൫. അചേലകവഗ്ഗോ

൧. അചേലകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

അചേലകവഗ്ഗസ്സ പഠമേ ഏതേസം അചേലകാദീനം അഞ്ഞതിത്ഥിയാനം യംകിഞ്ചി ആമിസം ഏകപ്പയോഗേന ദേന്തസ്സ ഏകം പാചിത്തിയം, അവച്ഛിന്ദിത്വാ അവച്ഛിന്ദിത്വാ ദേന്തസ്സ പയോഗേ പയോഗേ പാചിത്തിയം.

വേസാലിയം ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ആരബ്ഭ പരിബ്ബാജികായ ദ്വേ പൂവേ ദാനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, അസാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, തികപാചിത്തിയം, ഉദകദന്തപോനം ദേന്തസ്സ, അതിത്ഥിയേ തിത്ഥിയസഞ്ഞിസ്സ, വേമതികസ്സ ച ദുക്കടം. അതിത്ഥിയേ അതിത്ഥിയസഞ്ഞിസ്സ, അനുപസമ്പന്നേന ദാപേന്തസ്സ, തേസം സന്തികേ ഭാജനം നിക്ഖിപിത്വാ ‘‘ഇദം ഗണ്ഹഥാ’’തി ഭണന്തസ്സ, തേസം വാ നിക്ഖിത്തഭാജനേ ദേന്തസ്സ, ബാഹിരലേപം ദേന്തസ്സ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. അഞ്ഞതിത്ഥിയതാ, അനനുഞ്ഞാതതാ, അജ്ഝോഹരണീയം അജ്ഝോഹരണത്ഥായ സഹത്ഥാ അനിക്ഖിത്തഭാജനേ ദാനന്തി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ഏളകലോമസദിസാനീതി.

അചേലകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. ഉയ്യോജനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദുതിയേ ദാപേത്വാ വാ അദാപേത്വാ വാതി യംകിഞ്ചി ആമിസം ദാപേത്വാ വാ ന ദാപേത്വാ വാ. ഉയ്യോജേയ്യാതി മാതുഗാമേന സദ്ധിം ഹസനകീളനരഹോനിസജ്ജാദീനി കത്തുകാമോ ‘ഗച്ഛാ’തിആദീനി വത്വാ ഉയ്യോജേയ്യ. ഏതദേവാതി ഏതം അനാചാരമേവ പച്ചയം കരിത്വാ, ന അഞ്ഞം പതിരൂപം കാരണം. പാചിത്തിയന്തി ഉയ്യോജനമത്തേ താവ ദുക്കടം, യദാ പനസ്സ സോ ദസ്സനൂപചാരം വാ സവനൂപചാരം വാ ഏകേന പാദേന വിജഹതി, അപരം ദുക്കടം, ദുതിയേന വിജഹിതേ പാചിത്തിയം. ഏത്ഥ ച ദസ്സനൂപചാരസ്സ അജ്ഝോകാസേ ഠത്വാ ദ്വാദസഹത്ഥപ്പമാണം, തഥാ സവനൂപചാരസ്സ. സചേ പന അന്തരാ കുട്ടദ്വാരപാകാരാദയോ ഹോന്തി, തേഹി അന്തരിതഭാവോയേവ ഉപചാരാതിക്കമോ.

സാവത്ഥിയം ഉപനന്ദം ആരബ്ഭ ഉയ്യോജനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, ഉയ്യോജനാണത്തികായ സാണത്തികം, തികപാചിത്തിയം, അനുപസമ്പന്നേ തികദുക്കടം, ഉഭിന്നമ്പി കലിസാസനാരോപനേ ദുക്കടമേവ, ‘‘ഉഭോ ഏകതോ ന യാപേസ്സാമാ’’തി ഏവമാദീഹി പതിരൂപകാരണേഹി ഉയ്യോജേന്തസ്സ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. അനാചാരം ആചരിതുകാമതാ, തദത്ഥമേവ ഉപസമ്പന്നസ്സ ഉയ്യോജനം, ഏവം ഉയ്യോജിതസ്സ ഉപചാരാതിക്കമോതി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി അദിന്നാദാനസദിസാനീതി.

