൬. സൂകരഖതവഗ്ഗോ

൧. സാലസുത്തം

൫൨൧. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ കോസലേസു വിഹരതി സാലായ ബ്രാഹ്മണഗാമേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, യേ കേചി തിരച്ഛാനഗതാ പാണാ, സീഹോ മിഗരാജാ തേസം അഗ്ഗമക്ഖായതി, യദിദം – ഥാമേന ജവേന സൂരേന [സൂരിയേന (സീ. സ്യാ. കം.)]; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യേ കേചി ബോധിപക്ഖിയാ ധമ്മാ, പഞ്ഞിന്ദ്രിയം തേസം അഗ്ഗമക്ഖായതി, യദിദം – ബോധായ’’.

‘‘കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, ബോധിപക്ഖിയാ ധമ്മാ? സദ്ധിന്ദ്രിയം, ഭിക്ഖവേ, ബോധിപക്ഖിയോ ധമ്മോ, തം ബോധായ സംവത്തതി; വീരിയിന്ദ്രിയം ബോധിപക്ഖിയോ ധമ്മോ, തം ബോധായ സംവത്തതി; സതിന്ദ്രിയം ബോധിപക്ഖിയോ ധമ്മോ, തം ബോധായ സംവത്തതി; സമാധിന്ദ്രിയം ബോധിപക്ഖിയോ ധമ്മോ, തം ബോധായ സംവത്തതി; പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ബോധിപക്ഖിയോ ധമ്മോ, തം ബോധായ സംവത്തതി. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, യേ കേചി തിരച്ഛാനഗതാ പാണാ, സീഹോ മിഗരാജാ തേസം അഗ്ഗമക്ഖായതി, യദിദം – ഥാമേന ജവേന സൂരേന; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യേ കേചി ബോധിപക്ഖിയാ ധമ്മാ, പഞ്ഞിന്ദ്രിയം തേസം അഗ്ഗമക്ഖായതി, യദിദം – ബോധായാ’’തി. പഠമം.

൨. മല്ലികസുത്തം

൫൨൨. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ മല്ലേസു [മല്ലകേസു (സീ. സ്യാ. കം.), മല്ലികേസു (ക.)] വിഹരതി ഉരുവേലകപ്പം നാമ മല്ലാനം നിഗമോ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘യാവകീവഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകസ്സ അരിയഞാണം ന ഉപ്പന്നം ഹോതി നേവ താവ ചതുന്നം ഇന്ദ്രിയാനം സണ്ഠിതി ഹോതി, നേവ താവ ചതുന്നം ഇന്ദ്രിയാനം അവട്ഠിതി ഹോതി. യതോ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകസ്സ അരിയഞാണം ഉപ്പന്നം ഹോതി, അഥ ചതുന്നം ഇന്ദ്രിയാനം സണ്ഠിതി ഹോതി, അഥ ചതുന്നം ഇന്ദ്രിയാനം അവട്ഠിതി ഹോതി’’.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, യാവകീവഞ്ച കൂടാഗാരസ്സ കൂടം ന ഉസ്സിതം ഹോതി, നേവ താവ ഗോപാനസീനം സണ്ഠിതി ഹോതി, നേവ താവ ഗോപാനസീനം അവട്ഠിതി ഹോതി. യതോ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, കൂടാഗാരസ്സ കൂടം ഉസ്സിതം ഹോതി, അഥ ഗോപാനസീനം സണ്ഠിതി ഹോതി, അഥ ഗോപാനസീനം അവട്ഠിതി ഹോതി. ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യാവകീവഞ്ച അരിയസാവകസ്സ അരിയഞാണം ന ഉപ്പന്നം ഹോതി, നേവ താവ ചതുന്നം ഇന്ദ്രിയാനം സണ്ഠിതി ഹോതി, നേവ താവ ചതുന്നം ഇന്ദ്രിയാനം അവട്ഠിതി ഹോതി. യതോ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകസ്സ അരിയഞാണം ഉപ്പന്നം ഹോതി, അഥ ചതുന്നം ഇന്ദ്രിയാനം…പേ… അവട്ഠിതി ഹോതി.

