൫-൬. പാരിച്ഛത്തകസുത്താദിവണ്ണനാ

൬൯-൭൦. പഞ്ചമേ പതിതപലാസോതി പതിതപത്തോ. ഏത്ഥ പഠമം പണ്ഡുപലാസതം, ദുതിയം പന്നപലാസതഞ്ച വത്വാ തതിയം ജാലകജാതതാ, ചതുത്ഥം ഖാരകജാതതാ ച പാളിയം വുത്താ. ദീഘനികായട്ഠകഥായം പന മഹാഗോവിന്ദസുത്തവണ്ണനായം (ദീ. നി. അട്ഠ. ൨.൨൯൪) ഇമമേവ പാളിം ആഹരിത്വാ ദസ്സേന്തേന പഠമം പണ്ഡുപലാസതം, ദുതിയം പന്നപലാസതഞ്ച വത്വാ തതിയം ഖാരകജാതതാ, ചതുത്ഥം ജാലകജാതതാ ച ദസ്സിതാ. ഏവഞ്ഹി തത്ഥ വുത്തം – ‘‘പാരിച്ഛത്തകേ പുപ്ഫമാനേ ഏകം വസ്സം ഉപട്ഠാനം ഗച്ഛന്തി, തേ തസ്സ പണ്ഡുപലാസഭാവതോ പട്ഠായ അത്തമനാ ഹോന്തി. യഥാഹ –

യസ്മിം, ഭിക്ഖവേ, സമയേ ദേവാനം താവതിംസാനം പാരിച്ഛത്തകോ കോവിളാരോ, പണ്ഡുപലാസോ ഹോതി, അത്തമനാ, ഭിക്ഖവേ, ദേവാ താവതിംസാ തസ്മിം സമയേ ഹോന്തി ‘പണ്ഡുപലാസോ ദാനി പാരിച്ഛത്തകോ, കോവിളാരോ, ന ചിരസ്സേവ പന്നപലാസോ ഭവിസ്സതീ’തി. യസ്മിം സമയേ ദേവാനം താവതിംസാനം പാരിച്ഛത്തകോ, കോവിളാരോ, പന്നപലാസോ ഹോതി, ജാലകജാതോ ഹോതി, ഖാരകജാതോ ഹോതി, കുടുമലകജാതോ ഹോതി, കോരകജാതോ ഹോതി, അത്തമനാ, ഭിക്ഖവേ, ദേവാ താവതിംസാ തസ്മിം സമയേ ഹോന്തി ‘കോരകജാതോ ദാനി പാരിച്ഛത്തകോ കോവിളാരോ, ന ചിരസ്സേവ സബ്ബപാലിഫുല്ലോ ഭവിസ്സതീ’തി.

ലീനത്ഥപ്പകാസിനിയമ്പി (ദീ. നി. ടീ. ൨.൨൯൪) ഏത്ഥ ഏവമത്ഥോ ദസ്സിതോ – പന്നപലാസോതി പതിതപത്തോ. ഖാരകജാതോതി ജാതഖുദ്ദകമകുളോ. യേ ഹി നീലപത്തകാ അതിവിയ ഖുദ്ദകാ മകുളാ, തേ ‘‘ഖാരകാ’’തി വുച്ചന്തി. ജാലകജാതോതി തേഹിയേവ ഖുദ്ദകമകുളേഹി ജാതജാലകോ സബ്ബസോ ജാലോ വിയ ജാതോ. കേചി പന ‘‘ജാലകജാതോതി ഏകജാലോ വിയ ജാതോ’’തി അത്ഥം വദന്തി. പാരിച്ഛത്തകോ കിര ഖാരകഗ്ഗഹണകാലേ സബ്ബത്ഥകമേവ പല്ലവികോ ഹോതി, തേ ചസ്സ പല്ലവാ പഭസ്സരപവാളവണ്ണസമുജ്ജലാ ഹോന്തി. തേന സോ സബ്ബസോ സമുജ്ജലന്തോ തിട്ഠതി. കുടുമലജാതോതി സഞ്ജാതമഹാമകുളോ. കോരകജാതോതി സഞ്ജാതസൂചിഭേദോ സമ്പതിവികസമാനാവത്ഥോ. സബ്ബപാലിഫുല്ലോതി സബ്ബസോ ഫുല്ലിതവികസിതോതി. അയഞ്ച അനുക്കമോ ദീഘഭാണകാനം വളഞ്ജനാനുക്കമേന ദസ്സിതോ, ന ഏത്ഥ ആചരിയസ്സ വിരോധോ ആസങ്കിതബ്ബോ.

കന്തനകവാതോതി ദേവാനം പുഞ്ഞകമ്മപച്ചയാ പുപ്ഫാനം ഛിന്ദനകവാതോ. കന്തതീതി ഛിന്ദതി. സമ്പടിച്ഛനകവാതോതി ഛിന്നാനം ഛിന്നാനം പുപ്ഫാനം സമ്പടിഗ്ഗണ്ഹകവാതോ. ചിനന്തോതി നാനാവിധഭത്തിസന്നിവേസവസേന നിചിനം കരോന്തോ. അഞ്ഞതരദേവതാനന്തി നാമഗോത്തവസേന അപഞ്ഞാതദേവതാനം. രേണുവട്ടീതി രേണുസങ്ഘാതോ. കണ്ണികം ആഹച്ചാതി സുധമ്മായ കൂടം ആഹന്ത്വാ.

അനുഫരണാനുഭാവോതി ഖീണാസവസ്സ ഭിക്ഖുനോ കിത്തിസദ്ദസ്സ യാവ ബ്രഹ്മലോകാ അനുഫരണസങ്ഖാതോ ആനുഭാവോ. പബ്ബജ്ജാനിസ്സിതം ഹോതീതി പബ്ബജ്ജായ ചതുപാരിസുദ്ധിസീലമ്പി ദസ്സിതമേവാതി അധിപ്പായോ. പഠമജ്ഝാനസന്നിസ്സിതന്തിആദീസുപി ഇമിനാവ നയേന അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. ഇധ പന ഉഭയതോ പരിച്ഛേദോ ഹേട്ഠാ സീലതോ ഉപരി അരഹത്തതോ ച പരിച്ഛേദസ്സ ദസ്സിതത്താ. തേനേതം വുത്തന്തി തേന കാരണേന ഏതം ‘‘ചതുപാരിസുദ്ധിസീലം പബ്ബജ്ജാനിസ്സിതം ഹോതീ’’തിആദിവചനം വുത്തം. ഛട്ഠം ഉത്താനമേവ.

പാരിച്ഛത്തകസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.