൩. അയോഗുളവഗ്ഗോ

൧. മഗ്ഗസുത്തം

൮൩൩. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘പുബ്ബേവ മേ, ഭിക്ഖവേ, സമ്ബോധാ അനഭിസമ്ബുദ്ധസ്സ ബോധിസത്തസ്സേവ സതോ ഏതദഹോസി – ‘കോ നു ഖോ മഗ്ഗോ, കാ പടിപദാ ഇദ്ധിപാദഭാവനായാ’തി? തസ്സ മയ്ഹം, ഭിക്ഖവേ, ഏതദഹോസി – ‘ഇധ ഭിക്ഖു ഛന്ദസമാധിപ്പധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതം ഇദ്ധിപാദം ഭാവേതി – ഇതി മേ ഛന്ദോ ന ച അതിലീനോ ഭവിസ്സതി, ന ച അതിപ്പഗ്ഗഹിതോ ഭവിസ്സതി, ന ച അജ്ഝത്തം സംഖിത്തോ ഭവിസ്സതി, ന ച ബഹിദ്ധാ വിക്ഖിത്തോ ഭവിസ്സതി. പച്ഛാപുരേസഞ്ഞീ ച വിഹരതി – യഥാ പുരേ തഥാ പച്ഛാ, യഥാ പച്ഛാ തഥാ പുരേ; യഥാ അധോ തഥാ ഉദ്ധം, യഥാ ഉദ്ധം തഥാ അധോ; യഥാ ദിവാ തഥാ രത്തിം, യഥാ രത്തിം തഥാ ദിവാ. ഇതി വിവടേന ചേതസാ അപരിയോനദ്ധേന സപ്പഭാസം ചിത്തം ഭാവേതി. വീരിയസമാധി…പേ… ചിത്തസമാധി…പേ… വീമംസാസമാധിപ്പധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതം ഇദ്ധിപാദം ഭാവേതി – ഇതി മേ വീമംസാ ന ച അതിലീനാ ഭവിസ്സതി, ന ച അതിപ്പഗ്ഗഹിതാ ഭവിസ്സതി, ന ച അജ്ഝത്തം സംഖിത്താ ഭവിസ്സതി, ന ച ബഹിദ്ധാ വിക്ഖിത്താ ഭവിസ്സതി. പച്ഛാപുരേസഞ്ഞീ ച വിഹരതി – യഥാ പുരേ തഥാ പച്ഛാ, യഥാ പച്ഛാ തഥാ പുരേ; യഥാ അധോ തഥാ ഉദ്ധം, യഥാ ഉദ്ധം തഥാ അധോ; യഥാ ദിവാ തഥാ രത്തിം യഥാ രത്തിം തഥാ ദിവാ’ – ഇതി വിവടേന ചേതസാ അപരിയോനദ്ധേന സപ്പഭാസം ചിത്തം ഭാവേതി.

‘‘ഏവം ഭാവിതേസു ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ചതൂസു ഇദ്ധിപാദേസു ഏവം ബഹുലീകതേസു അനേകവിഹിതം ഇദ്ധിവിധം പച്ചനുഭോതി – ഏകോപി ഹുത്വാ ബഹുധാ ഹോതി, ബഹുധാപി ഹുത്വാ ഏകോ ഹോതി…പേ… യാവ ബ്രഹ്മലോകാപി കായേന വസം വത്തേതി. ഏവം ഭാവിതേസു ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ചതൂസു ഇദ്ധിപാദേസു ഏവം ബഹുലീകതേസു, ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതീ’’തി. പഠമം.

(ഛപി അഭിഞ്ഞായോ വിത്ഥാരേതബ്ബാ).

