൧൦. വിഭങ്ഗസുത്തം

൮൩൨. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, ഇദ്ധിപാദാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ മഹപ്ഫലാ ഹോന്തി മഹാനിസംസാ’’.

‘‘കഥം ഭാവിതാ ച, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ ഇദ്ധിപാദാ കഥം ബഹുലീകതാ മഹപ്ഫലാ ഹോന്തി മഹാനിസംസാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഛന്ദസമാധിപ്പധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതം ഇദ്ധിപാദം ഭാവേതി – ‘ഇതി മേ ഛന്ദോ ന ച അതിലീനോ ഭവിസ്സതി, ന ച അതിപ്പഗ്ഗഹിതോ ഭവിസ്സതി, ന ച അജ്ഝത്തം സംഖിത്തോ ഭവിസ്സതി, ന ച ബഹിദ്ധാ വിക്ഖിത്തോ ഭവിസ്സതി’. പച്ഛാപുരേസഞ്ഞീ ച വിഹരതി – ‘യഥാ പുരേ തഥാ പച്ഛാ, യഥാ പച്ഛാ തഥാ പുരേ; യഥാ അധോ തഥാ ഉദ്ധം, യഥാ ഉദ്ധം തഥാ അധോ; യഥാ ദിവാ തഥാ രത്തിം യഥാ രത്തിം തഥാ ദിവാ’. ഇതി വിവടേന ചേതസാ അപരിയോനദ്ധേന സപ്പഭാസം ചിത്തം ഭാവേതി. വീരിയസമാധി…പേ… ചിത്തസമാധി…പേ… വീമംസാസമാധിപ്പധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതം ഇദ്ധിപാദം ഭാവേതി – ‘ഇതി മേ വീമംസാ ന ച അതിലീനാ ഭവിസ്സതി, ന ച അതിപ്പഗ്ഗഹിതാ ഭവിസ്സതി, ന ച അജ്ഝത്തം സംഖിത്താ ഭവിസ്സതി, ന ച ബഹിദ്ധാ വിക്ഖിത്താ ഭവിസ്സതി’. പച്ഛാപുരേസഞ്ഞീ ച വിഹരതി – ‘യഥാ പുരേ തഥാ പച്ഛാ, യഥാ പച്ഛാ തഥാ പുരേ; യഥാ അധോ തഥാ ഉദ്ധം, യഥാ ഉദ്ധം തഥാ അധോ; യഥാ ദിവാ തഥാ രത്തിം, യഥാ രത്തിം തഥാ ദിവാ’. ഇതി വിവടേന ചേതസാ അപരിയോനദ്ധേന സപ്പഭാസം ചിത്തം ഭാവേതി.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, അതിലീനോ ഛന്ദോ? യോ, ഭിക്ഖവേ, ഛന്ദോ കോസജ്ജസഹഗതോ കോസജ്ജസമ്പയുത്തോ – അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അതിലീനോ ഛന്ദോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, അതിപ്പഗ്ഗഹിതോ ഛന്ദോ? യോ, ഭിക്ഖവേ, ഛന്ദോ ഉദ്ധച്ചസഹഗതോ ഉദ്ധച്ചസമ്പയുത്തോ – അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അതിപ്പഗ്ഗഹിതോ ഛന്ദോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, അജ്ഝത്തം സംഖിത്തോ ഛന്ദോ? യോ, ഭിക്ഖവേ, ഛന്ദോ ഥിനമിദ്ധസഹഗതോ ഥിനമിദ്ധസമ്പയുത്തോ – അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അജ്ഝത്തം സംഖിത്തോ ഛന്ദോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, ബഹിദ്ധാ വിക്ഖിത്തോ ഛന്ദോ? യോ, ഭിക്ഖവേ, ഛന്ദോ ബഹിദ്ധാ പഞ്ച കാമഗുണേ ആരബ്ഭ അനുവിക്ഖിത്തോ അനുവിസടോ – അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ബഹിദ്ധാ വിക്ഖിത്തോ ഛന്ദോ.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു പച്ഛാപുരേസഞ്ഞീ ച വിഹരതി – യഥാ പുരേ തഥാ പച്ഛാ, യഥാ പച്ഛാ തഥാ പുരേ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ പച്ഛാപുരേസഞ്ഞാ സുഗ്ഗഹിതാ ഹോതി സുമനസികതാ സൂപധാരിതാ സുപ്പടിവിദ്ധാ പഞ്ഞായ. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു പച്ഛാപുരേസഞ്ഞീ ച വിഹരതി – യഥാ പുരേ തഥാ പച്ഛാ, യഥാ പച്ഛാ തഥാ പുരേ.