൧൦. ദസകനിദ്ദേസോ

പഠമബലനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൮൦൯. ന ഠാനന്തി അട്ഠാനം, അനുപലബ്ഭനത്ഥോ അയമകാരോതി ആഹ ‘‘അവിജ്ജമാനം ഠാനം അട്ഠാന’’ന്തി. അഭാവത്ഥോ വാ, ന അഞ്ഞപടിപക്ഖാദിഅത്ഥോതി ആഹ ‘‘നത്ഥി ഠാനന്തി വാ അട്ഠാന’’ന്തി. കോ പനേതസ്സ അത്ഥദ്വയസ്സ വിസേസോതി? പഠമോ ഹേതുപച്ചയേഹി അനുപലബ്ഭമാനതം വദതി, ദുതിയോ സബ്ബേന സബ്ബം അഭാവന്തി അയമേതേസം വിസേസോ. തണ്ഹുപാദാനാദീനമ്പി സുഖതോ ഉപഗമനസ്സ ഹേതുഭാവേ ദിട്ഠിവിപല്ലാസസ്സ സോ സാതിസയോ അസുഖേപി ദള്ഹം പവത്താപനതോതി ആഹ ‘‘ദിട്ഠിവിപല്ലാസോവ…പേ… അധിപ്പേത’’ന്തി. ‘‘അത്തദിട്ഠിവസേനാ’’തി കസ്മാ വിസേസേത്വാ വുത്തം, നനു അരിയസാവകസ്സ സബ്ബാപി ദിട്ഠിയോ നത്ഥീതി? സച്ചം നത്ഥി, അത്തദിട്ഠിസന്നിസ്സയാ പന സബ്ബദിട്ഠിയോതി ദസ്സേതും ‘‘അത്തദിട്ഠിവസേനാതി പധാനദിട്ഠിമാഹാ’’തി വുത്തം. ഭേദാനുരൂപസ്സ വത്ഥുനോ. ഭേദാനുരൂപേന ‘‘അധമ്മേ ധമ്മോ’’തിആദിനയപ്പവത്തേന.

സോ ഏവാതി യോ ലിങ്ഗേ അപരിവത്തേ തസ്മിം അത്തഭാവേ ഭവങ്ഗജീവിതിന്ദ്രിയപ്പബന്ധോ, സോ ഏവ. തഞ്ഹി ഉപാദായ ഏകജാതിസമഞ്ഞാ, ന ചേത്ഥ ഭാവകലാപജീവിതിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ചോദനാ കാതബ്ബാ തദഞ്ഞസ്സേവ അധിപ്പേതത്താ. തഞ്ഹി തത്ഥ അവിച്ഛേദവുത്തിയാ പബന്ധവോഹാരം ലഭതി, ഇതരമ്പി വാ ഭാവാനുപാലനതാസാമഞ്ഞേനാതി അനോകാസാവ ചോദനാ.

