൭. ഭാവനാസുത്തവണ്ണനാ

൭൧. സത്തമേ അത്ഥസ്സ അസാധികാ ‘‘ഭാവനം അനനുയുത്തസ്സാ’’തി വുത്തത്താ. സമ്ഭാവനത്ഥേതി ‘‘അപി നാമ ഏവം സിയാ’’തി വികപ്പനത്ഥോ സമ്ഭാവനത്ഥോ. ഏവഞ്ഹി ലോകേ സിലിട്ഠവചനം ഹോതീതി ഏകമേവ സങ്ഖം അവത്വാ അപരായ സങ്ഖായ സദ്ധിം വചനം ലോകേ സിലിട്ഠവചനം ഹോതി യഥാ ‘‘ദ്വേ വാ തീണി വാ ഉദകഫുസിതാനീ’’തി. സമ്മാ അധിസയിതാനീതി പാദാദീഹി അത്തനാ നേസം കിഞ്ചി ഉപഘാതം അകരോന്തിയാ ബഹിവാതാദിപരിസ്സയപരിഹരണത്ഥം സമ്മദേവ ഉപരി സയിതാനി. ഉപരിഅത്ഥോ ഹേത്ഥ അധി-സദ്ദോ. ഉതും ഗണ്ഹാപേന്തിയാതി തേസം അല്ലസിനേഹപരിയാദാനത്ഥം അത്തനോ കായുസ്മാവസേന ഉതും ഗണ്ഹാപേന്തിയാ. തേനാഹ ‘‘ഉസ്മീകതാനീ’’തി. സമ്മാ പരിഭാവിതാനീതി സമ്മദേവ സബ്ബസോ കുക്കുടവാസനായ വാസിതാനി. തേനാഹ ‘‘കുക്കുടഗന്ധം ഗാഹാപിതാനീ’’തി. ഏത്ഥ ച സമ്മാപരിസേദനം കുക്കുടഗന്ധപരിഭാവനഞ്ച സമ്മാഅധിസയനസമ്മാപരിസേദനനിപ്ഫത്തിയാ ആനുഭാവനിപ്ഫാദിതന്തി ദട്ഠബ്ബം. സമ്മാഅധിസയനേനേവ ഹി ഇതരദ്വയം ഇജ്ഝതി. ന ഹി സമ്മാഅധിസയനതോ വിസും സമ്മാപരിസേദനസ്സ സമ്മാപരിഭാവനസ്സ ച കാരണം അത്ഥി. തേന പന സദ്ധിംയേവ ഇതരേസം ദ്വിന്നമ്പി ഇജ്ഝനതോ വുത്തം.

തിവിധകിരിയാകരണേനാതി സമ്മാഅധിസയനാദിതിവിധകിരിയാകരണേനാതി അത്ഥോ. കിഞ്ചാപി ‘‘ഏവം അഹോ വത മേ’’തിആദിനാ ന ഇച്ഛാ ഉപ്പജ്ജേയ്യ കാരണസ്സ പന സമ്പാദിതത്താ, അഥ ഖോ ഭബ്ബാവ തേ അഭിനിബ്ഭിജ്ജിതുന്തി യോജനാ. കസ്മാ ഭബ്ബാതി ആഹ ‘‘തേ ഹി യസ്മാ തായാ’’തിആദി. സയമ്പീതി അണ്ഡാനി. പരിണാമന്തി പരിപാകം ബഹിനിക്ഖമനയോഗ്യതം. യഥാ കപാലസ്സ തനുതാ ആലോകസ്സ അന്തോ പഞ്ഞായമാനസ്സ കാരണം, തഥാ കപാലസ്സ തനുതായ നഖസിഖാമുഖതുണ്ഡകാനം ഖരതായ ച അല്ലസിനേഹപരിയാദാനം കാരണവചനന്തി ദട്ഠബ്ബം. തസ്മാതി ആലോകസ്സ അന്തോ പഞ്ഞായമാനതോ സയഞ്ച പരിപാകഗതത്താ.