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു യഥാ അധോ തഥാ ഉദ്ധം, യഥാ ഉദ്ധം തഥാ അധോ വിഹരതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഇമമേവ കായം ഉദ്ധം പാദതലാ അധോ കേസമത്ഥകാ തചപരിയന്തം പൂരം നാനപ്പകാരസ്സ അസുചിനോ പച്ചവേക്ഖതി – ‘അത്ഥി ഇമസ്മിം കായേ കേസാ ലോമാ നഖാ ദന്താ തചോ മംസം ന്ഹാരു അട്ഠി അട്ഠിമിഞ്ജം വക്കം ഹദയം യകനം കിലോമകം പിഹകം പപ്ഫാസം അന്തം അന്തഗുണം ഉദരിയം കരീസം പിത്തം സേമ്ഹം പുബ്ബോ ലോഹിതം സേദോ മേദോ അസ്സു വസാ ഖേളോ സിങ്ഘാണികാ ലസികാ മുത്ത’ന്തി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു യഥാ അധോ തഥാ ഉദ്ധം, യഥാ ഉദ്ധം തഥാ അധോ വിഹരതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു യഥാ ദിവാ തഥാ രത്തിം, യഥാ രത്തിം തഥാ ദിവാ വിഹരതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു യേഹി ആകാരേഹി യേഹി ലിങ്ഗേഹി യേഹി നിമിത്തേഹി ദിവാ ഛന്ദസമാധിപ്പധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതം ഇദ്ധിപാദം ഭാവേതി, സോ തേഹി ആകാരേഹി തേഹി ലിങ്ഗേഹി തേഹി നിമിത്തേഹി രത്തിം ഛന്ദസമാധിപ്പധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതം ഇദ്ധിപാദം ഭാവേതി; യേഹി വാ പന ആകാരേഹി യേഹി ലിങ്ഗേഹി യേഹി നിമിത്തേഹി രത്തിം ഛന്ദസമാധിപ്പധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതം ഇദ്ധിപാദം ഭാവേതി, സോ തേഹി ആകാരേഹി തേഹി ലിങ്ഗേഹി തേഹി നിമിത്തേഹി ദിവാ ഛന്ദസമാധിപ്പധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതം ഇദ്ധിപാദം ഭാവേതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു യഥാ ദിവാ തഥാ രത്തിം, യഥാ രത്തിം തഥാ ദിവാ വിഹരതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു വിവടേന ചേതസാ അപരിയോനദ്ധേന സപ്പഭാസം ചിത്തം ഭാവേതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ആലോകസഞ്ഞാ സുഗ്ഗഹിതാ ഹോതി ദിവാസഞ്ഞാ സ്വാധിട്ഠിതാ. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു വിവടേന ചേതസാ അപരിയോനദ്ധേന സപ്പഭാസം ചിത്തം ഭാവേതി.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, അതിലീനം വീരിയം? യം, ഭിക്ഖവേ, വീരിയം കോസജ്ജസഹഗതം കോസജ്ജസമ്പയുത്തം – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അതിലീനം വീരിയം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, അതിപ്പഗ്ഗഹിതം വീരിയം? യം, ഭിക്ഖവേ, വീരിയം ഉദ്ധച്ചസഹഗതം ഉദ്ധച്ചസമ്പയുത്തം – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അതിപ്പഗ്ഗഹിതം വീരിയം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, അജ്ഝത്തം സംഖിത്തം വീരിയം? യം, ഭിക്ഖവേ, വീരിയം ഥിനമിദ്ധസഹഗതം ഥിനമിദ്ധസമ്പയുത്തം – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അജ്ഝത്തം സംഖിത്തം വീരിയം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ബഹിദ്ധാ വിക്ഖിത്തം വീരിയം? യം, ഭിക്ഖവേ, വീരിയം ബഹിദ്ധാ പഞ്ച കാമഗുണേ ആരബ്ഭ അനുവിക്ഖിത്തം അനുവിസടം – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ബഹിദ്ധാ വിക്ഖിത്തം വീരിയം…പേ….

