൮. പതിലീനസുത്തവണ്ണനാ

൩൮. അട്ഠമേ അന്തവാ ലോകോതി ഏകപസ്സേന വഡ്ഢിതം കസിണനിമിത്തം ‘‘ലോകോ’’തി ഗാഹേന വാ തക്കേന വാ ഉപ്പന്നദിട്ഠി. ലാഭീ ഹി ഝാനചക്ഖുനാ പസ്സിത്വാ ഗണ്ഹാതി, ഇതരോ തക്കമത്തേന. അനന്തവാതി സമന്തതോ വഡ്ഢിതം അപ്പമാണം കസിണനിമിത്തം ‘‘ലോകോ’’തി ഗാഹേന വാ തക്കേന വാ ഉപ്പന്നദിട്ഠി. തം ജീവം തം സരീരന്തി ജീവോ സരീരഞ്ച ഏകമേവ വത്ഥൂതി ഉപ്പന്നദിട്ഠി. വിസ്സട്ഠാനീതി സകപരിച്ചജനവസേന നിസ്സട്ഠാനി. വന്താനീതി ഇദം പുന അനാദിയനഭാവദസ്സനവസേന വുത്തം. ചത്തമ്പി ഹി കേചി ഗണ്ഹന്തി, നയിദമേവന്തി ദസ്സനത്ഥം ‘‘വന്താനീ’’തി വുത്തം. ന ഹി യം യേന വന്തം, ന സോ തം പുന ആദീയതി. വന്തമ്പി കിഞ്ചി സസന്തതിലഗ്ഗം സിയാ, നയിദമേവന്തി ദസ്സനത്ഥം ‘‘മുത്താനീ’’തി വുത്തം. തേനേവാഹ ‘‘ഛിന്നബന്ധനാനി കതാനീ’’തി, സന്തതിതോ വിനിമോചനവസേന ഛിന്നബന്ധനാനി കതാനീതി അത്ഥോ. മുത്തമ്പി കിഞ്ചി മുത്തബന്ധനം വിയ ഫലം കുഹിഞ്ചി തിട്ഠതി, ന ഏവമിദന്തി ദസ്സനത്ഥം ‘‘പഹീനാനീ’’തി വുത്തം. യഥാ കിഞ്ചി ദുന്നിസ്സട്ഠം പുന ആദായ സമ്മദേവ നിസ്സട്ഠം ‘‘പടിനിസ്സട്ഠ’’ന്തി വുച്ചതി, ഏവം വിപസ്സനായ നിസ്സട്ഠാനി ആദിന്നസദിസാനി മഗ്ഗേന പഹീനാനി പടിനിസ്സട്ഠാനി നാമ ഹോന്തീതി ദസ്സനത്ഥം ‘‘പടിനിസ്സട്ഠാനീ’’തി വുത്തം. തേനേവാഹ ‘‘യഥാ ന പുന ചിത്തം ആരോഹന്തി, ഏവം പടിനിസ്സജ്ജിതാനീ’’തി.

കാമേസനാതി കാമാനം ഏസനാ, കാമസങ്ഖാതാ വാ ഏസനാ കാമേസനാ. വുത്തഞ്ഹേതം ‘‘തത്ഥ കതമാ കാമേസനാ? യോ കാമേസു കാമച്ഛന്ദോ കാമരാഗോ കാമനന്ദീ കാമപിപാസാ കാമമുച്ഛാ കാമജ്ഝോസാനം, അയം വുച്ചതി കാമേസനാ’’തി, തസ്മാ കാമരാഗോ ‘‘കാമേസനാ’’തി വേദിതബ്ബോ. തേനേവാഹ ‘‘കാമേസനാ…പേ… അനാഗാമിമഗ്ഗേന പഹീനാ’’തി. ഭവാനം ഏസനാ ഭവേസനാ. വുത്തമ്പി ചേതം ‘‘തത്ഥ കതമാ ഭവേസനാ? യോ ഭവേസു ഭവച്ഛന്ദോ…പേ… ഭവജ്ഝോസാനം, അയം വുച്ചതി ഭവേസനാ’’തി, തസ്മാ ഭവേസനരാഗോ രൂപാരൂപഭവപത്ഥനാതി വേദിതബ്ബോ. തേനേവാഹ ‘‘ഭവേസനാ പന അരഹത്തമഗ്ഗേന പഹീയതീ’’തി.

ബ്രഹ്മചരിയസ്സ ഏസനാ ബ്രഹ്മചരിയേസനാ. സാ ച മഗ്ഗബ്രഹ്മചരിയസ്സ, ദിട്ഠിഗതികസമ്മതബ്രഹ്മചരിയസ്സ ച ഗവേസനവസേന ദ്വിപ്പകാരാതി ആഹ ‘‘ബ്രഹ്മചരിയം ഏസിസ്സാമീ’’തിആദി. ദിട്ഠിഗതികസമ്മതസ്സ ബ്രഹ്മചരിയസ്സ ഏസനാപി ഹി ബ്രഹ്മചരിയേസനാതി വുച്ചതി. വുത്തമ്പി ചേതം –

‘‘തത്ഥ കതമാ ബ്രഹ്മചരിയേസനാ? സസ്സതോ ലോകോതി വാ, അസസ്സതോ ലോകോതി വാ, അന്തവാ ലോകോതി വാ, അനന്തവാ ലോകോതി വാ, തം ജീവം തം സരീരന്തി വാ, അഞ്ഞം ജീവം അഞ്ഞം സരീരന്തി വാ, ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാതി വാ, ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാതി വാ, ഹോതി ച ന ച ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാതി വാ, നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാതി വാ, യാ ഏവരൂപാ ദിട്ഠി ദിട്ഠിഗതം ദിട്ഠിഗഹനം ദിട്ഠികന്താരം ദിട്ഠിവിസൂകായികം ദിട്ഠിവിപ്ഫന്ദിതം ദിട്ഠിസംയോജനം ഗാഹോ പതിട്ഠാഹോ അഭിനിവേസോ പരാമാസോ കുമ്മഗ്ഗോ മിച്ഛാപഥോ മിച്ഛത്തം തിത്ഥായതനം വിപരിയേസഗ്ഗാഹോ, അയം വുച്ചതി ബ്രഹ്മചരിയേസനാ’’തി (വിഭ. ൯൧൯).