‘‘കതമേസം ചതുന്നം? സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ, വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ, സതിന്ദ്രിയസ്സ, സമാധിന്ദ്രിയസ്സ. പഞ്ഞവതോ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകസ്സ തദന്വയാ സദ്ധാ സണ്ഠാതി, തദന്വയം വീരിയം സണ്ഠാതി, തദന്വയാ സതി സണ്ഠാതി, തദന്വയോ സമാധി സണ്ഠാതീ’’തി. ദുതിയം.

൩. സേഖസുത്തം

൫൨൩. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ കോസമ്ബിയം വിഹരതി ഘോസിതാരാമേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘അത്ഥി നു ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പരിയായോ യം പരിയായം ആഗമ്മ സേഖോ ഭിക്ഖു സേഖഭൂമിയം ഠിതോ ‘സേഖോസ്മീ’തി പജാനേയ്യ, അസേഖോ ഭിക്ഖു അസേഖഭൂമിയം ഠിതോ ‘അസേഖോസ്മീ’തി പജാനേയ്യാ’’തി?

ഭഗവംമൂലകാ നോ, ഭന്തേ, ധമ്മാ…പേ… ‘‘അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, പരിയായോ യം പരിയായം ആഗമ്മ സേഖോ ഭിക്ഖു സേഖഭൂമിയം ഠിതോ ‘സേഖോസ്മീ’തി പജാനേയ്യ, അസേഖോ ഭിക്ഖു അസേഖഭൂമിയം ഠിതോ ‘അസേഖോസ്മീ’തി പജാനേയ്യ’’.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, പരിയായോ യം പരിയായം ആഗമ്മ സേഖോ ഭിക്ഖു സേഖഭൂമിയം ഠിതോ ‘സേഖോസ്മീ’തി പജാനാതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, സേഖോ ഭിക്ഖു ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘അയം ദുക്ഖസമുദയോ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘അയം ദുക്ഖനിരോധോ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി – അയമ്പി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പരിയായോ യം പരിയായം ആഗമ്മ സേഖോ ഭിക്ഖു സേഖഭൂമിയം ഠിതോ ‘സേഖോസ്മീ’തി പജാനാതി’’.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, സേഖോ ഭിക്ഖു ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘അത്ഥി നു ഖോ ഇതോ ബഹിദ്ധാ അഞ്ഞോ സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ യോ ഏവം ഭൂതം തച്ഛം തഥം ധമ്മം ദേസേതി യഥാ ഭഗവാ’തി? സോ ഏവം പജാനാതി – ‘നത്ഥി ഖോ ഇതോ ബഹിദ്ധാ അഞ്ഞോ സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ യോ ഏവം ഭൂതം തച്ഛം തഥം ധമ്മം ദേസേതി യഥാ ഭഗവാ’തി. അയമ്പി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പരിയായോ യം പരിയായം ആഗമ്മ സേഖോ ഭിക്ഖു സേഖഭൂമിയം ഠിതോ ‘സേഖോസ്മീ’തി പജാനാതി’’.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, സേഖോ ഭിക്ഖു പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി പജാനാതി – സദ്ധിന്ദ്രിയം, വീരിയിന്ദ്രിയം, സതിന്ദ്രിയം, സമാധിന്ദ്രിയം, പഞ്ഞിന്ദ്രിയം – യംഗതികാനി യംപരമാനി യംഫലാനി യംപരിയോസാനാനി. ന ഹേവ ഖോ കായേന ഫുസിത്വാ വിഹരതി; പഞ്ഞായ ച അതിവിജ്ഝ പസ്സതി. അയമ്പി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പരിയായോ യം പരിയായം ആഗമ്മ സേഖോ ഭിക്ഖു സേഖഭൂമിയം ഠിതോ ‘സേഖോസ്മീ’തി പജാനാതി’’.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, പരിയായോ യം പരിയായം ആഗമ്മ അസേഖോ ഭിക്ഖു അസേഖഭൂമിയം ഠിതോ ‘അസേഖോസ്മീ’തി പജാനാതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അസേഖോ ഭിക്ഖു പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി പജാനാതി – സദ്ധിന്ദ്രിയം, വീരിയിന്ദ്രിയം, സതിന്ദ്രിയം, സമാധിന്ദ്രിയം, പഞ്ഞിന്ദ്രിയം – യംഗതികാനി യംപരമാനി യംഫലാനി യംപരിയോസാനാനി. കായേന ച ഫുസിത്വാ വിഹരതി; പഞ്ഞായ ച അതിവിജ്ഝ പസ്സതി. അയമ്പി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പരിയായോ യം പരിയായം ആഗമ്മ അസേഖോ ഭിക്ഖു അസേഖഭൂമിയം ഠിതോ ‘അസേഖോസ്മീ’തി പജാനാതി’’.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, അസേഖോ ഭിക്ഖു ഛ ഇന്ദ്രിയാനി പജാനാതി. ‘ചക്ഖുന്ദ്രിയം, സോതിന്ദ്രിയം, ഘാനിന്ദ്രിയം, ജിവ്ഹിന്ദ്രിയം, കായിന്ദ്രിയം, മനിന്ദ്രിയം – ഇമാനി ഖോ ഛ ഇന്ദ്രിയാനി സബ്ബേന സബ്ബം സബ്ബഥാ സബ്ബം അപരിസേസം നിരുജ്ഝിസ്സന്തി, അഞ്ഞാനി ച ഛ ഇന്ദ്രിയാനി ന കുഹിഞ്ചി കിസ്മിഞ്ചി ഉപ്പജ്ജിസ്സന്തീ’തി പജാനാതി. അയമ്പി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പരിയായോ യം പരിയായം ആഗമ്മ അസേഖോ ഭിക്ഖു അസേഖഭൂമിയം ഠിതോ ‘അസേഖോസ്മീ’തി പജാനാതീ’’തി. തതിയം.

