൨. സമുദയസച്ചനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൨൦൩. മനോ വിയാതി മനോ-സദ്ദസ്സ വിയ. ഇക-സദ്ദേനാതി ‘‘പോനോഭവികാ’’തി ഏത്ഥ ഇക-സദ്ദേന. ഗമിയത്ഥത്താതി ഞാപിതത്ഥത്താ. കരണസീലതാ ഹി ഇധ സീലത്ഥോ, സോ ച ഇക-സദ്ദേന വുച്ചതീതി കിരിയാവാചകസ്സ കരണസദ്ദസ്സ അദസ്സനം അപ്പയോഗോ. വുത്തത്ഥാനഞ്ഹി അപ്പയോഗോ. സതി പച്ചയന്തരസമവായേ പുനബ്ഭവസ്സ ദായികാ, തദഭാവേ അദായികാതി വുത്താതി ആഹ ‘‘അദായികാപി പുനബ്ഭവം ദേതിച്ചേവാ’’തി തംസഭാവാനതിവത്തനതോ. തേനേവാഹ ‘‘സമാനസഭാവത്താ, തദാനുഭാവത്താ ചാ’’തി. തത്ഥ സഭാവോ തണ്ഹായനം. ആനുഭാവോ പച്ചയസമവായേ ഫലനിപ്ഫാദനസമത്ഥതാ. ഇതരേസൂതി അവസിട്ഠകിലേസാദീസു. പവത്തിവിപാകദായിനോ കമ്മസ്സ സഹായഭൂതാ തണ്ഹാ ‘‘ഉപധിവേപക്കാ’’തി അധിപ്പേതാതി ആഹ ‘‘ഉപധിമ്ഹി യഥാനിബ്ബത്തേ’’തിആദി. യഥാനിബ്ബത്തേതി അത്തനോ പച്ചയേഹി നിബ്ബത്തപ്പകാരേ. നന്ദനം സംഉപ്പിലാവനം അഭിതസ്സനം. രഞ്ജനം വത്ഥസ്സ വിയ രങ്ഗജാതേന ചിത്തസ്സ വിപരിണാമനം, രമാപനം വാ. രാഗസമ്ബന്ധേനാതി രാഗപദസമ്ബന്ധേന ‘‘ഉപ്പന്നസ്സാ’’തി പുല്ലിങ്ഗവസേന വുത്തം. രൂപാരൂപഭവരാഗോ വിസും വക്ഖതീതി ഏത്ഥ വക്ഖതി-കിരിയാപദം കമ്മത്ഥേ വേദിതബ്ബം.

‘‘സവത്ഥുകം ചക്ഖു’’ന്തി ഇമിനാ സകലം ചക്ഖുദസകമാഹ, ദുതിയേന സസമ്ഭാരചക്ഖും. ഛിദ്ദന്തി കണ്ണസ്സ ഛിദ്ദപദേസം. കണ്ണബദ്ധന്തി കണ്ണപാളി. വണ്ണസണ്ഠാനതോ രത്തകമ്ബലപടലം വിയ, കിച്ചതോ മുദുസിനിദ്ധമധുരരസദം മഞ്ഞന്തി. സാമഞ്ഞേന ഗഹിതാതി വിസയേന അവിസേസേത്വാ ഗഹിതാ. വിസയവിസിട്ഠാതി ചക്ഖാദിവിസയവിസിട്ഠാ. ഏത്ഥ ഉപ്പജ്ജതീതി സമുദായാവയവേഹി വിയ സാമഞ്ഞവിസേസേഹി ന നാനത്തവോഹാരോ ന ഹോതി യഥാ ‘‘രുക്ഖോ സിംസപാ’’തി. ന ഹി സബ്ബോ രുക്ഖോ സിംസപാ. തസ്മാ കിരിയാഭേദസബ്ഭാവതോ ‘‘സയാനാ ഭുഞ്ജന്തി സധനാ’’തിആദീസു വിയ ‘‘ഉപ്പജ്ജമാനാ’’തി ഏത്ഥ കിരിയായ ലക്ഖണതാ, ഇതരത്ഥ ലക്ഖിതബ്ബതാ ച വുത്താ. യദി ഉപ്പജ്ജമാനാ ഹോതീതി അനിച്ഛിതത്താ സാസങ്കം ഉപ്പാദകിരിയായ അത്ഥിഭാവമാഹ. തേന ഉപ്പാദേ സതീതി അയമേതസ്സ അത്ഥോതി ‘‘ഉപ്പജ്ജമാനാ’’തി ഏത്ഥ ഉപ്പാദോ ഹേതുഭാവേന വുത്തോ, ഇതരോ ച തസ്സ ഫലഭാവേനാതി ആഹ ‘‘സോ ഹി തേന ഉപയോജിതോ വിയ ഹോതീ’’തി. ഉപ്പജ്ജമാനാതി വാ തണ്ഹായ തത്ഥ ഉപ്പജ്ജനസീലതാ ഉപ്പജ്ജനസഭാവോ, ഉപ്പജ്ജനസമത്ഥതാ വാ വുത്താ. തത്ഥേവ ചസ്സാ ഉപ്പജ്ജനസീലതാ സക്കായതോ അഞ്ഞസ്മിം വിസയേ പവത്തിയാ അഭാവതോ, സമത്ഥതാ പച്ചയസമവായേന, അഞ്ഞഥാ അസമത്ഥതാ, യതോ കദാചി ന ഉപ്പജ്ജതി. നിവിസമാനാ നിവിസതീതി ഏത്ഥാപി ഇമിനാ നയേന അത്ഥോ വേദിതബ്ബോതി.

സമുദയസച്ചനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.