൨-൩. ആരഭതിസുത്താദിവണ്ണനാ

൧൪൨-൩. ദുതിയേ ആരഭതീതി ഏത്ഥ ആരമ്ഭ-സദ്ദോ കമ്മകിരിയഹിംസനവീരിയകോപനാപത്തിവീതിക്കമേസു വത്തതി. തഥാ ഹേസ ‘‘യം കിഞ്ചി ദുക്ഖം സമ്ഭോതി, സബ്ബം ആരമ്ഭപച്ചയാ’’തി (സു. നി. ൭൪൯) കമ്മേ ആഗതോ. ‘‘മഹാരമ്ഭാ മഹായഞ്ഞാ, ന തേ ഹോന്തി മഹപ്ഫലാ’’തി (സം. നി. ൧.൧൨൦; അ. നി. ൪.൩൯) കിരിയായ. ‘‘സമണം ഗോതമം ഉദ്ദിസ്സ പാണം ആരഭന്തീ’’തി (മ. നി. ൨.൫൧) ഹിംസനേ. ‘‘ആരമ്ഭഥ നിക്ഖമഥ, യുഞ്ജഥ ബുദ്ധസാസനേ’’തി (സം. നി. ൧.൧൮൫; നേത്തി. ൨൯; പേടകോ. ൩൮; മി. പ. ൫.൧.൪) വീരിയേ. ‘‘ബീജഗാമഭൂതഗാമസമാരമ്ഭാ പടിവിരതോ ഹോതീ’’തി (ദീ. നി. ൧.൧൦, ൧൯൫; മ. നി. ൧.൨൯൩) കോപനേ. ‘‘ആരഭതി ച വിപ്പടിസാരീ ച ഹോതീ’’തി (അ. നി. ൫.൧൪൨; പു. പ. ൧൯൧) അയം പന ആപത്തിവീതിക്കമേ ആഗതോ, തസ്മാ ആപത്തിവീതിക്കമവസേന ആരഭതി ചേവ, തപ്പച്ചയാ ച വിപ്പടിസാരീ ഹോതീതി അയമേത്ഥ അത്ഥോ. യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതീതി അനധിഗതത്താ യഥാസഭാവതോ ന ജാനാതി. യത്ഥസ്സാതി യസ്മിം അസ്സ, യം ഠാനം പത്വാ ഏതസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ ഉപ്പന്നാ പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ അപരിസേസാ നിരുജ്ഝന്തീതി അത്ഥോ. കിം പന പത്വാ തേ നിരുജ്ഝന്തീതി? അരഹത്തമഗ്ഗം, ഫലപ്പത്തസ്സ പന നിരുദ്ധാ നാമ ഹോന്തി. ഏവം സന്തേപി ഇധ മഗ്ഗകിച്ചവസേന പന ഫലമേവ വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം.

ആരഭതീ ന വിപ്പടിസാരീ ഹോതീതി ആപത്തിം ആപജ്ജതി, തം പനേസ ദേസേതും സഭാഗപുഗ്ഗലം പരിയേസതി, തസ്മാ ന വിപ്പടിസാരീ ഹോതി. ന ആരഭതി വിപ്പടിസാരീ ഹോതീതി ആപത്തിം ന ആപജ്ജതി, വിനയപഞ്ഞത്തിയം പന അകോവിദത്താ അനാപത്തിയാ ആപത്തിസഞ്ഞീ ഹുത്വാ വിപ്പടിസാരീ ഹോതീതി ഏവമേത്ഥ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. ‘‘ന ആരഭതി ന വിപ്പടിസാരീ ഹോതീ’’തി യോ വുത്തോ, കതരോ സോ പുഗ്ഗലോ? ഓസ്സട്ഠവീരിയപുഗ്ഗലോ. സോ ഹി ‘‘കിം മേ ഇമസ്മിം കാലേ പരിനിബ്ബാനേന, അനാഗതേ മേത്തേയ്യസമ്മാസമ്ബുദ്ധകാലേ പരിനിബ്ബായിസ്സാമീ’’തി വിസുദ്ധസീലോപി പടിപത്തിം ന പൂരേതി. സോ ഹി ‘‘കിമത്ഥം ആയസ്മാ പമത്തോ വിഹരതി, പുഥുജ്ജനസ്സ നാമ ഗതി അനിബദ്ധാ, തസ്മാ ഹി മേത്തേയ്യസമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ സമ്മുഖീഭാവം ലഭേയ്യാസി, അരഹത്തത്ഥായ വിപസ്സനം ഭാവേഹീ’’തി ഓവദിതബ്ബോവ.

സാധൂതി ആയാചനത്ഥേ നിപാതോ. ഇദം വുത്തം ഹോതി – യാവ അപരദ്ധം വത ആയസ്മതാ, ഏവം സന്തേപി മയം ആയസ്മന്തം യാചാമ, ദേസേതബ്ബയുത്തകസ്സ ദേസനായ, വുട്ഠാതബ്ബയുത്തകസ്സ വുട്ഠാനേന, ആവികാതബ്ബയുത്തകസ്സ ആവികിരിയായ ആരമ്ഭജേ ആസവേ പഹായ സുദ്ധന്തേ ഠിതഭാവപച്ചവേക്ഖണേന വിപ്പടിസാരജേ ആസവേ പടിവിനോദേത്വാ നീഹരിത്വാ വിപസ്സനാചിത്തഞ്ചേവ വിപസ്സനാപഞ്ഞഞ്ച വഡ്ഢേതൂതി. അമുനാ പഞ്ചമേന പുഗ്ഗലേനാതി ഏതേന പഞ്ചമേന ഖീണാസവപുഗ്ഗലേന. സമസമോ ഭവിസ്സതീതി ലോകുത്തരഗുണേഹി സമഭാവേനേവ സമോ ഭവിസ്സതീതി ഏവം ഖീണാസവേന ഓവദിതബ്ബോതി അത്ഥോ. തതിയം ഉത്താനമേവ.

ആരഭതിസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.