൨. അയോഗുളസുത്തം

൮൩൪. സാവത്ഥിനിദാനം. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അഭിജാനാതി നു ഖോ, ഭന്തേ, ഭഗവാ ഇദ്ധിയാ മനോമയേന കായേന ബ്രഹ്മലോകം ഉപസങ്കമിതാ’’തി? ‘‘അഭിജാനാമി ഖ്വാഹം, ആനന്ദ, ഇദ്ധിയാ മനോമയേന കായേന ബ്രഹ്മലോകം ഉപസങ്കമിതാ’’തി. ‘‘അഭിജാനാതി പന, ഭന്തേ, ഭഗവാ ഇമിനാ ചാതുമഹാഭൂതികേന കായേന ഇദ്ധിയാ ബ്രഹ്മലോകം ഉപസങ്കമിതാ’’തി? ‘‘അഭിജാനാമി ഖ്വാഹം, ആനന്ദ, ഇമിനാ ചാതുമഹാഭൂതികേന [ചാതുമ്മഹാഭൂതികേന (സീ. സ്യാ. കം.)] കായേന ഇദ്ധിയാ ബ്രഹ്മലോകം ഉപസങ്കമിതാ’’തി.

‘‘യഞ്ച ഖോ, ഓമാതി, ഭന്തേ, ഭഗവാ ഇദ്ധിയാ മനോമയേന കായേന ബ്രഹ്മലോകം ഉപസങ്കമിതും, യഞ്ച ഖോ അഭിജാനാതി, ഭന്തേ, ഭഗവാ ഇമിനാ ചാതുമഹാഭൂതികേന കായേന ഇദ്ധിയാ ബ്രഹ്മലോകം ഉപസങ്കമിതാ, തയിദം, ഭന്തേ, ഭഗവതോ അച്ഛരിയഞ്ചേവ അബ്ഭുതഞ്ചാ’’തി. ‘‘അച്ഛരിയാ ചേവ, ആനന്ദ, തഥാഗതാ അച്ഛരിയധമ്മസമന്നാഗതാ ച, അബ്ഭുതാ ചേവ, ആനന്ദ, തഥാഗതാ അബ്ഭുതധമ്മസമന്നാഗതാ ച’’.

‘‘യസ്മിം, ആനന്ദ, സമയേ തഥാഗതോ കായമ്പി ചിത്തേ സമോദഹതി [സമാദഹതി (സീ. സ്യാ. പീ.)] ചിത്തമ്പി കായേ സമോദഹതി, സുഖസഞ്ഞഞ്ച ലഹുസഞ്ഞഞ്ച കായേ ഓക്കമിത്വാ വിഹരതി; തസ്മിം, ആനന്ദ, സമയേ തഥാഗതസ്സ കായോ ലഹുതരോ ചേവ ഹോതി മുദുതരോ ച കമ്മനിയതരോ ച പഭസ്സരതരോ ച.

‘‘സേയ്യഥാപി, ആനന്ദ, അയോഗുളോ ദിവസം സന്തത്തോ ലഹുതരോ ചേവ ഹോതി മുദുതരോ ച കമ്മനിയതരോ ച പഭസ്സരതരോ ച; ഏവമേവ ഖോ, ആനന്ദ, യസ്മിം സമയേ തഥാഗതോ കായമ്പി ചിത്തേ സമോദഹതി, ചിത്തമ്പി കായേ സമോദഹതി, സുഖസഞ്ഞഞ്ച ലഹുസഞ്ഞഞ്ച കായേ ഓക്കമിത്വാ വിഹരതി; തസ്മിം, ആനന്ദ, സമയേ തഥാഗതസ്സ കായോ ലഹുതരോ ചേവ ഹോതി മുദുതരോ ച കമ്മനിയതരോ ച പഭസ്സരതരോ ച.