ഓപമ്മസമ്പടിപാദനന്തി ഓപമ്മത്ഥസ്സ ഉപമേയ്യേന സമ്മദേവ പടിപാദനം. തന്തി ഓപമ്മസമ്പടിപാദനം. ഏവന്തി ഇദാനി വുച്ചമാനാകാരേന. അത്ഥേനാതി ഉപമേയ്യത്ഥേന സംസന്ദേത്വാ സഹ യോജേത്വാ. സമ്പാദനേന സമ്പയുത്തധമ്മവസേന ഞാണസ്സ തിക്ഖഭാവോ വേദിതബ്ബോ. ഞാണസ്സ ഹി സഭാവതോ സതിനേപക്കതോ ച തിക്ഖഭാവോ, സമാധിവസേന ഖരഭാവോ, സദ്ധാവസേന വിപ്പസന്നഭാവോ. പരിണാമകാലോതി ബലവവിപസ്സനാകാലോ. വഡ്ഢികാലോതി വുട്ഠാനഗാമിനിവിപസ്സനാകാലോ. അനുലോമട്ഠാനിയാ ഹി വിപസ്സനാ ഗഹിതഗബ്ഭാ നാമ തദാ മഗ്ഗഗബ്ഭസ്സ ഗഹിതത്താ. തജ്ജാതികന്തി തസ്സ വിപസ്സനാനുയോഗസ്സ അനുരൂപം. സത്ഥാപി അവിജ്ജണ്ഡകോസം പഹരതി, ദേസനാപി വിനേയ്യസന്താനഗതം അവിജ്ജണ്ഡകോസം പഹരതി, യഥാഠാനേ ഠാതും ന ദേതി.

ഓലമ്ബകസങ്ഖാതന്തി ഓലമ്ബകസുത്തസങ്ഖാതം. ‘‘പല’’ന്തി ഹി തസ്സ സുത്തസ്സ നാമം. ചാരേത്വാ ദാരുനോ ഹേട്ഠാ ദോസജാനനത്ഥം ഉസ്സാപേത്വാ. ഗണ്ഡം ഹരതീതി പലഗണ്ഡോതി ഏതേന ‘‘പലേന ഗണ്ഡഹാരോ പലഗണ്ഡോതി പച്ഛിമപദേ ഉത്തരപദലോപേന നിദ്ദേസോ’’തി ദസ്സേതി. ഗഹണട്ഠാനേതി ഹത്ഥേന ഗഹേതബ്ബട്ഠാനേ. സമ്മദേവ ഖിപീയന്തി ഏതേന കായദുച്ചരിതാദീനീതി സങ്ഖേപോ, പബ്ബജ്ജാവ സങ്ഖേപോ പബ്ബജ്ജാസങ്ഖേപോ. തേന വിപസ്സനം അനുയുഞ്ജന്തസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ അജാനന്തസ്സേവ ആസവാനം പരിക്ഖയോ ഇധ വിപസ്സനാനിസംസോതി അധിപ്പേതോ.

ഹേമന്തികേന കാരണഭൂതേന, ഭുമ്മത്ഥേ വാ ഏതം കരണവചനം, ഹേമന്തികേതി അത്ഥോ. പടിപ്പസ്സമ്ഭന്തീതി പടിപ്പസ്സദ്ധഫലാനി ഹോന്തി. തേനാഹ ‘‘പൂതികാനി ഭവന്തീ’’തി. മഹാസമുദ്ദോ വിയ സാസനം അഗാധഗമ്ഭീരഭാവതോ. നാവാ വിയ യോഗാവചരോ മഹോഘുത്തരതോ. പരിയായനം വിയാതി പരിതോ അപരാപരം യായനം വിയ. ഖജ്ജമാനാനന്തി ഖാദന്തേന വിയ ഉദകേന ഖേപിയമാനബന്ധനാനം. തനുഭാവോതി പരിയുട്ഠാനപവത്തിയാ അസമത്ഥതായ ദുബ്ബലഭാവോ. വിപസ്സനാഞാണപീതിപാമോജ്ജേഹീതി വിപസ്സനാഞാണസമുട്ഠിതേഹി പീതിപാമോജ്ജേഹി. ഓക്ഖായമാനേതി വിപസ്സനാകമ്മട്ഠാനേ വീഥിപ്പടിപാടിയാ ഓക്ഖായമാനേ, പടിസങ്ഖാനുപസ്സനായ വാ ഓക്ഖായമാനേ. സങ്ഖാരുപേക്ഖായ പക്ഖായമാനേ. ദുബ്ബലതാ ദീപിതാ ‘‘അപ്പകസിരേനേവ സംയോജനാനി പടിപ്പസ്സമ്ഭന്തി, പൂതികാനി ഭവന്തീ’’തി വുത്തത്താ.

ഭാവനാസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.