തസ്മാ ദിട്ഠിഗതികസമ്മതസ്സ ബ്രഹ്മചരിയസ്സ ഏസനാ ദിട്ഠബ്രഹ്മചരിയേസനാതി വേദിതബ്ബാ. തേനേവാഹ ‘‘ദിട്ഠിബ്രഹ്മചരിയേസനാ പന സോതാപത്തിമഗ്ഗേനേവ പടിപ്പസ്സമ്ഭതീ’’തി. ഏത്താവതാ ച രാഗദിട്ഠിയോ ഏസനാതി ദസ്സിതം ഹോതി. ന കേവലഞ്ച രാഗദിട്ഠിയോ ഏവ ഏസനാ, തദേകട്ഠം കമ്മമ്പി. വുത്തമ്പി ചേതം –

‘‘തത്ഥ കതമാ കാമേസനാ? കാമരാഗോ തദേകട്ഠം അകുസലം കായകമ്മം വചീകമ്മം മനോകമ്മം, അയം വുച്ചതി കാമേസനാ. തത്ഥ കതമാ ഭവേസനാ? ഭവരാഗോ തദേകട്ഠം അകുസലം കായകമ്മം വചീകമ്മം മനോകമ്മം, അയം വുച്ചതി ഭവേസനാ. തത്ഥ കതമാ ബ്രഹ്മചരിയേസനാ? അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി തദേകട്ഠം അകുസലം കായകമ്മം വചീകമ്മം മനോകമ്മം, അയം വുച്ചതി ബ്രഹ്മചരിയേസനാ’’തി (വിഭ. ൯൧൯).

നവവിധമാനോതി ‘‘സേയ്യസ്സ സേയ്യോഹമസ്മീ’’തിആദിനാ (സം. നി. ൪.൧൦൮; ധ. സ. ൧൧൨൧; വിഭ. ൮൬൬; മഹാനി. ൨൧) ആഗതോ നവവിധമാനോ.

‘‘കാമേസനാ’’തിആദിഗാഥായ പന ബ്രഹ്മചരിയേസനാ സഹാതി ബ്രഹ്മചരിയേസനായ സദ്ധിം. വിഭത്തിലോപേന ഹി അയം നിദ്ദേസോ. കരണത്ഥേ വാ ഏതം പച്ചത്തവചനം. ഇദം വുത്തം ഹോതി ‘‘ബ്രഹ്മചരിയേസനായ സദ്ധിം കാമേസനാ ഭവേസനാതി തിസ്സോ ഏസനാ’’തി. താസു ബ്രഹ്മചരിയേസനം സരൂപതോ ദസ്സേതും ‘‘ഇതിസച്ചപരാമാസോ, ദിട്ഠിട്ഠാനാ സമുസ്സയാ’’തി വുത്തം. തസ്സത്ഥോ – ഇതി ഏവം സച്ചന്തി പരാമാസോ ഇതിസച്ചപരാമാസോ. ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞന്തി ദിട്ഠിയാ പവത്തിആകാരം ദസ്സേതി. ദിട്ഠിയോ ഏവ സബ്ബാനത്ഥഹേതുഭാവതോ ദിട്ഠിട്ഠാനാ. വുത്തഞ്ഹേതം – ‘‘മിച്ഛാദിട്ഠിപരമാഹം, ഭിക്ഖവേ, വജ്ജം വദാമീ’’തി (അ. നി. ൧.൩൧൦). താ ഏവ ച ഉപരൂപരി വുദ്ധിയാ മാനലോഭാദികിലേസസമുസ്സയനേന വട്ടദുക്ഖസമുസ്സയനേന ച സമുസ്സയാ, ‘‘ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി മിച്ഛാഭിനിവിസമാനാ സബ്ബാനത്ഥഹേതുകാ കിലേസദുക്ഖൂപചയതോ ഹേതുഭൂതാ ച ദിട്ഠിയോ ബ്രഹ്മചരിയേസനാതി വുത്തം ഹോതി. ഏതേന പവത്തിആകാരതോ നിബ്ബത്തിതോ ച ബ്രഹ്മചരിയേസനാ ദസ്സിതാതി വേദിതബ്ബാ.

സബ്ബരാഗവിരത്തസ്സാതി സബ്ബേഹി കാമഭവരാഗേഹി വിരത്തസ്സ. തതോ ഏവ തണ്ഹാക്ഖയസങ്ഖാതേ നിബ്ബാനേ വിമുത്തത്താ തണ്ഹാക്ഖയവിമുത്തിനോ അരഹതോ. ഏസനാ പടിനിസ്സട്ഠാതി കാമേസനാ, ഭവേസനാ സബ്ബസോ നിസ്സട്ഠാ പഹീനാ. ദിട്ഠിട്ഠാനാ സമൂഹതാതി ബ്രഹ്മചരിയേസനാസങ്ഖാതാ ദിട്ഠിട്ഠാനാ ച പഠമമഗ്ഗേനേവ സമുഗ്ഘാതിതാ. ഏവമ്പി ഇമിസ്സാ ഗാഥായ അത്ഥവണ്ണനാ വേദിതബ്ബാ. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

പതിലീനസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.