സപത്തവസേന യോജേതബ്ബന്തി ‘‘സപത്തം മാരേമീതി അഭിസന്ധിനാ സപത്തേന നിപന്നട്ഠാനേ നിപന്നം മനുസ്സഭൂതോ മനുസ്സഭൂതം മാതരം പിതരം വാ മാരേന്തോ’’തിആദിനാ യോജേതബ്ബം. സബ്ബത്ഥാതി ചതൂസുപി വികപ്പേസു. പുരിമം അഭിസന്ധിചിത്തന്തി പുബ്ബഭാഗിയോ മരണാധിപ്പായോ. അപ്പമാണം തേന അത്ഥസിദ്ധിയാ അഭാവതോ. പുഥുജ്ജനസ്സേവ തം ദിന്നം ഹോതീതി ഏത്ഥ യഥാ അരഹത്തം പത്വാ പരിഭുത്തമ്പി പുഥുജ്ജനകാലേ ദിന്നം പുഥുജ്ജനദാനമേവ ഹോതി, ഏവം മരണാധിപ്പായേന പുഥുജ്ജനകാലേ പഹാരേ ദിന്നേ അരഹത്തം പത്വാ തേനേവ പഹാരേന മതേ കസ്മാ അരഹന്തഘാതോയേവ ഹോതി, ന പുഥുജ്ജനഘാതോതി? വിസേസസമ്ഭവതോ. യഥാ ഹി ദാനം ദേയ്യധമ്മസ്സ പരിച്ചാഗമത്തേന ഹോതി, ന ഏവം വധോ. സോ ഹി പാണോ, പാണസഞ്ഞിതാ, വധകചേതനാ, ഉപക്കമോ, തേന മരണന്തി ഇമേസം പഞ്ചന്നം അങ്ഗാനം പാരിപൂരിയാവ ഹോതി, ന അപാരിപൂരിയാ. തസ്മാ അരഹത്തം പത്തസ്സേവ മരണന്തി അരഹന്തഘാതോയേവ ഹോതി, ന പുഥുജ്ജനഘാതോ. യസ്മാ പന ‘‘ഇമം മാരേമീ’’തി യം സന്താനം ആരബ്ഭ മാരണിച്ഛാ, തസ്സ പുഥുജ്ജനഖീണാസവഭാവേന പയോഗമരണക്ഖണാനം വസേന സതിപി സന്താനഭേദേ അഭേദോയേവ. യദാ ച അത്ഥസിദ്ധി, തദാ ഖീണാസവഭാവോ. തസ്മാ അരഹന്തഘാതോവ ഹോതീതി നിച്ഛിതം. കഥം പനേത്ഥ വധകചേതനാ വത്തമാനവിസയാ സിയാതി ആഹ ‘‘വധകചിത്തം പച്ചുപ്പന്നാരമ്മണമ്പി…പേ… പവത്തതീ’’തി. തത്ഥ പബന്ധവിച്ഛേദവസേനാതി യേന പബന്ധോ വിച്ഛിജ്ജതി, താദിസം പയോഗം നിബ്ബത്തേതീതി അത്ഥോ. തേന യദാ പബന്ധവിച്ഛേദോ, തദാ അരഹാതി യഥാവുത്തം അരഹന്തഘാതം പതിട്ഠാപേതി. ന ഏവന്തി യഥാ കാലന്തരാപേക്ഖകിച്ചസിദ്ധം വധകചിത്തം, ന ഏവം ചാഗചേതനാ. ‘‘സാ ഹീ’’തിആദിനാ ചാഗചേതനായ കാലന്തരാനപേക്ഖകിച്ചസിദ്ധിതംയേവ വിഭാവേതി. അഞ്ഞസകകരണന്തി അത്തതോ വിനിമോചേത്വാ അഞ്ഞസ്സ ദക്ഖിണേയ്യസ്സ സന്തകഭാവകരണം. തസ്സാതി ചജിതബ്ബസ്സ വത്ഥുനോ. യസ്സാതി യസ്സ പുഥുജ്ജനസ്സ. തസ്സേവ തം ദിന്നം ഹോതി, സചേപി അരഹത്തം പത്വാ തേന പരിഭുത്തന്തി അത്ഥോ.