൪. പദസുത്തം

൫൨൪. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, യാനി കാനിചി ജങ്ഗലാനം [ജങ്ഗമാനം (സീ. പീ.)] പാണാനം പദജാതാനി സബ്ബാനി താനി ഹത്ഥിപദേ സമോധാനം ഗച്ഛന്തി, ഹത്ഥിപദം തേസം അഗ്ഗമക്ഖായതി, യദിദം – മഹന്തത്തേന; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യാനി കാനിചി പദാനി ബോധായ സംവത്തന്തി, പഞ്ഞിന്ദ്രിയം പദം തേസം അഗ്ഗമക്ഖായതി, യദിദം – ബോധായ. കതമാനി ച, ഭിക്ഖവേ, പദാനി ബോധായ സംവത്തന്തി? സദ്ധിന്ദ്രിയം, ഭിക്ഖവേ, പദം, തം ബോധായ സംവത്തതി; വീരിയിന്ദ്രിയം പദം, തം ബോധായ സംവത്തതി; സതിന്ദ്രിയം പദം, തം ബോധായ സംവത്തതി; സമാധിന്ദ്രിയം പദം, തം ബോധായ സംവത്തതി; പഞ്ഞിന്ദ്രിയം പദം, തം ബോധായ സംവത്തതി. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, യാനി കാനിചി ജങ്ഗലാനം പാണാനം പദജാതാനി സബ്ബാനി താനി ഹത്ഥിപദേ സമോധാനം ഗച്ഛന്തി, ഹത്ഥിപദം തേസം അഗ്ഗമക്ഖായതി, യദിദം – മഹന്തത്തേന; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യാനി കാനിചി പദാനി ബോധായ സംവത്തന്തി, പഞ്ഞിന്ദ്രിയം പദം തേസം അഗ്ഗമക്ഖായതി, യദിദം – ബോധായാ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. സാരസുത്തം