‘‘യസ്മിം, ആനന്ദ, സമയേ തഥാഗതോ കായമ്പി ചിത്തേ സമോദഹതി, ചിത്തമ്പി കായേ സമോദഹതി, സുഖസഞ്ഞഞ്ച ലഹുസഞ്ഞഞ്ച കായേ ഓക്കമിത്വാ വിഹരതി; തസ്മിം, ആനന്ദ, സമയേ തഥാഗതസ്സ കായോ അപ്പകസിരേനേവ പഥവിയാ വേഹാസം അബ്ഭുഗ്ഗച്ഛതി, സോ അനേകവിഹിതം ഇദ്ധിവിധം പച്ചനുഭോതി – ഏകോപി ഹുത്വാ ബഹുധാ ഹോതി, ബഹുധാപി ഹുത്വാ ഏകോ ഹോതി…പേ… യാവ ബ്രഹ്മലോകാപി കായേന വസം വത്തേതി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ആനന്ദ, തൂലപിചു വാ കപ്പാസപിചു വാ ലഹുകോ വാതൂപാദാനോ അപ്പകസിരേനേവ പഥവിയാ വേഹാസം അബ്ഭുഗ്ഗച്ഛതി; ഏവമേവ ഖോ, ആനന്ദ, യസ്മിം സമയേ തഥാഗതോ കായമ്പി ചിത്തേ സമോദഹതി, ചിത്തമ്പി കായേ സമോദഹതി, സുഖസഞ്ഞഞ്ച ലഹുസഞ്ഞഞ്ച കായേ ഓക്കമിത്വാ വിഹരതി; തസ്മിം, ആനന്ദ, സമയേ തഥാഗതസ്സ കായോ അപ്പകസിരേനേവ പഥവിയാ വേഹാസം അബ്ഭുഗ്ഗച്ഛതി, സോ അനേകവിഹിതം ഇദ്ധിവിധം പച്ചനുഭോതി – ഏകോപി ഹുത്വാ ബഹുധാ ഹോതി…പേ… യാവ ബ്രഹ്മലോകാപി കായേന വസം വത്തേതീ’’തി. ദുതിയം.

൩. ഭിക്ഖുസുത്തം

൮൩൫. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, ഇദ്ധിപാദാ. കതമേ ചത്താരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഛന്ദസമാധിപ്പധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതം ഇദ്ധിപാദം ഭാവേതി, വീരിയസമാധി…പേ… ചിത്തസമാധി …പേ… വീമംസാസമാധിപ്പധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതം ഇദ്ധിപാദം ഭാവേതി – ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ ഇദ്ധിപാദാ. ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതുന്നം ഇദ്ധിപാദാനം ഭാവിതത്താ ബഹുലീകതത്താ ഭിക്ഖു ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതീ’’തി. തതിയം.

൪. സുദ്ധികസുത്തം

൮൩൬. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, ഇദ്ധിപാദാ. കതമേ ചത്താരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഛന്ദസമാധിപ്പധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതം ഇദ്ധിപാദം ഭാവേതി, വീരിയസമാധി…പേ… ചിത്തസമാധി…പേ… വീമംസാസമാധിപ്പധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതം ഇദ്ധിപാദം ഭാവേതി – ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ ഇദ്ധിപാദാ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. പഠമഫലസുത്തം

൮൩൭. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, ഇദ്ധിപാദാ. കതമേ ചത്താരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഛന്ദസമാധിപ്പധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതം ഇദ്ധിപാദം ഭാവേതി, വീരിയസമാധി…പേ… ചിത്തസമാധി …പേ… വീമംസാസമാധിപ്പധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതം ഇദ്ധിപാദം ഭാവേതി – ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ ഇദ്ധിപാദാ. ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതുന്നം ഇദ്ധിപാദാനം ഭാവിതത്താ ബഹുലീകതത്താ ഭിക്ഖുനാ ദ്വിന്നം ഫലാനം അഞ്ഞതരം ഫലം പാടികങ്ഖം – ദിട്ഠേവ ധമ്മേ അഞ്ഞാ, സതി വാ ഉപാദിസേസേ അനാഗാമിതാ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. ദുതിയഫലസുത്തം

൮൩൮. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, ഇദ്ധിപാദാ. കതമേ ചത്താരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഛന്ദസമാധിപ്പധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതം ഇദ്ധിപാദം ഭാവേതി, വീരിയസമാധി…പേ… ചിത്തസമാധി …പേ… വീമംസാസമാധിപ്പധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതം ഇദ്ധിപാദം ഭാവേതി – ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ ഇദ്ധിപാദാ. ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതുന്നം ഇദ്ധിപാദാനം ഭാവിതത്താ ബഹുലീകതത്താ സത്ത ഫലാ സത്താനിസംസാ പാടികങ്ഖാ.