‘‘കപ്പവിനാസേ’’തി ഇദം ‘‘സണ്ഠഹന്തേ കപ്പേ’’തി വുത്തത്താ മഹാകപ്പവിനാസം സന്ധായ വുത്തന്തി ആഹ ‘‘കപ്പട്ഠകഥായ ന സമേതീ’’തി ഏത്ഥ ആയുകപ്പസ്സ അധിപ്പേതത്താ. ആയുകപ്പോ ചേത്ഥ അവീചിയം നിബ്ബത്തസത്താനം അന്തരകപ്പപരിമാണം പരമായു വേദിതബ്ബം. തഞ്ഹി സന്ധായ ‘‘ഏകം കപ്പം അസീതിഭാഗേ കത്വാ തതോ ഏകഭാഗമത്തം കാല’’ന്തി (കഥാ. അട്ഠ. ൬൫൪-൬൫൭) വുത്തം. തയിദം ‘‘ഏകം കപ്പ’’ന്തി യദി ഏകം മഹാകപ്പന്തി അത്ഥോ, തഥാ സതി വീസതിഅന്തരകപ്പപരിമാണോ ഏകോ അസങ്ഖ്യേയ്യകപ്പോതി വുത്തം ഹോതി. അഥ ഏകം അസങ്ഖ്യേയ്യകപ്പന്തി അത്ഥോ, സബ്ബഥാപി ‘‘ചതുസട്ഠി അന്തരകപ്പാ’’തി വചനേന വിരുജ്ഝതീതി വീമംസിതബ്ബം. യഥാ പന കപ്പട്ഠകഥായ അയം അട്ഠകഥാ സമേതി, തം ദസ്സേതും ‘‘കപ്പവിനാസേയേവാതി പനാ’’തിആദിമാഹ.

പകതത്തോ വാ അപാരാജികോ. സമാനസംവാസകോ കമ്മലദ്ധീനം വസേന അനാനാസംവാസകോതി ഏവമേത്ഥ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

നിയതസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ വിജ്ജമാനതം പടിസേധേത്വാതി യോജനാ. തത്ഥ പടിസേധേത്വാതി ‘‘പുഗ്ഗലോ പന നിയതോ നാമ നത്ഥീ’’തി ഏവം പടിസേധേത്വാ. തത്ഥ കാരണമാഹ ‘‘മിച്ഛത്തസമ്മത്തനിയതധമ്മാനം വിയ സഭാവതോ’’തി. പഞ്ഞത്തിമത്തഞ്ഹേതം മിച്ഛത്തസമ്മത്തനിയതധമ്മനിസ്സയം, യദിദം നിയതോ പുഗ്ഗലോതി. യഥാപുച്ഛിതന്തി ‘‘കിം പുബ്ബഹേതു നിയമേതീ’’തിആദിനാ പുച്ഛിതപ്പകാരം നിയാമകഹേതും. യേനാതി യേന ഉപരിമഗ്ഗത്തയവിപസ്സനാഞാണേന. നിയതാനിയതഭേദന്തി സോതാപന്നാദിനിയതഭേദം, സത്തക്ഖത്തുപരമാദിഅനിയതഭേദഞ്ച. സോതാപന്നോ ഏവ ഹി ഏകോ സത്തക്ഖത്തുപരമോ നാമ ഹോതി, ഏകോ കോലംകോലോ നാമ, ഏകോ ഏകബീജീ നാമാതി സോതാപന്നസ്സ നിയതഭാവോ വുത്തോതി ആഹ ‘‘സോതാപന്നോ ച നിയതോ’’തി. ബ്യതിരേകത്ഥോ ഹി അയം ച-സദ്ദോ. തതോ പുബ്ബേതി സോതാപത്തിമഗ്ഗതോ പുബ്ബേ. ‘‘പുബ്ബഹേതുകിച്ചം നത്ഥീ’’തി ഇദം സോതാപന്നസ്സ നിയതതായ വുത്തത്താ വക്ഖമാനഞ്ച ദോസം ഹദയേ ഠപേത്വാ വുത്തം. ഉപരിമഗ്ഗാനം സഉപനിസ്സയത്തേ പഠമമഗ്ഗസ്സാപി സഉപനിസ്സയതാ സിദ്ധാ ഏവാതി ചോദനം സന്ധായാഹ ‘‘യദി ഹീ’’തിആദി. തഞ്ച നിയതത്തം. അസ്സാതി സോതാപത്തിമഗ്ഗസ്സ.