ഉയ്യോജനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. സഭോജനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

തതിയേ സഹ ഉഭോഹി ജനേഹീതി സഭോജനം, തസ്മിം സഭോജനേ. അഥ വാ സഭോജനേതി സഭോഗേ, രാഗപരിയുട്ഠിതപുരിസസ്സ ഹി ഇത്ഥീ ഭോഗോ, ഇത്ഥിയാ ച പുരിസോ, തേനേവസ്സ പദഭാജനേ ‘‘ഇത്ഥീ ചേവ ഹോതി, പുരിസോ ചാ’’തിആദി (പാചി. ൨൮൧) വുത്തം. അനുപഖജ്ജ നിസജ്ജം കപ്പേയ്യാതി അനുപവിസിത്വാ നിസീദേയ്യ, യം തസ്മിം കുലേ സയനിഘരം, തസ്സ മഹാചതുസ്സാലാദീസു കതസ്സ മഹല്ലകസ്സ പിട്ഠസങ്ഘാടതോ ഹത്ഥപാസം വിജഹിത്വാ അന്തോസയനസ്സ ആസന്നേ ഠാനേ, ഖുദ്ദകസ്സ വാ വേമജ്ഝം അതിക്കമിത്വാ നിസീദേയ്യാതി അത്ഥോ, ഏവം നിസിന്നസ്സ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം ഉപനന്ദം ആരബ്ഭ അനുപഖജ്ജ നിസജ്ജനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, തികപാചിത്തിയം, അസയനിഘരേ സയനിഘരസഞ്ഞിനോ, വേമതികസ്സ വാ ദുക്കടം. നസയനിഘരസഞ്ഞിസ്സ, വുത്തലക്ഖണം പദേസം അനതിക്കമിത്വാ നിസിന്നസ്സ, ഭിക്ഖുസ്മിം ദുതിയകേ സതി, ഉഭോസു നിക്ഖന്തേസു വാ, വീതരാഗേസു വാ നിസീദന്തസ്സ, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. അവീതരാഗജായമ്പതികാനം സന്നിഹിതതാ, സയനിഘരതാ, ദുതിയസ്സ ഭിക്ഖുനോ അഭാവോ, അനുപഖജ്ജ നിസീദനന്തി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി പഠമപാരാജികസദിസാനീതി.

സഭോജനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪-൫. രഹോപടിച്ഛന്ന-രഹോനിസജ്ജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ചതുത്ഥപഞ്ചമാനി സാവത്ഥിയം ഉപനന്ദം ആരബ്ഭ പടിച്ഛന്നാസനേ ച, രഹോ ച നിസജ്ജനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്താനി, സാധാരണപഞ്ഞത്തിയോ, ഏതേസമ്പി സമുട്ഠാനാദീനി പഠമപാരാജികസദിസാനേവ. സേസോ കഥാനയോ അനിയതദ്വയേ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബോ.