‘‘കതമേ സത്ത ഫലാ സത്താനിസംസാ? ദിട്ഠേവ ധമ്മേ പടികച്ച [പടിഗച്ച (സീ.), പടിഹച്ച (പീ.)] അഞ്ഞം ആരാധേതി നോ ചേ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ പടികച്ച അഞ്ഞം ആരാധേതി; അഥ മരണകാലേ അഞ്ഞം ആരാധേതി, നോ ചേ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ പടികച്ച അഞ്ഞം ആരാധേതി, നോ ചേ മരണകാലേ അഞ്ഞം ആരാധേതി; അഥ പഞ്ചന്നം ഓരമ്ഭാഗിയാനം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ അന്തരാപരിനിബ്ബായീ ഹോതി, ഉപഹച്ചപരിനിബ്ബായീ ഹോതി, അസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായീ ഹോതി, സസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായീ ഹോതി, ഉദ്ധംസോതോ ഹോതി അകനിട്ഠഗാമീ. ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതുന്നം ഇദ്ധിപാദാനം ഭാവിതത്താ ബഹുലീകതത്താ ഇമേ സത്ത ഫലാ സത്താനിസംസാ പാടികങ്ഖാ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. പഠമആനന്ദസുത്തം

൮൩൯. സാവത്ഥിനിദാനം. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച –

‘‘കതമാ നു ഖോ, ഭന്തേ, ഇദ്ധി, കതമോ ഇദ്ധിപാദോ, കതമാ ഇദ്ധിപാദഭാവനാ, കതമാ ഇദ്ധിപാദഭാവനാഗാമിനീ പടിപദാ’’തി? ‘‘ഇധാനന്ദ, ഭിക്ഖു അനേകവിഹിതം ഇദ്ധിവിധം പച്ചനുഭോതി – ഏകോപി ഹുത്വാ ബഹുധാ ഹോതി, ബഹുധാപി ഹുത്വാ ഏകോ ഹോതി…പേ… യാവ ബ്രഹ്മലോകാപി കായേന വസം വത്തേതി – അയം വുച്ചതാനന്ദ, ഇദ്ധി’’.

‘‘കതമോ ചാനന്ദ, ഇദ്ധിപാദോ? യോ, ആനന്ദ, മഗ്ഗോ യാ പടിപദാ ഇദ്ധിലാഭായ ഇദ്ധിപടിലാഭായ സംവത്തതി – അയം വുച്ചതാനന്ദ, ഇദ്ധിപാദോ.

‘‘കതമാ ചാനന്ദ, ഇദ്ധിപാദഭാവനാ? ഇധാനന്ദ, ഭിക്ഖു ഛന്ദസമാധിപ്പധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതം ഇദ്ധിപാദം ഭാവേതി, വീരിയസമാധി…പേ… ചിത്തസമാധി…പേ… വീമംസാസമാധിപ്പധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതം ഇദ്ധിപാദം ഭാവേതി – അയം വുച്ചതാനന്ദ, ഇദ്ധിപാദഭാവനാ.

‘‘കതമാ ചാനന്ദ, ഇദ്ധിപാദഭാവനാഗാമിനീ പടിപദാ? അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി – അയം വുച്ചതാനന്ദ, ഇദ്ധിപാദഭാവനാഗാമിനീ പടിപദാ’’തി. സത്തമം.

൮. ദുതിയആനന്ദസുത്തം

൮൪൦. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘കതമാ നു ഖോ, ആനന്ദ, ഇദ്ധി, കതമോ ഇദ്ധിപാദോ, കതമാ ഇദ്ധിപാദഭാവനാ, കതമാ ഇദ്ധിപാദഭാവനാഗാമിനീ പടിപദാ’’തി? ഭഗവംമൂലകാ നോ, ഭന്തേ, ധമ്മാ ഭഗവംനേത്തികാ…പേ….