തേനേവ ഖീണാതി സോതാപത്തിമഗ്ഗേനേവ ഖീണാ. കാരണുപച്ഛേദേന ഹി ഫലുപച്ഛേദോ സിയാ. തതോതി സത്തക്ഖത്തുപരമാദിതോ. സാതി സത്തക്ഖത്തുപരമാദിതാ. പവത്തിതോതി വിപാകപ്പബന്ധതോ. തേനാതി സോതാപത്തിമഗ്ഗേന. വുട്ഠാനേതി വുട്ഠാനേ സതി. കാരണേന വിനാ ഫലം നത്ഥീതി ആഹ ‘‘സക്കായ…പേ… ഭവിതബ്ബ’’ന്തി. ‘‘നാമകരണനിമിത്തതോ’’തി ഇമിനാ നാമകരണഹേതുതായ നിയാമകതം വിഭാവേതി ഏകബീജിആദിസമഞ്ഞാനം അന്വത്ഥസഞ്ഞാഭാവതോ. തേനാഹ ‘‘വിപസ്സനാ…പേ… സന്ധായ വുത്ത’’ന്തി.

ആദി-സദ്ദേന ‘‘ഏകോമ്ഹി സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ, സീതീഭൂതോസ്മി നിബ്ബുതോ’’തിആദീനി (മഹാവ. ൧൧; കഥാ. ൪൦൫; മ. നി. ൧.൨൮൫) സങ്ഗയ്ഹന്തി. ഏത്ഥ ച ‘‘സദിസോ മേ ന വിജ്ജതി, ഏകോമ്ഹി സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ (മഹാവ. ൧൧; കഥാ. ൪൦൫; മ. നി. ൧.൨൮൫). ‘അത്ഥേതരഹി അഞ്ഞേ സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ഭഗവതാ സമസമാ സമ്ബോധിയ’ന്തി ഏവം പുട്ഠോ അഹം, ഭന്തേ, ‘നോ’തി വദേയ്യ’’ന്തിആദി (ദീ. നി. ൩.൧൬൧) വചനേഹി ഇമിസ്സാ ലോകധാതുയാ വിയ അഞ്ഞസ്സ ബുദ്ധസ്സ അഞ്ഞിസ്സാ ലോകധാതുയാ ഉപ്പാദോ നിവാരിതോതി ദട്ഠബ്ബം. ന ഹി വിജ്ജമാനേ ‘‘സദിസോ മേ ന വിജ്ജതീ’’തിആദി സക്കാ വത്തും. യം പന വദന്തി ‘‘ലോകധാതുവിസേസാപേക്ഖായ വുത്ത’’ന്തി, തമ്പി നത്ഥി തഥാ വിസേസനസ്സ അഭാവതോ, ബുദ്ധാനുഭാവസ്സ ച അസമത്ഥഭാവവിഭാവനതോ. ആണാഖേത്തകിത്തനഞ്ചേത്ഥ ധമ്മതാദസ്സനത്ഥം. സക്കോതി ഹി ഭഗവാ യത്ഥ യത്ഥ ഇച്ഛതി, തത്ഥ തത്ഥ ആണം വത്തേതും. ‘‘ഏകിസ്സാ ലോകധാതുയാ’’തി ച ഇദം ബുദ്ധഖേത്തഭൂതായ ലോകധാതുയാ ദസ്സനത്ഥം വുത്തം. തത്ഥായമത്ഥോ – ബുദ്ധഖേത്തഭൂതാ ഏകാവായം ലോകധാതു. തത്ഥ ഏകസ്മിം കാലേ ഏകോ ഏവ സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ ഉപ്പജ്ജതീതി. തേനാഹ ‘‘ബുദ്ധഖേത്ത…പേ… അധിപ്പായോ’’തി.