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, അതിലീനം ചിത്തം? യം, ഭിക്ഖവേ, ചിത്തം കോസജ്ജസഹഗതം കോസജ്ജസമ്പയുത്തം – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അതിലീനം ചിത്തം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, അതിപ്പഗ്ഗഹിതം ചിത്തം? യം, ഭിക്ഖവേ, ചിത്തം ഉദ്ധച്ചസഹഗതം ഉദ്ധച്ചസമ്പയുത്തം – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അതിപ്പഗ്ഗഹിതം ചിത്തം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, അജ്ഝത്തം സംഖിത്തം ചിത്തം? യം, ഭിക്ഖവേ, ചിത്തം ഥിനമിദ്ധസഹഗതം ഥിനമിദ്ധസമ്പയുത്തം – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അജ്ഝത്തം സംഖിത്തം ചിത്തം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ബഹിദ്ധാ വിക്ഖിത്തം ചിത്തം? യം, ഭിക്ഖവേ, ചിത്തം ബഹിദ്ധാ പഞ്ച കാമഗുണേ ആരബ്ഭ അനുവിക്ഖിത്തം അനുവിസടം – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ബഹിദ്ധാ വിക്ഖിത്തം ചിത്തം…പേ… ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു വിവടേന ചേതസാ അപരിയോനദ്ധേന സപ്പഭാസം ചിത്തം ഭാവേതി.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, അതിലീനാ വീമംസാ? യാ, ഭിക്ഖവേ, വീമംസാ കോസജ്ജസഹഗതാ കോസജ്ജസമ്പയുത്താ – അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അതിലീനാ വീമംസാ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, അതിപ്പഗ്ഗഹിതാ വീമംസാ? യാ, ഭിക്ഖവേ, വീമംസാ ഉദ്ധച്ചസഹഗതാ ഉദ്ധച്ചസമ്പയുത്താ – അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അതിപ്പഗ്ഗഹിതാ വീമംസാ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, അജ്ഝത്തം സംഖിത്താ വീമംസാ? യാ, ഭിക്ഖവേ, വീമംസാ ഥിനമിദ്ധസഹഗതാ ഥിനമിദ്ധസമ്പയുത്താ – അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അജ്ഝത്തം സംഖിത്താ വീമംസാ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, ബഹിദ്ധാ വിക്ഖിത്താ വീമംസാ? യാ, ഭിക്ഖവേ, വീമംസാ ബഹിദ്ധാ പഞ്ച കാമഗുണേ ആരബ്ഭ അനുവിക്ഖിത്താ അനുവിസടാ – അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ബഹിദ്ധാ വിക്ഖിത്താ വീമംസാ…പേ… ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു വിവടേന ചേതസാ അപരിയോനദ്ധേന സപ്പഭാസം ചിത്തം ഭാവേതി. ഏവം ഭാവിതാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ ഇദ്ധിപാദാ ഏവം ബഹുലീകതാ മഹപ്ഫലാ ഹോന്തി മഹാനിസംസാ.

‘‘ഏവം ഭാവിതേസു ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ചതൂസു ഇദ്ധിപാദേസു ഏവം ബഹുലീകതേസു, അനേകവിഹിതം ഇദ്ധിവിധം പച്ചനുഭോതി – ഏകോപി ഹുത്വാ ബഹുധാ ഹോതി, ബഹുധാപി ഹുത്വാ ഏകോ ഹോതി…പേ… യാവ ബ്രഹ്മലോകാപി കായേന വസം വത്തേതി. ഏവം ഭാവിതേസു ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ചതൂസു ഇദ്ധിപാദേസു ഏവം ബഹുലീകതേസു, ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതീ’’തി. ദസമം.

പാസാദകമ്പനവഗ്ഗോ ദുതിയോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

പുബ്ബം മഹപ്ഫലം ഛന്ദം, മോഗ്ഗല്ലാനഞ്ച ഉണ്ണാഭം;

ദ്വേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഭിക്ഖു, ദേസനാ വിഭങ്ഗേന ചാതി.