രഹോപടിച്ഛന്ന-രഹോനിസജ്ജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. ചാരിത്തസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഛട്ഠേ നിമന്തിതോതി പഞ്ചന്നം ഭോജനാനം അഞ്ഞതരേന നിമന്തിതോ. സഭത്തോ സമാനോതി തേനേവ നിമന്തനഭത്തേന സഭത്തോ സമാനോ. സന്തം ഭിക്ഖും അനാപുച്ഛാതി അന്തോഉപചാരസീമായ ദസ്സനൂപചാരേ ഭിക്ഖും ദിസ്വാ യം സക്കാ ഹോതി പകതിവചനേന ആപുച്ഛിതും, താദിസം ‘‘അഹം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഘരം ഗച്ഛാമീ’’തി വാ ‘‘ചാരിത്തം ആപജ്ജാമീ’’തി വാ ഈദിസേന വചനേന അനാപുച്ഛിത്വാ. പുരേഭത്തം വാ പച്ഛാഭത്തം വാതി യേന ഭത്തേന നിമന്തിതോ, തസ്മിം ഭുത്തേ വാ അഭുത്തേ വാ. കുലേസു ചാരിത്തം ആപജ്ജേയ്യാതി യസ്മിം കുലേ നിമന്തിതോ, തതോ അഞ്ഞാനി കുലാനി പവിസേയ്യ. അഞ്ഞത്ര സമയാ പാചിത്തിയന്തി സചേ സോ ഭിക്ഖു വുത്തലക്ഖണം ദുവിധമ്പി സമയം ഠപേത്വാ അവീതിവത്തേ മജ്ഝന്ഹികേ അഞ്ഞം കുലം പവിസതി, അഥസ്സ ഘരൂപചാരോക്കമനേ ദുക്കടം, പഠമപാദേന ഉമ്മാരം അതിക്കമന്തസ്സ അപരമ്പി ദുക്കടം, ദുതിയപാദേന അതിക്കമേ പാചിത്തിയം.

രാജഗഹേ ഉപനന്ദം ആരബ്ഭ ചാരിത്താപജ്ജനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, ‘‘സന്തം ഭിക്ഖും, അനാപുച്ഛാ, പുരേഭത്തം പച്ഛാഭത്തം, അഞ്ഞത്ര സമയാ’’തി അയമേത്ഥ ചതുബ്ബിധാ അനുപഞ്ഞത്തി, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, തികപാചിത്തിയം, അനിമന്തിതേ നിമന്തിതസഞ്ഞിസ്സ, വേമതികസ്സ വാ ദുക്കടം. തസ്മിം അനിമന്തിതസഞ്ഞിസ്സ, സമയേ സന്തം ഭിക്ഖും ആപുച്ഛിത്വാ, അസന്തം ഭിക്ഖും അനാപുച്ഛിത്വാ പവിസതോ, അഞ്ഞസ്സ ഘരേന വാ ഘരൂപചാരേന വാ മഗ്ഗോ ഹോതി, തേന ഗച്ഛതോ, അന്തരാരാമഭിക്ഖുനുപസ്സയതിത്ഥിയസേയ്യപടിക്കമനഭത്തിയഘരാനി ഗച്ഛതോ, ആപദാസു, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. പഞ്ചന്നം ഭോജനാനം അഞ്ഞതരേന നിമന്തനസാദിയനം, സന്തം ഭിക്ഖും അനാപുച്ഛനാ, ഭത്തിയഘരതോ അഞ്ഞഘരപ്പവിസനം, മജ്ഝന്ഹികാനതിക്കമോ, സമയസ്സ വാ ആപദാനം വാ അഭാവോതി ഇമാനേത്ഥ പഞ്ച അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി പഠമകഥിനസദിസാനേവ, ഇദം പന കിരിയാകിരിയന്തി.

ചാരിത്തസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. മഹാനാമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

സത്തമേ ചതുമാസപ്പച്ചയപവാരണാതി ചത്താരോ മാസേ ഗിലാനപ്പച്ചയപവാരണാ, സബ്ബഞ്ചേതം വത്ഥുവസേന വുത്തം. അയം പനേത്ഥ അത്ഥോ – ചതുമാസപവാരണാ വാ ഹോതു, പുനപവാരണാ വാ, നിച്ചപവാരണാ വാ, സബ്ബാപി സാദിതബ്ബാ, ‘‘ഇദാനി മമ രോഗോ നത്ഥീ’’തി ന പടിക്ഖിപിതബ്ബാ, ‘‘രോഗേ പന സതി വിഞ്ഞാപേസ്സാമീ’’തി അധിവാസേതബ്ബാതി. തതോ ചേ ഉത്തരി സാദിയേയ്യാതി ഏത്ഥ സചേ തത്ഥ രത്തീഹി വാ ഭേസജ്ജേഹി വാ പരിച്ഛേദോ കതോ ഹോതി ‘‘ഏത്തകായേവ രത്തിയോ, ഏത്തകാനി വാ ഭേസജ്ജാനി വിഞ്ഞാപേതബ്ബാനീ’’തി, അഥ തതോ രത്തിപരിയന്തതോ വാ ഭേസജ്ജപരിയന്തതോ വാ ഉത്തരി, ന ഭേസജ്ജകരണീയേന വാ ഭേസജ്ജം, അഞ്ഞഭേസജ്ജകരണീയേന വാ അഞ്ഞം ഭേസജ്ജം വിഞ്ഞാപേന്തസ്സ പാചിത്തിയം.