‘‘ഇധാനന്ദ, ഭിക്ഖു അനേകവിഹിതം ഇദ്ധിവിധം പച്ചനുഭോതി – ഏകോപി ഹുത്വാ ബഹുധാ ഹോതി…പേ… യാവ ബ്രഹ്മലോകാപി കായേന വസം വത്തേതി – അയം വുച്ചതാനന്ദ, ഇദ്ധി.

‘‘കതമാ ചാനന്ദ, ഇദ്ധിപാദഭാവനാഗാമിനീ പടിപദാ? അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി – അയം വുച്ചതാനന്ദ, ഇദ്ധിപാദഭാവനാഗാമിനീ പടിപദാ’’തി. അട്ഠമം.

൯. പഠമഭിക്ഖുസുത്തം

൮൪൧. അഥ ഖോ സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നാ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും – ‘‘കതമാ നു ഖോ, ഭന്തേ, ഇദ്ധി, കതമോ ഇദ്ധിപാദോ, കതമാ ഇദ്ധിപാദഭാവനാ, കതമാ ഇദ്ധിപാദഭാവനാഗാമിനീ പടിപദാ’’തി?

‘‘ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അനേകവിഹിതം ഇദ്ധിവിധം പച്ചനുഭോതി – ഏകോപി ഹുത്വാ ബഹുധാ ഹോതി…പേ… യാവ ബ്രഹ്മലോകാപി കായേന വസം വത്തേതി – അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഇദ്ധി.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, ഇദ്ധിപാദോ? യോ, ഭിക്ഖവേ, മഗ്ഗോ, യാ പടിപദാ ഇദ്ധിലാഭായ ഇദ്ധിപടിലാഭായ സംവത്തതി – അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഇദ്ധിപാദോ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, ഇദ്ധിപാദഭാവനാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഛന്ദസമാധിപ്പധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതം ഇദ്ധിപാദം ഭാവേതി, വീരിയസമാധി…പേ… ചിത്തസമാധി…പേ… വീമംസാസമാധിപ്പധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതം ഇദ്ധിപാദം ഭാവേതി – അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഇദ്ധിപാദഭാവനാ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, ഇദ്ധിപാദഭാവനാഗാമിനീ പടിപദാ? അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി – അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഇദ്ധിപാദഭാവനാഗാമിനീ പടിപദാ’’തി. നവമം.

൧൦. ദുതിയഭിക്ഖുസുത്തം

൮൪൨. അഥ ഖോ സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു…പേ… ഏകമന്തം നിസിന്നേ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘കതമാ നു ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഇദ്ധി, കതമോ ഇദ്ധിപാദോ, കതമാ ഇദ്ധിപാദഭാവനാ, കതമാ ഇദ്ധിപാദഭാവനാഗാമിനീ പടിപദാ’’തി? ഭഗവംമൂലകാ നോ, ഭന്തേ, ധമ്മാ ഭഗവംനേത്തികാ…പേ….

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, ഇദ്ധി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അനേകവിഹിതം ഇദ്ധിവിധം പച്ചനുഭോതി – ഏകോപി ഹുത്വാ ബഹുധാ ഹോതി…പേ… യാവ ബ്രഹ്മലോകാപി കായേന വസം വത്തേതി – അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഇദ്ധി.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, ഇദ്ധിപാദഭാവനാഗാമിനീ പടിപദാ? അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഇദ്ധിപാദഭാവനാഗാമിനീ പടിപദാ’’തി. ദസമം.