തസ്മാതി യസ്മാ ഉപസമ്പദാധീനം പാതിമോക്ഖം, ഉപസമ്പദാ ച പബ്ബജ്ജാധീനാ, തസ്മാ. പാതിമോക്ഖേ സിദ്ധേ, സിദ്ധാസു താസു പബ്ബജ്ജൂപസമ്പദാസു. തതോ പരം വിനട്ഠം നാമ ഹോതീതി പച്ഛിമപടിവേധതോ പരം പടിവേധസാസനം, പച്ഛിമസീലഭേദതോ ച പരം പടിപത്തിസാസനം വിനട്ഠം നാമ ഹോതീതി സാസനഭാവസാമഞ്ഞേന പന ഉഭയം ഏകജ്ഝം കത്വാ ദസ്സേന്തോ ‘‘പച്ഛിമ…പേ… ഏകതോ കത്വാ’’തി ആഹ.

പരിദേവനകാരുഞ്ഞന്തി പരിദേവനേന കരുണായിതബ്ബതാ കരുണായനാ.

ധമ്മാനം സഭാവവിസേസോ ന സക്കാ ധാരേതും, യതോ പാരമീപവിചയാദീസു ഉദകപരിയന്തം കത്വാ മഹാപഥവീകമ്പോ അഹോസി, അഭിസമ്ബോധിദിവസേ ച ഠപേത്വാ പുബ്ബുത്തരദിസാഭാഗേ ബോധിരുക്ഖമൂലേ ഭൂമിഭാഗോ മഹാപുരിസം ധാരേതും നാസക്ഖി, അഞ്ഞദത്ഥു ഏകപസ്സേ പക്ഖിത്തഅതിഭാരഭരിതനാവാ വിയ ചക്കവാളഗബ്ഭോ വിപരിവത്തോ. ‘‘സമുപ്പാദികാ’’തി വത്തബ്ബേ സ-കാരേ അ-കാരസ്സ ആ-കാരോ, ഏകസ്സ ച പ-കാരസ്സ ലോപോ കതോതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘സമം ഉദ്ധം പജ്ജതീതി സാമുപാദികാ’’തി. സമം ഉപാദിയതീതി വാ സമുപാദാ, സമുപാദാ ഏവ സാമുപാദികാ, സമുപാഹിനീതി അത്ഥോ.

സന്തതിഖണവസേനാതി സന്തതിവസേന ആയൂഹനസമങ്ഗിതാ, സപുബ്ബപച്ഛാഭാഗസ്സ ഗഹണവസേന ചേതനാക്ഖണവസേന ചേതനാസമങ്ഗിതാതി യോജേതബ്ബാ. ഏകസ്മിം ഉപട്ഠിതേ പച്ചയവസേന തദഞ്ഞസ്സ ഉപട്ഠാനം പരിവത്തനം.

പഠമബലനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ദുതിയബലനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൮൧൦. ഭോഗേ ഭുഞ്ജിതും ന ജാനാതി, വിനാസേതീതി യോജനാ.

ലഹുപരിവത്തിതായ ജീവിതസ്സാതി അധിപ്പായോ.

ന അദാസി പയുത്തവാചായ ഉപ്പന്നന്തി അധിപ്പായേന.

സമ്മാപയോഗേനാതി സമ്മാപടിപത്തിയാ.

ദുതിയബലനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

പഞ്ചമബലനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൮൧൩. ധാതുസഭാവോതി ഭൂതാദിസങ്ഖാതധാതൂനം സഭാവോ. സഭാഗവസേന ഫലഭൂതേന. അജ്ഝാസയധാതുപരിച്ഛിന്ദനതോതി അജ്ഝാസയസഭാവസ്സ ‘‘ഹീനം, പണീത’’ന്തി വാ പരിച്ഛിജ്ജ ജാനനതോ, വുട്ഠിനിമിത്തേന വിയ മഹോഘേന ഉപരിമേഘവുട്ഠിയാ.