സക്കേസു ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ആരബ്ഭ ഭേസജ്ജവിഞ്ഞാപനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, തികപാചിത്തിയം, നതതുത്തരി തതുത്തരിസഞ്ഞിനോ, വേമതികസ്സ വാ ദുക്കടം. നതതുത്തരി നതതുത്തരിസഞ്ഞിസ്സ, യേഹി ഭേസജ്ജേഹി പവാരിതോ, തതോ അഞ്ഞേഹി വാ അധികതരേഹി വാ അത്ഥേ സതി, യാസു ച രത്തീസു പവാരിതോ, താ അതിക്കമിത്വാപി അത്ഥേ സതി യഥാഭൂതം ആചിക്ഖിത്വാ വിഞ്ഞാപേന്തസ്സ, യേ ച ഞാതകേ വാ പുഗ്ഗലികപ്പവാരണായ പവാരിതേ വാ അപരിയന്തപവാരണായ വാ പവാരിതേ, അഞ്ഞസ്സ വാ അത്ഥായ, അത്തനോ വാ ധനേന വിഞ്ഞാപേന്തി, തേസം, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. സങ്ഘപവാരണതാ, തതോ ഭേസജ്ജവിഞ്ഞത്തി, അഗിലാനതാ, പരിയന്താതിക്കമോതി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി സഞ്ചരിത്തസദിസാനീതി.

മഹാനാമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. ഉയ്യുത്തസേനാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

അട്ഠമേ ഉയ്യുത്തന്തി കതഉയ്യോഗം, ഗാമതോ നിക്ഖന്തന്തി അത്ഥോ. സേനന്തി ചതുരങ്ഗിനിം. അഞ്ഞത്ര തഥാരൂപപ്പച്ചയാതി തഥാരൂപേ കാരണേ അസതി കേവലം സേനം ദസ്സനത്ഥായ ഗച്ഛതോ പദേ പദേ ദുക്കടം, ദസ്സനൂപചാരേ ഠത്വാ പസ്സതോ പാചിത്തിയം. ദസ്സനൂപചാരോ നാമ യത്ഥ ഠിതോ പസ്സതി, തം പന വിജഹിത്വാ പുനപ്പുനം പസ്സതോ പയോഗേ പയോഗേ പാചിത്തിയം.

സാവത്ഥിയം ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ആരബ്ഭ സേനാദസ്സനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, ‘‘അഞ്ഞത്ര തഥാരൂപപ്പച്ചയാ’’തി അയമേത്ഥ അനുപഞ്ഞത്തി, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, തികപാചിത്തിയം, ഹത്ഥിആദീസു ഏകമേകം ദസ്സനായ ഗമനേ വുത്തനയേനേവ ദുക്കടം, തഥാ അനുയ്യുത്തേ ഉയ്യുത്തസഞ്ഞിനോ, വേമതികസ്സ ച ദുക്കടം. അനുയ്യുത്തസഞ്ഞിനോ പന, ആരാമേ ഠത്വാ അത്തനോ ഠിതോകാസം ആഗതം, പടിപഥം ആഗച്ഛന്തഞ്ച പസ്സതോ, തഥാരൂപപ്പച്ചയേ, ആപദാസു, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. ഉയ്യുത്തസേനം ദസ്സനത്ഥായ ഗമനം, അനുഞ്ഞാതോകാസതോ അഞ്ഞത്ര ദസ്സനം, തഥാരൂപപ്പച്ചയസ്സ ആപദായ വാ അഭാവോതി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ഏളകലോമസദിസാനി, ഇദം പന ലോകവജ്ജം, അകുസലചിത്തം, തിവേദനന്തി.