൫൨൫. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, യേ കേചി സാരഗന്ധാ, ലോഹിതചന്ദനം തേസം അഗ്ഗമക്ഖായതി; ഏവമേവ ഖോ ഭിക്ഖവേ, യേ കേചി ബോധിപക്ഖിയാ ധമ്മാ, പഞ്ഞിന്ദ്രിയം തേസം അഗ്ഗമക്ഖായതി, യദിദം – ബോധായ. കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, ബോധിപക്ഖിയാ ധമ്മാ? സദ്ധിന്ദ്രിയം, ഭിക്ഖവേ, ബോധിപക്ഖിയോ ധമ്മോ, തം ബോധായ സംവത്തതി. വീരിയിന്ദ്രിയം…പേ… സതിന്ദ്രിയം …പേ… സമാധിന്ദ്രിയം…പേ… പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ബോധിപക്ഖിയോ ധമ്മോ, തം ബോധായ സംവത്തതി. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, യേ കേചി സാരഗന്ധാ, ലോഹിതചന്ദനം തേസം അഗ്ഗമക്ഖായതി; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യേ കേചി ബോധിപക്ഖിയാ ധമ്മാ, പഞ്ഞിന്ദ്രിയം തേസം അഗ്ഗമക്ഖായതി, യദിദം – ബോധായാ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. പതിട്ഠിതസുത്തം

൫൨൬. ‘‘ഏകധമ്മേ പതിട്ഠിതസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഭാവിതാനി ഹോന്തി സുഭാവിതാനി. കതമസ്മിം ഏകധമ്മേ? അപ്പമാദേ. കതമോ ച ഭിക്ഖവേ, അപ്പമാദോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ചിത്തം രക്ഖതി ആസവേസു ച സാസവേസു ച ധമ്മേസു. തസ്സ ചിത്തം രക്ഖതോ ആസവേസു ച സാസവേസു ച ധമ്മേസു സദ്ധിന്ദ്രിയമ്പി ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛതി. വീരിയിന്ദ്രിയമ്പി ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛതി. സതിന്ദ്രിയമ്പി ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛതി. സമാധിന്ദ്രിയമ്പി ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛതി. പഞ്ഞിന്ദ്രിയമ്പി ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛതി. ഏവമ്പി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഏകധമ്മേ പതിട്ഠിതസ്സ ഭിക്ഖുനോ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഭാവിതാനി ഹോന്തി സുഭാവിതാനീ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. സഹമ്പതിബ്രഹ്മസുത്തം

൫൨൭. ഏകം സമയം ഭഗവാ ഉരുവേലായം വിഹരതി നജ്ജാ നേരഞ്ജരായ തീരേ അജപാലനിഗ്രോധേ പഠമാഭിസമ്ബുദ്ധോ. അഥ ഖോ ഭഗവതോ രഹോഗതസ്സ പടിസല്ലീനസ്സ ഏവം ചേതസോ പരിവിതക്കോ ഉദപാദി – ‘‘പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഭാവിതാനി ബഹുലീകതാനി അമതോഗധാനി ഹോന്തി അമതപരായണാനി അമതപരിയോസാനാനി. കതമാനി പഞ്ച? സദ്ധിന്ദ്രിയം ഭാവിതം ബഹുലീകതം അമതോഗധം ഹോതി അമതപരായണം അമതപരിയോസാനം. വീരിയിന്ദ്രിയം…പേ… സതിന്ദ്രിയം…പേ… സമാധിന്ദ്രിയം…പേ… പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ഭാവിതം ബഹുലീകതം അമതോഗധം ഹോതി അമതപരായണം അമതപരിയോസാനം. ഇമാനി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഭാവിതാനി ബഹുലീകതാനി അമതോഗധാനി ഹോന്തി അമതപരായണാനി അമതപരിയോസാനാനീ’’തി.

