കിരിയാബ്യാകതം

മനോധാതുചിത്തവണ്ണനാ

൫൬൬. വാതപുപ്ഫന്തി മോഘപുപ്ഫം. തം അച്ഛിന്നേപി രുക്ഖേ ന ഫലതി, ഛിന്നരുക്ഖപുപ്ഫം പന അച്ഛിന്നേ ഫലേയ്യ. ഏവം അച്ഛിന്നഭവമൂലസ്സപി പവത്തമാനം യം ന ഫലതി, തം വാതപുപ്ഫസദിസം. ഇതരസ്സേവ പന പവത്തമാനം ഛിന്നരുക്ഖപുപ്ഫസദിസം. തഞ്ഹി അച്ഛിന്നേ ഭവമൂലേ ഫലേയ്യാതി.

കിരിയമനോവിഞ്ഞാണധാതുചിത്തവണ്ണനാ

൫൬൮. ലോലുപ്പതണ്ഹാ പഹീനാതി ഇമസ്സ ചിത്തസ്സ പച്ചയഭൂതാ പുരിമാ പവത്തി ദസ്സിതാ. ഇദം പന ചിത്തം വിചാരണപഞ്ഞാരഹിതന്തി കേവലം സോമനസ്സമത്തം ഉപ്പാദേന്തസ്സ ഹോതീതി. ഏവം ചേതിയപൂജാദീസുപി ദട്ഠബ്ബം. വത്തം കരോന്തോതി ഇദം വത്തം കരോന്തസ്സ ഫോട്ഠബ്ബാരമ്മണേ കായദ്വാരചിത്തപ്പവത്തിം സന്ധായ വുത്തം. പഞ്ചദ്വാരാനുഗതം ഹുത്വാ ലബ്ഭമാനം സന്ധായ പഞ്ചദ്വാരേ ഏവ വാ ലോലുപ്പതണ്ഹാപഹാനാദിപച്ചവേക്ഖണഹേതുഭൂതം ഇദമേവ പവത്തിം സന്ധായ തത്ഥ തത്ഥ ‘‘ഇമിനാ ചിത്തേന സോമനസ്സിതോ ഹോതീ’’തി വുത്തന്തി ‘‘ഏവം താവ പഞ്ചദ്വാരേ ലബ്ഭതീ’’തി ആഹ. അതീതംസാദീസു അപ്പടിഹതം ഞാണം വത്വാ ‘‘ഇമേഹി തീഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതസ്സ ബുദ്ധസ്സ ഭഗവതോ സബ്ബം കായകമ്മം ഞാണാനുപരിവത്തീ’’തിആദിവചനതോ (മഹാനി. ൧൫൬ അത്ഥതോ സമാനം) ‘‘ഭഗവതോ ഇദം ഉപ്പജ്ജതീ’’തി വുത്തവചനം വിചാരേതബ്ബം. അഹേതുകസ്സ മൂലാഭാവേന സുപ്പതിട്ഠിതതാ നത്ഥീതി ബലഭാവോ അപരിപുണ്ണോ, തസ്മാ ഉദ്ദേസവാരേ ‘‘സമാധിബലം ഹോതി, വീരിയബലം ഹോതീ’’തി ന വുത്തം. തതോ ഏവ ഹി അഹേതുകാനം സങ്ഗഹവാരേ ഝാനങ്ഗാനി ച ന ഉദ്ധടാനി. തേനേവ ഇമസ്മിമ്പി അഹേതുകദ്വയേ ബലാനി അനുദ്ദേസാസങ്ഗഹിതാനി. യസ്മാ പന വീരിയസ്സ വിജ്ജമാനത്താ സേസാഹേതുകേഹി ബലവം, യസ്മാ ച ഏത്ഥ വിതക്കാദീനം ഝാനപച്ചയമത്തതാ വിയ സമാധിവീരിയാനം ബലമത്തതാ അത്ഥി, തസ്മാ നിദ്ദേസവാരേ ‘‘സമാധിബലം വീരിയബല’’ന്തി വത്വാ ഠപിതം. യസ്മാ പന നേവ കുസലം നാകുസലം, തസ്മാ സമ്മാസമാധി മിച്ഛാസമാധീതി, സമ്മാവായാമോ മിച്ഛാവായാമോതി ച ന വുത്തന്തി അധിപ്പായോ. ഏവം സതി മഹാകിരിയചിത്തേസു ച ഏതം ന വത്തബ്ബം സിയാ, വുത്തഞ്ച, തസ്മാ സമ്മാ, മിച്ഛാ വാ നിയ്യാനികസഭാവാഭാവതോ മഗ്ഗപച്ചയഭാവം അപ്പത്താ സമാധിവായാമാ ഇധ തഥാ ന വുത്താതി ദട്ഠബ്ബാ.

൫൭൪. ഇന്ദ്രിയപരോപരിയത്തആസയാനുസയസബ്ബഞ്ഞുതാനാവരണഞാണാനി ഇമസ്സാനന്തരം ഉപ്പജ്ജമാനാനി യമകപാടിഹാരിയമഹാകരുണാസമാപത്തിഞാണാനി ച ഇമസ്സ അനന്തരം ഉപ്പന്നപരികമ്മാനന്തരാനി ഇമിനാ ആവജ്ജിതാരമ്മണേയേവ പവത്തന്തീതി ആഹ ‘‘ഛ…പേ… ഗണ്ഹന്തീ’’തി. മഹാവിസയത്താ മഹാഗജോ വിയ മഹന്തന്തി മഹാഗജം.

രൂപാവചരാരൂപാവചരകിരിയചിത്തവണ്ണനാ

൫൭൭. ഇദാനി യാനി കിരിയാനി ജാതാനി, താനി വേദിതബ്ബാനീതി ഏവം യോജനാ കാതബ്ബാ. അത്തഭാവോതി പഞ്ചക്ഖന്ധാ വുച്ചന്തി.

ചിത്തുപ്പാദകണ്ഡവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.