പഞ്ചമബലനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഛട്ഠബലനിദ്ദേസവണ്ണനാ

സദ്ദത്ഥോ സമ്ഭവതി സമാസന്തേനേവ തഥാ സദ്ദസിദ്ധിതോ. തേസന്തി പരോപരാനം വിസദാവിസദാനം സദ്ധാദിഇന്ദ്രിയാനം. ഏവഞ്ച കത്വാതി ആസയാദിതോ ഇന്ദ്രിയപരോപരിയത്തസ്സ, ഇന്ദ്രിയപരോപരിയത്തതോ ച അധിമുത്തിഭേദസ്സ വിസിട്ഠസഭാവത്താ ഏവ.

൮൧൫. ‘‘കേ പന തേ അരിയാവാസാ’’തി പുച്ഛിത്വാ തേ സുത്തേനേവ ദസ്സേന്തോ ‘‘ഇധ, ഭിക്ഖവേ’’തിആദിപാളിം ആഹരിത്വാ ‘‘ഏവം വുത്താ’’തി നിഗമേത്വാ പുന മഗ്ഗാധിഗമേനേവ തേസം അധിഗമം ദസ്സേന്തോ ‘‘ഏതേസൂ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ ഇതരേതി ഛളങ്ഗസമന്നാഗമഏകാരക്ഖാസങ്ഖായപടിസേവനാദയോ.

൮൧൬. ആരമ്മണസന്താനാനുസയനേസൂതി ആരമ്മണാനുസയനം, സന്താനാനുസയനന്തി ദ്വീസു അനുസയനേസു. യഥാ ഹി മഗ്ഗേന അസമുച്ഛിന്നോ രാഗോ കാരണലാഭേ ഉപ്പജ്ജനാരഹോ ഥാമഗതട്ഠേന സന്താനേ അനുസേതീതി വുച്ചതി, ഏവം ഇട്ഠാരമ്മണേപീതി തസ്സ ആരമ്മണാനുസയനം ദട്ഠബ്ബം. തം പനസ്സ അനുസയനം ഉപ്പത്തിയാ പാകടം ഹോതീതി ദസ്സേതും അട്ഠകഥായം ‘‘യഥാ നാമാ’’തിആദി (വിഭ. അട്ഠ. ൮൧൬) വുത്തം. ‘‘ആചിണ്ണസമാചിണ്ണാ’’തി ഏതേന ഇട്ഠാരമ്മണേ രാഗസ്സ ചിരപരിഭാവനം വിഭാവേതി. യസ്മാ പന ഏവം ചിരപരിഭാവിതം പരിവേഠേത്വാ വിയ ഠിതം ഹോതി, തസ്മാ ‘‘സമന്തതോ വേഠേത്വാ വിയ ഠിതഭാവേന അനുസയിതതം ദസ്സേതീ’’തി വുത്തം. തഥാ ഹി ഉദകേ നിമുഗ്ഗസദിസോ ഉദാഹടോ. ‘‘സബ്ബേപി തേഭൂമകാ ധമ്മാ കാമനീയട്ഠേന കാമാ’’തിആദിപാളിവസേന ഭവരാഗസ്സാപി വത്ഥുകാമതാ വേദിതബ്ബാ. രാഗവസേനാതി ആരമ്മണരജ്ജനവസേന.

൮൧൮. ഇന്ദ്രിയവിസേസോ വിനേയ്യാനം ഇന്ദ്രിയപരോപരിയത്തം.

൮൧൯. പഹാതബ്ബേന ഉപദ്ദുതനിരോധനത്ഥം പഹായകം പരിയേസതീതി പഠമം പഹാതബ്ബം, പച്ഛാ പഹായകന്തി അയം പഹാതബ്ബപജഹനക്കമോ പഹാനക്കമപദേന വുത്തോ. യസ്സാതി പഹാതബ്ബസ്സ. തന്തി പഹാതബ്ബം. പഠമം വുച്ചതീതി പഹാനവിചാരണാനം പഠമം വുച്ചതി. തതോ പച്ഛാ അപ്പഹാതബ്ബം യഥാ തം ദസ്സനത്തികാദീസു.