൧൧. മോഗ്ഗല്ലാനസുത്തം

൮൪൩. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ, കതമേസം ധമ്മാനം ഭാവിതത്താ ബഹുലീകതത്താ മോഗ്ഗല്ലാനോ ഭിക്ഖു ഏവംമഹിദ്ധികോ ഏവംമഹാനുഭാവോ’’തി? ഭഗവംമൂലകാ നോ, ഭന്തേ, ധമ്മാ ഭഗവംനേത്തികാ…പേ… ‘‘ചതുന്നം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഇദ്ധിപാദാനം ഭാവിതത്താ ബഹുലീകതത്താ മോഗ്ഗല്ലാനോ ഭിക്ഖു ഏവംമഹിദ്ധികോ ഏവംമഹാനുഭാവോ’’.

‘‘കതമേസം ചതുന്നം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, മോഗ്ഗല്ലാനോ ഭിക്ഖു ഛന്ദസമാധിപ്പധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതം ഇദ്ധിപാദം ഭാവേതി – ‘ഇതി മേ ഛന്ദോ ന ച അതിലീനോ ഭവിസ്സതി, ന ച അതിപ്പഗ്ഗഹിതോ ഭവിസ്സതി, ന ച അജ്ഝത്തം സംഖിത്തോ ഭവിസ്സതി, ന ച ബഹിദ്ധാ വിക്ഖിത്തോ ഭവിസ്സതി’. പച്ഛാപുരേസഞ്ഞീ ച വിഹരതി – ‘യഥാ പുരേ തഥാ പച്ഛാ, യഥാ പച്ഛാ തഥാ പുരേ; യഥാ അധോ തഥാ ഉദ്ധം, യഥാ ഉദ്ധം തഥാ അധോ; യഥാ ദിവാ തഥാ രത്തിം, യഥാ രത്തിം തഥാ ദിവാ’. ഇതി വിവടേന ചേതസാ അപരിയോനദ്ധേന സപ്പഭാസം ചിത്തം ഭാവേതി. വീരിയസമാധി…പേ… ചിത്തസമാധി…പേ… വീമംസാസമാധിപ്പധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതം ഇദ്ധിപാദം ഭാവേതി – ‘ഇതി മേ വീമംസാ ന ച അതിലീനാ ഭവിസ്സതി, ന ച അതിപ്പഗ്ഗഹിതാ ഭവിസ്സതി, ന ച അജ്ഝത്തം സംഖിത്താ ഭവിസ്സതി, ന ച ബഹിദ്ധാ വിക്ഖിത്താ ഭവിസ്സതി’…പേ… ഇതി വിവടേന ചേതസാ അപരിയോനദ്ധേന സപ്പഭാസം ചിത്തം ഭാവേതി. ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതുന്നം ഇദ്ധിപാദാനം ഭാവിതത്താ ബഹുലീകതത്താ മോഗ്ഗല്ലാനോ ഭിക്ഖു ഏവംമഹിദ്ധികോ ഏവംമഹാനുഭാവോ.

‘‘ഇമേസഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ചതുന്നം ഇദ്ധിപാദാനം ഭാവിതത്താ ബഹുലീകതത്താ മോഗ്ഗലാനോ ഭിക്ഖു ഏവം അനേകവിഹിതം ഇദ്ധിവിധം പച്ചനുഭോതി – ഏകോപി ഹുത്വാ ബഹുധാ ഹോതി, ബഹുധാപി ഹുത്വാ ഏകോ ഹോതി…പേ… യാവ ബ്രഹ്മലോകാപി കായേന വസം വത്തേതി. ഇമേസഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ചതുന്നം ഇദ്ധിപാദാനം ഭാവിതത്താ ബഹുലീകതത്താ മോഗ്ഗല്ലാനോ ഭിക്ഖു ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതീ’’തി. ഏകാദസമം.

൧൨. തഥാഗതസുത്തം

൮൪൪. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ, കതമേസം ധമ്മാനം ഭാവിതത്താ ബഹുലീകതത്താ തഥാഗതോ ഏവംമഹിദ്ധികോ ഏവംമഹാനുഭാവോ’’തി? ഭഗവംമൂലകാ നോ, ഭന്തേ, ധമ്മാ…പേ… ‘‘ചതുന്നം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഇദ്ധിപാദാനം ഭാവിതത്താ ബഹുലീകതത്താ തഥാഗതോ ഏവംമഹിദ്ധികോ ഏവംമഹാനുഭാവോ’’.

