ്ച ആപജ്ജതി, അഞ്ഞസ്സ തം വട്ടതി, ഫലിരുക്ഖം പന അപസ്സയിതും വാ ആലമ്ബിതും വാ വട്ടതി, പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഠപിതേ യം അഞ്ഞം അങ്കുരാദി ഉപ്പജ്ജതി, പടിഗ്ഗഹിതമേവ തം. യാവ ഹി ഹത്ഥതോ മുത്തേ നിരപേക്ഖോ ന ഹോതി, നിരപേക്ഖതായ വാ ഹത്ഥതോ ന മുച്ചതി, താവ ന പടിഗ്ഗഹണം വിജഹതി, അയമേത്ഥ സങ്ഖേപോ, വിത്ഥാരോ പന സമന്തപാസാദികായം വുത്തോ.

മുഖദ്വാരന്തി ഗലനാളികം. മുഖേന വാ ഹി പവിട്ഠം ഹോതു, നാസികായ വാ, ഗലേന അജ്ഝോഹരണീയതായ സബ്ബമ്പി തം മുഖദ്വാരം പവേസിതമേവ ഹോതി. ആഹാരന്തി യംകിഞ്ചി യാവകാലികം വാ യാമകാലികം വാ സത്താഹകാലികം വാ യാവജീവികം വാ. സബ്ബഞ്ഹേതം അജ്ഝോഹരണീയത്താ ‘ആഹാരോ’തി വുച്ചതി, തത്ഥ സബ്ബമ്പി ധഞ്ഞം വാ ധഞ്ഞാനുലോമം വാ താലനാളികേരപനസലബുജഅലാബുകുമ്ഭണ്ഡപുസ്സഫലതിപുസഫലഏളാലുകസങ്ഖാതം നവവിധം മഹാഫലഞ്ചേവ അപരണ്ണഞ്ച, യഞ്ചഞ്ഞം വനമൂലപത്തപുപ്ഫഫലാദി ആഹാരത്ഥം ഫരതി, തം സബ്ബം യാവ മജ്ഝന്ഹികകാലോ, താവ പരിഭുഞ്ജിതബ്ബതോ യാവകാലികം നാമ. അമ്ബപാനം ജമ്ബുപാനം ചോചപാനം മോചപാനം മധുകപാനം മുദ്ദികപാനം സാലൂകപാനം ഫാരുസകപാനന്തി ഇമാനി അട്ഠ പാനാനി, യാനി ച തേസം അനുലോമാനി വേത്തതിന്തിണികമാതുലുങ്ഗകപിട്ഠകോസമ്ബകരമന്ദാദിഖുദ്ദകഫലപാനാനി, ഏതാനി സബ്ബാനി അനുപസമ്പന്നേഹി സീതോദകേന മദ്ദിത്വാ കതാനി ആദിച്ചപാകാനി വാ യാവ രത്തിയാ പച്ഛിമയാമം നിദഹിത്വാ പരിഭുഞ്ജിതബ്ബതോ യാമകാലികാനി നാമ. അവസേസേസു അനുഞ്ഞാതഫലപത്തപുപ്ഫരസേസുപി ഏസേവ നയോ. സപ്പിആദീനി പഞ്ച ഭേസജ്ജാനി സത്താഹം നിദഹിത്വാ പരിഭുഞ്ജിതബ്ബതോ സത്താഹകാലികാനി നാമ. ഇദം പന യാവകാലികാദിത്തയം കാലവിമുത്തഞ്ച ഉദകം ഠപേത്വാ അവസേസമൂലഫലാഫലാദി യം നേവ ഖാദനീയത്ഥം ന ഭോജനീയത്ഥം ഫരതി, തം യാവജീവം നിദഹിത്വാ സതി പച്ചയേ പരിഭുഞ്ജിതബ്ബതോ യാവജീവികം നാമ. ആഹരേയ്യാതി പവേസേയ്യ. അഞ്ഞത്ര ഉദകദന്തപോനാതി ഇദം അനാഹാരേപി ഉദകേ ആഹാരസഞ്ഞായ, ദന്തപോനേ ച ‘‘മുഖദ്വാരം ആഹടം ഇദ’’ന്തി സഞ്ഞായ കുക്കുച്ചായന്താനം കുക്കുച്ചവിനോദനത്ഥം വുത്തം. ഉദകഞ്ഹി യഥാസുഖം പാതും, ദന്തകട്ഠഞ്ച ദന്തപോനപരിഭോഗേന പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതി. ഠപേത്വാ പന ഇദം ദ്വയം അവസേസം അജ്ഝോഹരണത്ഥായ ഗണ്ഹതോ ഗഹണേ ദുക്കടം, അജ്ഝോഹാരേ അജ്ഝോഹാരേ പാചിത്തിയം, സചേപി ദന്തകട്ഠരസോ അജാനന്തസ്സ അന്തോ പവിസതി, പാചിത്തിയമേവ.

വേസാലിയം അഞ്ഞതരം ഭിക്ഖും ആരബ്ഭ അദിന്നം ആഹാരം ആഹരണവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, ‘‘അഞ്ഞത്ര ഉദകദന്തപോനാ’’തി അയമേത്ഥ അനുപഞ്ഞത്തി, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, തികപാചിത്തിയം, പടിഗ്ഗഹിതകേ അപ്പടിഗ്ഗഹിതസഞ്ഞിനോ, വേമതികസ്സ വാ ദുക്കടം. പടിഗ്ഗഹിതസഞ്ഞിസ്സ, ഉദകദന്തപോനേ, ചത്താരി മഹാവികടാനി സതി പച്ചയേ അസതി കപ്പിയകാരകേ സാമം ഗഹേത്വാ പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ഏത്ഥ ദുബ്ബചോപി അസമത്ഥോപി കപ്പിയകാരകോ അസന്തപക്ഖേയേവ തിട്ഠതി, ഛാരികായ അസതി സുക്ഖദാരും ഝാപേത്വാ, തസ്മിഞ്ച അസതി അല്ലദാരും രുക്ഖതോ ഛിന്ദിത്വാപി കാതും, മത്തികത്ഥായ ച പഥവിം ഖണിതുമ്പി വട്ടതി, ഇദം പന ചതുബ്ബിധമ്പി മഹാവികടം കാലോദിസ്സം നാമ സപ്പദട്ഠക്ഖണേയേവ സാമം ഗഹേതും വട്ടതി, അഞ്ഞദാ പടിഗ്ഗാഹാപേത്വാ പരിഭുഞ്ജിതബ്ബം. അപ്പടിഗ്ഗഹിതകതാ, അനനുഞ്ഞാതതാ, ധൂമാദിഅബ്ബോഹാരികാഭാവോ, അജ്ഝോഹരണന്തി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ഏളകലോമസദിസാനീതി.

ദന്തപോനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഭോജനവഗ്ഗോ ചതുത്ഥോ.