൮൨൬. തന്തി ഭവങ്ഗം. തസ്സാതി ലോകുത്തരസ്സ. പാദകന്തി അന്തിമഭവികസ്സ ഭവങ്ഗം സന്ധായാഹ.

ഛട്ഠബലനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

സത്തമബലനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൮൨൮. സമാപന്നോമ്ഹീതി മഞ്ഞതീതി അത്ഥോ.

സമാധി വാ തസ്സ ആരമ്മണഭൂതം കമ്മട്ഠാനം വാ ചിത്തമഞ്ജൂസാതി യോജനാ. ഠപേതുന്തി യഥാപരിച്ഛിന്നം കാലം സമാപത്തിചിത്തം പവത്തേതും.

തേഹീതി സഞ്ഞാമനസികാരേഹി. തംസഭാവതാതി കാമാദിദുതിയജ്ഝാനാദിഅനുപക്ഖന്ദനസഭാവതാ. പഗുണവോദാനം പഗുണഭാവസിദ്ധാ ഝാനസ്സ പടിപക്ഖതോ വിസുദ്ധി.

സത്തമബലനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ദസമബലനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൮൩൧. പഞ്ഞാവ വിമുത്തീതി രാഗാദീഹി വിമുത്തിഭൂതാ പഞ്ഞാവ വിമുത്തീതി യോജനാ. കമ്മന്തരസ്സ വിപാകന്തരമേവാതി അത്ഥോ വിപാകന്തരജാനനസ്സേവ ദുതിയബലകിച്ചത്താ, കമ്മന്തരജാനനസ്സ ച തതിയബലകിച്ചത്താ. ബലസദിസതന്തി ഏകച്ചബലസദിസതം. കസ്മാ പനേത്ഥ ബലഞാണകിച്ചേ വുച്ചമാനേ ഝാനാദിഅബലഞാണം ഉദാഹടന്തി ചോദനം സന്ധായാഹ ‘‘യദിപീ’’തിആദി. തദന്തോഗധന്തി തസ്മിം ഝാനാദിപച്ചവേക്ഖണാസഭാവേ സത്തമബലഞാണേ അന്തോഗധം. ഏവന്തി ഝാനാദിഞാണം വിയ. അപ്പേതും, വികുബ്ബിതുഞ്ചാതി അത്തനാ വുത്താകാരം സന്ധായാഹ. സമുദയപ്പഹാനാദിഏകച്ചഞാണകിച്ചമ്പി അകരോന്തം സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണം കഥമപ്പനാദികം ഝാനാദികിച്ചം കരേയ്യ, ബലഞാണേഹി പന ജാനിതബ്ബം, തതോ ഉത്തരിഞ്ച ജാനന്തമ്പി യസ്മാ ഏകച്ചബലകിച്ചം ന കരോതി, തസ്മാ അഞ്ഞാനേവ ബലഞാണാനി, അഞ്ഞം സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണന്തി ദസ്സനത്ഥം ‘‘ഏതേസം പന കിച്ചം ന സബ്ബം കരോതീ’’തിആദി (വിഭ. അട്ഠ. ൮൩൧) അട്ഠകഥായം വുത്തം. തത്ഥ യഥാ സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണം അബലകിച്ചം ഏകച്ചം ന കരോതി, ഏവം ബലകിച്ചമ്പീതി ഉദാഹരണദസ്സനവസേന ‘‘തഞ്ഹി ഝാനം ഹുത്വാ അപ്പേതു’’ന്തിആദി വുത്തന്തി ദസ്സേതും ‘‘അഥ വാ…പേ… ദട്ഠബ്ബ’’ന്തി വുത്തം.

ദസമബലനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഞാണവിഭങ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.