ഉയ്യുത്തസേനാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. സേനാവാസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

നവമേ തതോ ചേ ഉത്തരീതി തിരത്തതോ ഉത്തരി ചതുത്ഥദിവസേ അത്ഥങ്ഗതേ സൂരിയേ സേനായ തിട്ഠതു വാ നിസീദതു വാ സയതു വാ, സചേപി ആകാസേ ഇദ്ധിയാ കഞ്ചി ഇരിയാപഥം കപ്പേതി, പാചിത്തിയമേവ.

സാവത്ഥിയം ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ആരബ്ഭ അതിരേകതിരത്തം സേനായ വസനവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തം, സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അനാണത്തികം, തികപാചിത്തിയം, ഊനകതിരത്തേ അതിരേകസഞ്ഞിനോ, വേമതികസ്സ വാ ദുക്കടം. ഊനകസഞ്ഞിസ്സ, തതിയായ രത്തിയാ പുരാരുണാ നിക്ഖമിത്വാ പുന വസതോ, ഗിലാനസ്സ വാ ഗിലാനകരണീയേന വാ വസതോ, പടിസേനാരുദ്ധായ സേനായ, കേനചി പലിബുദ്ധസ്സ, ആപദാസു, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി. തിരത്താതിക്കമോ, സേനായ സൂരിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ, ഗിലാനതാദീനം അഭാവോതി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. സമുട്ഠാനാദീനി ഏളകലോമസദിസാനേവാതി.

സേനാവാസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. ഉയ്യോധികസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദസമേ ഉഗ്ഗന്ത്വാ ഉഗ്ഗന്ത്വാ ഏത്ഥ യുജ്ഝന്തീതി ഉയ്യോധികം, സമ്പഹാരട്ഠാനസ്സേതം നാമം. ബലസ്സ അഗ്ഗം ജാനന്തി ഏത്ഥാതി ബലഗ്ഗം, ബലഗണനട്ഠാനന്തി അത്ഥോ. സേനായ വിയൂഹം സേനാബ്യൂഹം, സേനാനിവേസസ്സേതം നാമം. അനീകസ്സ ദസ്സനം അനീകദസ്സനം. അനീകം നാമ ‘‘ദ്വാദസപുരിസോ ഹത്ഥീ, തിപുരിസോ അസ്സോ, ചതുപ്പുരിസോ രഥോ’’തിഇമിനാ (പാചി. ൩൧൪) ലക്ഖണേന തയോ ഹത്ഥീ പച്ഛിമകം ഹത്ഥാനീകം, അസ്സാനീകരഥാനീകേസുപി ഏസേവ നയോ. ചത്താരോ പന ആവുധഹത്ഥാ പുരിസാ പച്ഛിമകം പത്താനീകം. ഏതേസു യംകിഞ്ചി ദസ്സനായ ഗച്ഛതോ പദേ പദേ ദുക്കടം, ദസ്സനൂപചാരേ ഠത്വാ പസ്സതോ പാചിത്തിയം, ഉപചാരം പന വിജഹിത്വാ പുനപ്പുനം പസ്സതോ പയോഗേ പയോഗേ പാചിത്തിയം. സേസം ഉയ്യുത്തസേനാസിക്ഖാപദേ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബം, ആപത്തിഭേദോ പനേത്ഥ നത്ഥേവാതി.

ഉയ്യോധികസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

അചേലകവഗ്ഗോ പഞ്ചമോ.