൧൦. യുഗനദ്ധസുത്തവണ്ണനാ

൧൭൦. ദസമേ സമഥപുബ്ബങ്ഗമം വിപസ്സനം ഭാവേതീതി ഇദം സമഥയാനികസ്സ വസേന വുത്തം. സോ ഹി പഠമം ഉപചാരസമാധിം വാ അപ്പനാസമാധിം വാ ഉപ്പാദേതി, അയം സമഥോ. സോ തഞ്ച തംസമ്പയുത്തേ ച ധമ്മേ അനിച്ചാദീഹി വിപസ്സതി, അയം വിപസ്സനാ, ഇതി പഠമം സമഥോ, പച്ഛാ വിപസ്സനാ. തേന വുച്ചതി ‘‘സമഥപുബ്ബങ്ഗമം വിപസ്സനം ഭാവേതീ’’തി. വിപസ്സനാപുബ്ബങ്ഗമം സമഥം ഭാവേതീതി ഇദം പന വിപസ്സനായാനികസ്സ വസേന വുത്തം. സോ തം വുത്തപ്പകാരം സമഥം അസമ്പാദേത്വാ പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധേ അനിച്ചാദീഹി വിപസ്സതി. പഠമോ ലോകുത്തരമഗ്ഗോ നിബ്ബത്തതീതി സോതാപത്തിമഗ്ഗം സന്ധായ വദതി, ലോകിയമഗ്ഗവസേനേവ വാ ഇമിസ്സാ പാളിയാ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. കഥം? മഗ്ഗോ സഞ്ജായതി, പുബ്ബഭാഗിയോ ലോകിയമഗ്ഗോ ഉപ്പജ്ജതി. ആസേവതി നിബ്ബിദാനുപസ്സനാവസേന. ഭാവേതി മുച്ചിതുകമ്യതാവസേന. ബഹുലീകരോതി പടിസങ്ഖാനുപസ്സനാവസേന. ആസേവതി വാ ഭയതുപട്ഠാനാദിഞാണവസേന. ഭാവേതി മുച്ചിതുകമ്യതാദിഞാണവസേന. ബഹുലീകരോതി വുട്ഠാനഗാമിനിവിപസ്സനാവസേന. സംയോജനാനി പഹീയന്തി. അനുസയാ ബ്യന്തീ ഹോന്തീതി മഗ്ഗപ്പടിപാടിയാ പഹീയന്തി ബ്യന്തീ ഹോന്തി.

ധമ്മുദ്ധച്ചവിഗ്ഗഹിതമാനസന്തി ഓഭാസാദീസു അരിയധമ്മോതി പവത്തം ഉദ്ധച്ചം വിക്ഖേപോ ധമ്മുദ്ധച്ചം, തേന ധമ്മുദ്ധച്ചേന വിപസ്സനാവീഥിതോ ഉഗ്ഗമനേന വിരൂപം ഗഹിതം പവത്തിയമാനം ധമ്മുദ്ധച്ചവിഗ്ഗഹിതമാനസം. വുത്തഞ്ഹേതം –

‘‘ധമ്മുദ്ധച്ചവിഗ്ഗഹിതമാനസം ഹോതി, അനിച്ചതോ മനസി കരോതി, ഓഭാസോ ഉപ്പജ്ജതി, ഓഭാസോ ധമ്മോതി ഓഭാസം ആവജ്ജതി, തതോ വിക്ഖേപോ ഉദ്ധച്ചം, തേന ഉദ്ധച്ചേന വിഗ്ഗഹിതമാനസോ അനിച്ചതോ ഉപട്ഠാനം യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി. ദുക്ഖതോ…പേ… അനത്തതോ ഉപട്ഠാനം യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി. തഥാ അനിച്ചതോ മനസികരോതോ ഞാണം ഉപ്പജ്ജതി…പേ… പീതി പസ്സദ്ധി സുഖം അധിമോക്ഖോ പഗ്ഗഹോ ഉപട്ഠാനം ഉപേക്ഖാ നികന്തി ഉപ്പജ്ജതി, നികന്തി ധമ്മോതി നികന്തിം ആവജ്ജതി, തതോ വിക്ഖേപോ ഉദ്ധച്ചം, തേന ഉദ്ധച്ചേന വിഗ്ഗഹിതമാനസോ അനിച്ചതോ ഉപട്ഠാനം യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി. ദുക്ഖതോ…പേ… അനത്തതോ ഉപട്ഠാനം യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതീ’’തി (പടി. മ. ൨.൬). സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ.

യുഗനദ്ധസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

പടിപദാവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.