൧. സോണസുത്തവണ്ണനാ

൫൫. ഛട്ഠസ്സ പഠമേ നിസീദി ഭഗവാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേതി ഏത്ഥ കിം തം ആസനം പഠമമേവ പഞ്ഞത്തം, ഉദാഹു ഭഗവന്തം ദിസ്വാ പഞ്ഞത്തന്തി ചേ? ഭഗവതോ ധരമാനകാലേ പധാനികഭിക്ഖൂനം വത്തമേതം, യദിദം അത്തനോ വസനട്ഠാനേ ബുദ്ധാസനം പഞ്ഞപേത്വാവ നിസീദനന്തി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘പധാനികഭിക്ഖൂ’’തിആദി. ബുദ്ധകാലേ കിര യത്ഥ യത്ഥ ഏകോപി ഭിക്ഖു വിഹരതി, സബ്ബത്ഥ ബുദ്ധാസനം പഞ്ഞത്തമേവ ഹോതി. കസ്മാ? ഭഗവാ ഹി അത്തനോ സന്തികേ കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ ഫാസുകട്ഠാനേ വിഹരന്തേ മനസി കരോതി – ‘‘അസുകോ മയ്ഹം സന്തികേ കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ ഗതോ, അസക്ഖി നു ഖോ വിസേസം നിബ്ബത്തേതും, നോ’’തി. അഥ നം പസ്സതി കമ്മട്ഠാനം വിസ്സജ്ജേത്വാ അകുസലവിതക്കം വിതക്കയമാനം, തതോ ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ മാദിസസ്സ സത്ഥു സന്തികേ കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ വിഹരന്തം ഇമം കുലപുത്തം അകുസലവിതക്കാ അധിഭവിത്വാ അനമതഗ്ഗേ വട്ടദുക്ഖേ സംസാരേസ്സന്തീ’’തി തസ്സ അനുഗ്ഗഹത്ഥം തത്ഥേവ അത്താനം ദസ്സേത്വാ തം കുലപുത്തം ഓവദിത്വാ ആകാസം ഉപ്പതിത്വാ പുന അത്തനോ വസനട്ഠാനമേവ ഗച്ഛതി. അഥേവം ഓവദിയമാനാ തേ ഭിക്ഖൂ ചിന്തയിംസു ‘‘സത്ഥാ അമ്ഹാകം മനം ജാനിത്വാ ആഗന്ത്വാ അമ്ഹാകം സമീപേ ഠിതംയേവ അത്താനം ദസ്സേതി. തസ്മിം ഖണേ, ‘ഭന്തേ, ഇധ നിസീദഥ നിസീദഥാ’തി ആസനപരിയേസനം നാമ ഭാരോ’’തി. തേ ആസനം പഞ്ഞപേത്വാവ വിഹരന്തി. യസ്സ പീഠം അത്ഥി, സോ തം പഞ്ഞപേതി. യസ്സ നത്ഥി, സോ മഞ്ചം വാ ഫലകം വാ പാസാണം വാ വാലികാപുഞ്ജം വാ പഞ്ഞപേതി. തം അലഭമാനാ പുരാണപണ്ണാനിപി സംകഡ്ഢിത്വാ തത്ഥ പംസുകൂലം പത്ഥരിത്വാ ഠപേന്തി.

സത്ത സരാതി – ഛജ്ജോ, ഉസഭോ, ഗന്ധാരോ, മജ്ഝിമോ, പഞ്ചമോ, ധേവതോ, നിസാദോതി ഏതേ സത്ത സരാ. തയോ ഗാമാതി – ഛജ്ജഗാമോ, മജ്ഝിമഗാമോ, സാധാരണഗാമോതി തയോ ഗാമാ, സമൂഹാതി അത്ഥോ. മനുസ്സലോകേ വീണാവാദനാ ഏകേകസ്സ സരസ്സ വസേന തയോ തയോ മുച്ഛനാതി കത്വാ ഏകവീസതി മുച്ഛനാ. ദേവലോകേ വീണാവാദനാ പന സമപഞ്ഞാസ മുച്ഛനാതി വദന്തി. തത്ഥ ഹി ഏകേകസ്സ സരസ്സ വസേന സത്ത സത്ത മുച്ഛനാ, അന്തരസ്സ സരസ്സ ച ഏകാതി സമപഞ്ഞാസ മുച്ഛനാ. തേനേവ സക്കപഞ്ഹസുത്തസംവണ്ണനായം (ദീ. നി. അട്ഠ. ൨.൩൪൫) ‘‘സമപഞ്ഞാസ മുച്ഛനാ മുച്ഛേത്വാ’’തി പഞ്ചസിഖസ്സ വീണാവാദനം ദസ്സേന്തേന വുത്തം. ഠാനാ ഏകൂനപഞ്ഞാസാതി ഏകേകസ്സേവ സരസ്സ സത്ത സത്ത ഠാനഭേദാ, യതോ സരസ്സ മണ്ഡലതാവവത്ഥാനം ഹോതി. ഏകൂനപഞ്ഞാസട്ഠാനവിസേസോ തിസ്സോ ദുവേ ചതസ്സോ ചതസ്സോ തിസ്സോ ദുവേ ചതസ്സോതി ദ്വാവീസതി സുതിഭേദാ ച ഇച്ഛിതാ.

അതിഗാള്ഹം ആരദ്ധന്തി ഥിനമിദ്ധഛമ്ഭിതത്താനം വൂപസമത്ഥം അതിവിയ ആരദ്ധം. സബ്ബത്ഥ നിയുത്താ സബ്ബത്ഥികാ. സബ്ബേന വാ ലീനുദ്ധച്ചപക്ഖിയേന അത്ഥേതബ്ബാ സബ്ബത്ഥികാ. സമഥോയേവ സമഥനിമിത്തം. ഏവം സേസേസുപി. ഖയാ രാഗസ്സ വീതരാഗത്താതി ഏത്ഥ യസ്മാ ബാഹിരകോ കാമേസു വീതരാഗോ ന ഖയാ രാഗസ്സ വീതരാഗോ സബ്ബസോ അവിപ്പഹീനരാഗത്താ. വിക്ഖമ്ഭിതരാഗോ ഹി സോ. അരഹാ പന ഖയാ ഏവ, തസ്മാ വുത്തം ‘‘ഖയാ രാഗസ്സ വീതരാഗത്താ’’തി. ഏസ നയോ ദോസമോഹേസുപി.

ലാഭസക്കാരസിലോകം നികാമയമാനോതി ഏത്ഥ ലബ്ഭതി പാപുണീയതീതി ലാഭോ, ചതുന്നം പച്ചയാനമേതം അധിവചനം. സക്കച്ചം കാതബ്ബോതി സക്കാരോ. പച്ചയാ ഏവ ഹി പണീതപണീതാ സുന്ദരസുന്ദരാ അഭിസങ്ഖരിത്വാ കതാ ‘‘സക്കാരോ’’തി വുച്ചതി, യാ ച പരേഹി അത്തനോ ഗാരവകിരിയാ, പുപ്ഫാദീഹി വാ പൂജാ. സിലോകോതി വണ്ണഭണനം. തം ലാഭഞ്ച, സക്കാരഞ്ച, സിലോകഞ്ച, നികാമയമാനോ, പവത്തയമാനോതി അത്ഥോ. തേനേവാഹ ‘‘ചതുപച്ചയലാഭഞ്ച…പേ… പത്ഥയമാനോ’’തി.

ഥൂണന്തി പസൂനം ബന്ധനത്ഥായ നിഖാതത്ഥമ്ഭസങ്ഖാതം ഥൂണം. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

സോണസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.