‘‘കതമേസം ചതുന്നം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതോ ഛന്ദസമാധിപ്പധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതം ഇദ്ധിപാദം ഭാവേതി – ‘ഇതി മേ ഛന്ദോ ന ച അതിലീനോ ഭവിസ്സതി, ന ച അതിപ്പഗ്ഗഹിതോ ഭവിസ്സതി, ന ച അജ്ഝത്തം സംഖിത്തോ ഭവിസ്സതി, ന ച ബഹിദ്ധാ വിക്ഖിത്തോ ഭവിസ്സതി’. പച്ഛാപുരേസഞ്ഞീ ച വിഹരതി – ‘യഥാ പുരേ തഥാ പച്ഛാ, യഥാ പച്ഛാ തഥാ പുരേ; യഥാ അധോ തഥാ ഉദ്ധം, യഥാ ഉദ്ധം തഥാ അധോ; യഥാ ദിവാ തഥാ രത്തിം, യഥാ രത്തിം തഥാ ദിവാ’. ഇതി വിവടേന ചേതസാ അപരിയോനദ്ധേന സപ്പഭാസം ചിത്തം ഭാവേതി. വീരിയസമാധി…പേ… ചിത്തസമാധി…പേ… വീമംസാസമാധിപ്പധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതം ഇദ്ധിപാദം ഭാവേതി – ‘ഇതി മേ വീമംസാ ന ച അതിലീനാ ഭവിസ്സതി, ന ച അതിപഗ്ഗഹിതാ ഭവിസ്സതി, ന ച അജ്ഝത്തം സംഖിത്താ ഭവിസ്സതി, ന ച ബഹിദ്ധാ വിക്ഖിത്താ ഭവിസ്സതി’. പച്ഛാപുരേസഞ്ഞീ ച വിഹരതി – ‘യഥാ പുരേ തഥാ പച്ഛാ, യഥാ പച്ഛാ തഥാ പുരേ; യഥാ അധോ തഥാ ഉദ്ധം, യഥാ ഉദ്ധം തഥാ അധോ; യഥാ ദിവാ തഥാ രത്തിം, യഥാ രത്തിം തഥാ ദിവാ’. ഇതി വിവടേന ചേതസാ അപരിയോനദ്ധേന സപ്പഭാസം ചിത്തം ഭാവേതി. ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതുന്നം ഇദ്ധിപാദാനം ഭാവിതത്താ ബഹുലീകതത്താ തഥാഗതോ ഏവംമഹിദ്ധികോ ഏവംമഹാനുഭാവോ.

‘‘ഇമേസഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ചതുന്നം ഇദ്ധിപാദാനം ഭാവിതത്താ ബഹുലീകതത്താ തഥാഗതോ അനേകവിഹിതം ഇദ്ധിവിധം പച്ചനുഭോതി – ഏകോപി ഹുത്വാ ബഹുധാ ഹോതി…പേ… യാവ ബ്രഹ്മലോകാപി കായേന വസം വത്തേതി. ഇമേസഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ചതുന്നം ഇദ്ധിപാദാനം ഭാവിതത്താ ബഹുലീകതത്താ തഥാഗതോ ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതീ’’തി. ദ്വാദസമം.

(ഛപി അഭിഞ്ഞായോ വിത്ഥാരേതബ്ബാ).

അയോഗുളവഗ്ഗോ തതിയോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

മഗ്ഗോ അയോഗുളോ ഭിക്ഖു, സുദ്ധികഞ്ചാപി ദ്വേ ഫലാ;

ദ്വേ ചാനന്ദാ ദുവേ ഭിക്ഖൂ, മോഗ്ഗല്ലാനോ തഥാഗതോതി.