൧൦. ദസകമാതികാവണ്ണനാ

൭൬൦. ‘‘ജാതിപച്ചയാ ജരാമരണന്തി ഞാണം, അസതി ജാതിയാ നത്ഥി ജരാമരണന്തി ഞാണം. അതീതമ്പി അദ്ധാനം ജാതിപച്ചയാ ജരാമരണന്തി ഞാണം, അസതി ജാതിയാ നത്ഥി ജരാമരണന്തി ഞാണം. അനാഗതമ്പി അദ്ധാനം ജാതിപച്ചയാ ജരാമരണന്തി ഞാണം, അസതി ജാതിയാ നത്ഥി ജരാമരണന്തി ഞാണം. യമ്പിസ്സ തം ധമ്മട്ഠിതിഞാണം, തമ്പി ഖയധമ്മം വയധമ്മം വിരാഗധമ്മം നിരോധധമ്മന്തി ഞാണം. ഭവപച്ചയാ…പേ… അവിജ്ജാപച്ചയാ സങ്ഖാരാ…പേ… നിരോധധമ്മ’’ന്തി (സം. നി. ൨.൩൪) ഏവമാഗതാനി സത്തസത്തതി ഞാണാനി. ‘‘ജരാമരണേ ഞാണം, ജരാമരണസമുദയേ ഞാണം, ജരാമരണനിരോധേ ഞാണം, ജരാമരണനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ ഞാണം. ജാതിയാ ഞാണം…പേ… സങ്ഖാരേസു ഞാണം…പേ… പടിപദായ ഞാണ’’ന്തി (സം. നി. ൨.൩൩) ഏവമാഗതാനി ചതുചത്താരീസം ഞാണാനി. സുതമയഞാണാദീനി അനാവരണഞാണപരിയോസാനാനി പടിസമ്ഭിദാമഗ്ഗേ (പടി. മ. മാതികാ ൧.൧ ആദയോ) ആഗതാനി തേസത്തതി ഞാണാനി. തേനാഹ ‘‘തേസത്തതി പന…പേ… ന സംയുത്തകേ’’തി. ‘‘സംയുത്തകേ’’തി വാ ഇദം ‘‘സത്തസത്തതി ഞാണാനീ’’തി ഇമിനാ സമ്ബന്ധിതബ്ബം, ന ‘‘തേസത്തതീ’’തി ഇമിനാ. അഞ്ഞത്ഥ നിക്ഖേപകണ്ഡാദീസു. യഥാ സമ്മാപടിവേധാഭാവതോ മിച്ഛാഞാണാദി ഥുസരാസിമ്ഹി നിഖാതഖാണുകോ വിയ ആരമ്മണേ ചഞ്ചലം ഹോതി, ന ഏവം ഹോതി യഥാഭൂതാവബോധകം ഞാണന്തി ആഹ ‘‘യാഥാവപടിവേധതോ സയഞ്ച അകമ്പിയ’’ന്തി. അധിബലകരണം ഉപത്ഥമ്ഭനന്തി തം പുഗ്ഗലേ ആരോപേന്തോ ആഹ ‘‘പുഗ്ഗലഞ്ച…പേ… കരോതീ’’തി. വിസഭാഗധമ്മേസു വാ അകമ്പിയത്ഥോ, സഭാഗധമ്മേസു ഉപത്ഥമ്ഭനത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

അഭിമുഖം ഗച്ഛന്തീതി ‘‘ഉപഗച്ഛന്തീ’’തി പദസ്സ അത്ഥവചനം. ഉപഗമനഞ്ചേത്ഥ സബ്ബഞ്ഞുതായ പടിജാനനമേവാതി വുത്തം ‘‘പടിജാനനവസേനാ’’തി. അട്ഠ വാ പരിസാ ഉപസങ്കമന്തീതി ഏത്ഥാപി പടിജാനനവസേന സബ്ബഞ്ഞുതന്തി യോജേതബ്ബം. അട്ഠസു പരിസാസു ദസ്സിതഅകമ്പിയഞാണയുത്തോതി സമ്ബന്ധോ.

