൩. പച്ചയവാരവണ്ണനാ

൨൪൩. പച്ചയാതി ഏത്ഥ പതി അയോ പച്ചയോ. പതി-സദ്ദോ പതിട്ഠത്ഥം ദീപേതി, അയ-സദ്ദോ ഗതിം, പതിട്ഠാഭൂതാ ഗതി നിസ്സയോ പച്ചയോതി വുത്തം ഹോതി, തതോ പച്ചയാ, പച്ചയകരണതോ തദായത്തഭാവഗമനതോ വാതി അത്ഥോ.

‘‘മഹാഭൂതേ പച്ചയാ ചിത്തസമുട്ഠാനം രൂപ’’ന്തി (പട്ഠാ. ൧.൧.൨൪൫) ഭൂതുപാദാരൂപാനി സഹ സങ്ഗണ്ഹിത്വാ വുത്തം. അട്ഠകഥായം പന ചിത്തസമുട്ഠാനേ ച മഹാഭൂതേ നിസ്സായ ചിത്തസമുട്ഠാനം ഉപാദാരൂപന്തി സയം നിസ്സയോ അഹുത്വാ നിസ്സയേ ഉപ്പജ്ജമാനേന ഉപാദാരൂപേന നിദസ്സനം കതന്തി ദട്ഠബ്ബം.

൨൫൫. അസഞ്ഞ…പേ… കടത്താരൂപം ഉപാദാരൂപന്തി ഏത്ഥ യോ പടിച്ചവാരേ സഹജാതേ കമ്മഉതുജാനം, കമ്മേ ച ഏകന്താനേകന്തകമ്മജാനം വസേന അത്ഥോ വുത്തോ, സോ നാധിപ്പേതോ ഏവ ‘‘കടത്താരൂപ’’ന്തി കമ്മസമുട്ഠാനരൂപസ്സേവ സബ്ബസ്സ ച ഗഹിതത്താതി തം പഹായ യഥാഗഹിതസ്സ കടത്താരൂപസ്സ വിസേസനവസേന ‘‘ഉപാദാരൂപസങ്ഖാതം കടത്താരൂപ’’ന്തി അത്ഥമാഹ. മഹാഭൂതേ പന പടിച്ച പച്ചയാ ച മഹാഭൂതാനം ഉപ്പത്തി ന നിവാരേതബ്ബാതി ഉപാദാരൂപഗ്ഗഹണേന കടത്താരൂപഗ്ഗഹണം അവിസേസേത്വാ ഉപാദാരൂപാനം നിവത്തേതബ്ബാനം അത്ഥിതായ കടത്താരൂപഗ്ഗഹണേനേവ ഉപാദാരൂപഗ്ഗഹണസ്സ വിസേസനം ദട്ഠബ്ബം.

൨൬൯-൨൭൬. ‘‘അബ്യാകതേന അബ്യാകതം, കുസലം, അകുസല’’ന്തി വത്തബ്ബേ ‘‘അബ്യാകതേന കുസലം, അകുസലം, അബ്യാകത’’ന്തി, ‘‘കുസലം ധമ്മം പടിച്ച കുസലോ ച അകുസലോ ച ധമ്മാ കുസലസ്സാതി അനാമസിത്വാ’’തി ച പുരിമപാഠേ പമാദലേഖാ ദട്ഠബ്ബാ.

൨൮൬-൨൮൭. നഹേതുപച്ചയാ നപുരേജാതേ ദ്വേതി ഏത്ഥ അട്ഠകഥായം ‘‘ആരുപ്പേ പന അഹേതുകമോഹസ്സ അഹേതുകകിരിയസ്സ ച വസേന ദ്വേതി വുത്താ, നവിപ്പയുത്തേ ദ്വേതി ആരുപ്പേ അഹേതുകാകുസലകിരിയവസേനാ’’തി വുത്തം, തം ലബ്ഭമാനേസു ഏകദേസേന നിദസ്സനവസേന വുത്തന്തി ദട്ഠബ്ബം. ആരുപ്പേ പന അഹേതുകമോഹസ്സ അഹേതുകകിരിയായ അഹേതുകപടിസന്ധിയാ ഏകച്ചസ്സ ച രൂപസ്സ വസേന ദ്വേ വുത്താതി, നവിപ്പയുത്തേ ദ്വേതി ആരുപ്പേ അഹേതുകാകുസലകിരിയാഏകച്ചരൂപാനം വസേനാതി വുത്തന്തി. ‘‘നോനത്ഥിനോവിഗതേസു ഏകന്തി സബ്ബരൂപസ്സ വസേനാ’’തി വുത്തം, നഹേതുമൂലകത്താ ഇമസ്സ നയസ്സ ഹേതുപച്ചയം ലഭന്തം ന ലബ്ഭതീതി ‘‘ഏകച്ചസ്സ രൂപസ്സ വസേനാ’’തി ഭവിതബ്ബം. ചക്ഖാദിധമ്മവസേന പന ചിത്തസമുട്ഠാനാദികോട്ഠാസവസേന വാ സബ്ബം ലബ്ഭതീതി ‘‘സബ്ബരൂപസ്സാ’’തി വുത്തം സിയാ.

൨൮൯-൨൯൬. ആഗതാനാഗതന്തി പഞ്ഹവസേന വുത്തം, ലബ്ഭമാനാലബ്ഭമാനന്തി ആഗതേ ച പഞ്ഹേ ലബ്ഭമാനാലബ്ഭമാനധമ്മവസേന.

പച്ചയവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.