൨. പഞ്ഹപുച്ഛകവണ്ണനാ

ഇധ ഇമസ്മിം ‘‘സത്തിന്ദ്രിയാ അനാരമ്മണാ’’തി ഏവം ഏകന്താനാരമ്മണത്തേ വുച്ചമാനേ ന ആഭട്ഠം ജീവിതിന്ദ്രിയം ന ഭാസിതം. ടീകായം പന അനാഭട്ഠന്തി കതസമാസം കത്വാ വുത്തം. രൂപധമ്മേസു സങ്ഗഹിതതന്തി ‘‘രൂപ’’ന്തി ഗണിതതം. അരൂപകോട്ഠാസേന അരൂപഭാവേന സിയാപക്ഖേ സങ്ഗഹിതം. കസ്മാ? തസ്സ പരിത്താരമ്മണാദിതാ അത്ഥീതി. യസ്മാ പന രൂപാരൂപമിസ്സകസ്സേവ വസേന സിയാപക്ഖസങ്ഗഹോ യുത്തോ, ന ഏകദേസസ്സ, തസ്മാ ഏകദേസസ്സ തം അനിച്ഛന്തോ ആഹ ‘‘അധിപ്പായോ’’തി. ഇദാനി തമത്ഥം പകാസേതും ‘‘അരൂപകോട്ഠാസേന പനാ’’തിആദി വുത്തം. നവത്തബ്ബതാതി പരിത്താരമ്മണാദിഭാവേന നവത്തബ്ബതാ. കഥം പന രൂപകോട്ഠാസേനസ്സാനാരമ്മണസ്സ നവത്തബ്ബതാതി ചോദനം സന്ധായാഹ ‘‘ന ഹി അനാരമ്മണ’’ന്തിആദി. ‘‘അവിജ്ജമാനാരമ്മണാനാരമ്മണേസൂ’’തി ഇമിനാ ‘‘അനാരമ്മണാ’’തി ബാഹിരത്ഥസമാസോ അയന്തി ദസ്സേതി. നവത്തബ്ബേസൂതി സാരമ്മണഭാവേന നവത്തബ്ബേസു. അനാരമ്മണത്താതി ആരമ്മണരഹിതത്താ. ‘‘നവിന്ദ്രിയാ സിയാ പരിത്താരമ്മണാ, സിയാ മഹഗ്ഗതാരമ്മണാ, സിയാ അപ്പമാണാരമ്മണാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ ‘പരിത്താരമ്മണാ’തിപി ‘മഹഗ്ഗതാരമ്മണാ’തിപി ‘അപ്പമാണാരമ്മണാ’തിപീ’’തിആദീസു (വിഭ. ൨൨൩) വിയ ന സാരമ്മണസ്സേവ നവത്തബ്ബതം ദസ്സേതി. യഥാ ച ന സാരമ്മണസ്സേവ നവത്തബ്ബതാപരിയായോ, അഥ ഖോ അനാരമ്മണസ്സാപീതി സാരമ്മണേ നിയമാഭാവോ. ഏവം നവത്തബ്ബം സാരമ്മണമേവാതി അയമ്പി നിയമോ നത്ഥീതി ദസ്സേന്തോ ‘‘നവത്തബ്ബസ്സ വാ സാരമ്മണത’’ന്തി ആഹ. തസ്സ ന ദസ്സേതീതി സമ്ബന്ധോ. ‘‘ന ഹീ’’തിആദിനാ തമേവത്ഥം വിവരതി.

തത്ഥ രൂപനിബ്ബാനാനം സുഖാദിസമ്പയുത്തഭാവേന നവത്തബ്ബതാ, ന പരിത്താരമ്മണാദിഭാവേനാതി ചോദനം മനസി കത്വാ ആഹ ‘‘അഥാപീ’’തിആദി. തത്ഥ അഥാപി വത്തതീതി സമ്ബന്ധോ. സിയാ അനാരമ്മണന്തിപി വത്തബ്ബം സിയാതി അനാരമ്മണം ധമ്മായതനം സാരമ്മണേഹി വിസും കത്വാ ഏവം വത്തബ്ബം സിയാ. നവത്തബ്ബ-സദ്ദോ യദി സാരമ്മണേസ്വേവ വത്തേയ്യ, ന ചേവം വുത്തം, അവചനേ ച അഞ്ഞം കാരണം നത്ഥീതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ന ഹി പഞ്ഹപുച്ഛകേ സാവസേസാ ദേസനാ അത്ഥീ’’തി. തസ്മാ നവത്തബ്ബ-സദ്ദോ അനാരമ്മണേസുപി വത്തതേവാതി അധിപ്പായോ. യാപി ‘‘അട്ഠിന്ദ്രിയാ സിയാ അജ്ഝത്താരമ്മണാ’’തി അജ്ഝത്താരമ്മണാദിഭാവേന നവത്തബ്ബതാ വുത്താ, സാ ജീവിതിന്ദ്രിയസ്സ ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനകാലേ പഠമാരുപ്പവിഞ്ഞാണാഭാവമത്താരമ്മണതം സന്ധായ വുത്താ, ന സാരമ്മണസ്സേവ നവത്തബ്ബതാദസ്സനത്ഥം, നാപി അനാരമ്മണസ്സ പരിത്താരമ്മണാദിഭാവേന നവത്തബ്ബതാഭാവദസ്സനത്ഥന്തി ദസ്സേന്തോ ‘‘അട്ഠിന്ദ്രിയാ സിയാ അജ്ഝത്താരമ്മണാതി ഏത്ഥ ചാ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ സിയാ അജ്ഝത്താരമ്മണാതീതി ഇതി-സദ്ദോ ആദിഅത്ഥോ. തേന അവസിട്ഠപാളിസങ്ഗണ്ഹനേന ‘‘സിയാ ന വത്തബ്ബാ ‘അജ്ഝത്താരമ്മണാ’തിപി ‘ബഹിദ്ധാരമ്മണാ’തിപി ‘അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാരമ്മണാ’തിപീ’’തി ഇമായ പാളിയാ വുത്തമത്ഥം ജീവിതിന്ദ്രിയസ്സ ദസ്സേന്തോ ‘‘ജീവിതിന്ദ്രിയസ്സ…പേ… നവത്തബ്ബതാ വേദിതബ്ബാ’’തി ആഹ, തം വുത്തത്ഥമേവ.

പഞ്ഹപുച്ഛകവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഇന്ദ്രിയവിഭങ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.