ഫലസമ്പത്തിപവത്തീതി സപ്പുരിസൂപനിസ്സയാദീനം കാരണസമ്പത്തീനം ഫലഭൂതായ പതിരൂപദേസവാസഅത്തസമ്മാപണിധിആദിസമ്പത്തിയാ പവത്തനം. ആദി-സദ്ദേന സുത്തസേസാ സങ്ഗഹിതാ. തത്ഥ സപ്പുരിസൂപനിസ്സയാദികേ. കസ്മാ പനേത്ഥ സമാനേ അത്ഥകിച്ചേ പടിവേധഞാണസ്സ വിയ ദേസനാഞാണസ്സാപി യാവ അരഹത്തമഗ്ഗാ ഉപ്പജ്ജമാനതാ ന വുത്താതി ചോദനം സന്ധായാഹ ‘‘പടിവേധനിട്ഠത്താ’’തിആദി. പടിവേധനിട്ഠത്താതി പടിവേധസ്സ പരിയോസാനത്താ. തേനാതി പടിവേധപരിയോസാനഭൂതേന അരഹത്തമഗ്ഗഞാണേന. തദധിഗമേന ഹി സമ്പത്തസകലസബ്ബഞ്ഞുഗുണോ ഭഗവാ അനന്തപടിഭാനോ അനുപമായ ബുദ്ധലീളായ ധമ്മം ദേസേതും സമത്ഥോ അഹോസി. ‘‘പടിലദ്ധസ്സാപീ’’തി ഇമിനാ സബ്ബഥാ ലഭാപകസ്സ പടിവേധാനുരൂപതാ ദേസനാഞാണസ്സ അസക്കുണേയ്യാതി ദീപേതി, തേന ച പടിവേധനമത്തേനേത്ഥ അത്ഥസിദ്ധീതി ദസ്സേതി. തേനാഹ ‘‘ദേസനാഞാണസ്സാ’’തിആദി.

ഹാനഭാഗിയധമ്മന്തി വാ ഹാനഭാഗിയഭാവസ്സ കാരണം. കാമസഹഗതസഞ്ഞാദിധമ്മന്തി കാമഗുണാരമ്മണം സഞ്ഞാമനസികാരാദിം. പുബ്ബേവ കതാഭിസങ്ഖാരാദിന്തി ‘‘ചന്ദേ വാ സൂരിയേ വാ ഏത്തകം ഗതേ വുട്ഠഹിസ്സാമീ’’തിആദിനാ സമാപജ്ജനതോ പുബ്ബേ പവത്തചിത്താഭിസങ്ഖാരപരികമ്മാദിം.

തദഭാവഗ്ഗഹണേനാതി കിലേസാവരണാഭാവഗ്ഗഹണേന. ഠിതിന്തി അത്ഥിഭാവം. തബ്ബിപരീതായാതി ‘‘നത്ഥി ദിന്ന’’ന്തിആദികായ മിച്ഛാദിട്ഠിയാ. ഠാനാഭാവന്തി അപ്പവത്തിം, നത്ഥിഭാവം വാ. ഉപരീതി ഇമിസ്സാ ബലാനം അനുക്കമകഥായ ഉപരി അനന്തരമേവ. വിപാകാവരണാഭാവദസ്സനാദികസ്സാതി ആദി-സദ്ദേന കമ്മാവരണാഭാവദസ്സനം സങ്ഗണ്ഹാതി. ഇതരന്തി അധിഗമസ്സ അട്ഠാനദസ്സനം. തംസഹിതാനം ധാതൂനന്തി രാഗാദിസഹിതാനം സഭാവാനം. വേമത്തതാ ച തേസം പച്ചയവിസേസസിദ്ധേന അവത്ഥാദിവിസേസേന വേദിതബ്ബാ. ചരിയാഹേതൂനന്തി രാഗാദിചരിയാകാരണഭൂതാനം ധമ്മാനം.