(൨) സങ്ഖ്യാവാരോ

൭൩. തഥാ പുരേജാതപച്ചയേതി യഥാ അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയേ വിസേസോ വിഭങ്ഗേ അത്ഥി, തഥാ പുരേജാതപച്ചയേപി അത്ഥീതി അത്ഥോ. ‘‘വത്ഥും പുരേജാതപച്ചയാ’’തി ഹി തത്ഥ വിസേസോ പടിസന്ധിഅഭാവോ ചാതി. വിപാകാനി ചേവ വീഥിചിത്താനി ച ന ലബ്ഭന്തീതി ഏതേന ‘‘കിരിയാബ്യാകതം ഏകം ഖന്ധം പടിച്ചാ’’തിആദികേ (പട്ഠാ. ൧.൧.൫൩) വിഭങ്ഗേ വിപാകാബ്യാകതാഭാവം കിരിയാബ്യാകതേ ച അജവനസ്സ സബ്ബേന സബ്ബം അലബ്ഭമാനതം വിസേസം ദസ്സേതി.

൭൪. ഏകമൂലകേ ദസ്സിതായ ദേസനായ ലബ്ഭമാനഗണനഞ്ഞേവ ആദായാതി ഇദം ഏതസ്മിം അനുലോമേ സുദ്ധികനയേ ദസ്സിതഗണനതോ തതോ പരേസു നയേസു അഞ്ഞിസ്സാ അഭാവം സന്ധായ വുത്തം. അബഹുഗണനേന യുത്തസ്സ തേന സമാനഗണനതാ ച ഇമസ്മിം അനുലോമേയേവ ദട്ഠബ്ബാ. പച്ചനീയേ പന ‘‘നഹേതുപച്ചയാ നാരമ്മണേ ഏക’’ന്തിആദിം (പട്ഠാ. ൧.൧.൧൦൪) വക്ഖതീതി.

൭൬-൭൯. തേ പന സങ്ഖിപിത്വാ തേവീസതിമൂലകോവേത്ഥ ദസ്സിതോതി ഏത്ഥ പച്ഛാജാതവിപാകാനം പരിഹീനത്താ ‘‘ദ്വാവീസതിമൂലകോ’’തി വത്തബ്ബം സിയാ സാസേവനസവിപാകാനം വസേന. ദുവിധമ്പി പന ദ്വാവീസതിമൂലകം സഹ ഗഹേത്വാ സങ്ഗഹിതേ തസ്മിം ഉഭയസബ്ഭാവതോ ‘‘തേവീസതിമൂലകോ’’തി ആഹാതി ദട്ഠബ്ബം. ആസേവനവിപാകാനം വാ വിരോധാഭാവേ സതി പുച്ഛായ ദസ്സിതനയേന തേവീസതിമൂലകേന ഭവിതബ്ബം, തസ്സ ച നാമം ദ്വാവീസതിമൂലകേ ആരോപേത്വാ ‘‘തേവീസതിമൂലകോ’’തി വുത്തന്തി അയമേത്ഥ രുള്ഹീ.

ആരമ്മണപദേ ചേവാതി ഏതേന ഏകമൂലകേ അഞ്ഞപദാനി വജ്ജേതി. ന ഹി ഏകമൂലകേ ഹേതാദീസു തയോവാതി അധിപ്പായോ. സുദ്ധികനയോ പന ആരമ്മണമൂലകാദീസു ന ലബ്ഭതീതി ആരമ്മണമൂലകേ ‘‘നവാ’’തി ഏതായ അധികഗണനായ അഭാവദസ്സനത്ഥം ‘‘ആരമ്മണേ ഠിതേന സബ്ബത്ഥ തീണേവ പഞ്ഹാ’’തി വുത്തം. തത്ഥ കാതബ്ബാതി വചനസേസോ. തീണേവാതി ച തതോ ഉദ്ധം ഗണനം നിവാരേതി, ന അധോ പടിക്ഖിപതി. തേന ‘‘വിപാകേ ഏക’’ന്തി ഗണനാ ന നിവാരിതാതി ദട്ഠബ്ബാ. തീസു ഏകസ്സ അന്തോഗധതായ ച ‘‘തീണേവാ’’തി വുത്തന്തി. ഇതീതിആദിനാ ‘‘സബ്ബത്ഥ തീണേവാ’’തി വചനേന അത്തനോ വചനം ദള്ഹം കരോതി.

൮൦-൮൫. യേ …പേ… തം ദസ്സേതുന്തി ഏത്ഥായമധിപ്പായോ – യദിപി അവിഗതാനന്തരം ‘‘ആരമ്മണപച്ചയാ ഹേതുയാ തീണീ’’തി വുത്തേപി ഊനതരഗണനേന സദ്ധിം സംസന്ദനേ യാ ഗണനാ ലബ്ഭതി, സാ ദസ്സിതാ ഹോതി, തഥാപി ഊനതരഗണനേഹി സമാനഗണനേഹി ച സദ്ധിം സംസന്ദനേ ഊനതരാ സമാനാ ച ഹോതി, ന ഏവം ആവികരണവസേന ദസ്സിതാ ഹോതി, വിപല്ലാസയോജനായ പന തഥാ ദസ്സേതി. വചനേന വാ ഹി ലിങ്ഗേന വാ അത്ഥവിസേസാവികരണം ഹോതീതി. തേനേതം ആവികരോതീതി ഏത്ഥാപി ഏവമേവ അധിപ്പായോ യോജേതബ്ബോ. പച്ചനീയാദീസുപി പന ‘‘നാരമ്മണപച്ചയാ നഹേതുയാ ഏകം…പേ… നോവിഗതപച്ചയാ നഹേതുയാ ഏക’’ന്തിആദിനാ (പട്ഠാ. ൧.൧.൧൦൭) മൂലപദം ആദിമ്ഹിയേവ ഠപേത്വാ യോജനാ കതാ, ന ച തത്ഥ ഏതം ലക്ഖണം ലബ്ഭതി, തസ്മാ മൂലപദസ്സ ആദിമ്ഹി ഠപേത്വാ യോജനമേവ കമോ, ന ചക്കബന്ധനന്തി ‘‘ആരമ്മണപച്ചയാ ഹേതുയാ തീണീ’’തിആദി യോജിതം, ന ച വിഞ്ഞാതേ അത്ഥേ വചനേന ലിങ്ഗേന ച പയോജനമത്ഥീതി.

പച്ചയാനുലോമവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.