അഥ ഖോ ബ്രഹ്മാ സഹമ്പതി ഭഗവതോ ചേതസാ ചേതോപരിവിതക്കമഞ്ഞായ – സേയ്യഥാപി നാമ ബലവാ പുരിസോ സമിഞ്ജിതം വാ ബാഹം പസാരേയ്യ, പസാരിതം വാ ബാഹം സമിഞ്ജേയ്യ; ഏവമേവ ബ്രഹ്മലോകേ അന്തരഹിതോ ഭഗവതോ പുരതോ പാതുരഹോസി. അഥ ഖോ ബ്രഹ്മാ സഹമ്പതി ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ യേന ഭഗവാ തേനഞ്ജലിം പണാമേത്വാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഏവമേതം, ഭഗവാ, ഏവമേതം സുഗത! പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഭാവിതാനി ബഹുലീകതാനി അമതോഗധാനി ഹോന്തി അമതപരായണാനി അമതപരിയോസാനാനി. കതമാനി പഞ്ച? സദ്ധിന്ദ്രിയം ഭാവിതം ബഹുലീകതം അമതോഗധം ഹോതി അമതപരായണം അമതപരിയോസാനം…പേ… പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ഭാവിതം ബഹുലീകതം അമതോഗധം ഹോതി അമതപരായണം അമതപരിയോസാനം. ഇമാനി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഭാവിതാനി ബഹുലീകതാനി അമതോഗധാനി ഹോന്തി അമതപരായണാനി അമതപരിയോസാനാനി’’.

‘‘ഭൂതപുബ്ബാഹം, ഭന്തേ, കസ്സപേ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേ ബ്രഹ്മചരിയം അചരിം. തത്രപി മം ഏവം ജാനന്തി – ‘സഹകോ ഭിക്ഖു, സഹകോ ഭിക്ഖൂ’തി. സോ ഖ്വാഹം, ഭന്തേ, ഇമേസംയേവ പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം ഭാവിതത്താ ബഹുലീകതത്താ കാമേസു കാമച്ഛന്ദം വിരാജേത്വാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം ബ്രഹ്മലോകം ഉപപന്നോ. തത്രപി മം ഏവം ജാനന്തി – ‘ബ്രഹ്മാ സഹമ്പതി, ബ്രഹ്മാ സഹമ്പതീ’’’തി. ‘‘ഏവമേതം, ഭഗവാ, ഏവമേതം സുഗത! അഹമേതം ജാനാമി, അഹമേതം പസ്സാമി യഥാ ഇമാനി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഭാവിതാനി ബഹുലീകതാനി അമതോഗധാനി ഹോന്തി അമതപരായണാനി അമതപരിയോസാനാനീ’’തി. സത്തമം.

൮. സൂകരഖതസുത്തം

൫൨൮. ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി ഗിജ്ഝകൂടേ പബ്ബതേ സൂകരഖതായം. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ആമന്തേസി – ‘‘കിം നു ഖോ, സാരിപുത്ത, അത്ഥവസം സമ്പസ്സമാനോ ഖീണാസവോ ഭിക്ഖു തഥാഗതേ വാ തഥാഗതസാസനേ വാ പരമനിപച്ചകാരം പവത്തമാനോ പവത്തതീ’’തി [പവത്തേതീതി (സീ.)]? ‘‘അനുത്തരഞ്ഹി, ഭന്തേ, യോഗക്ഖേമം സമ്പസ്സമാനോ ഖീണാസവോ ഭിക്ഖു തഥാഗതേ വാ തഥാഗതസാസനേ വാ പരമനിപച്ചകാരം പവത്തമാനോ പവത്തതീ’’തി. ‘‘സാധു സാധു, സാരിപുത്ത! അനുത്തരഞ്ഹി, സാരിപുത്ത, യോഗക്ഖേമം സമ്പസ്സമാനോ ഖീണാസവോ ഭിക്ഖു തഥാഗതേ വാ തഥാഗതസാസനേ വാ പരമനിപച്ചകാരം പവത്തമാനോ പവത്തതീ’’തി.

‘‘കതമോ ച, സാരിപുത്ത, അനുത്തരോ യോഗക്ഖേമോ യം സമ്പസ്സമാനോ ഖീണാസവോ ഭിക്ഖു തഥാഗതേ വാ തഥാഗതസാസനേ വാ പരമനിപച്ചകാരം പവത്തമാനോ പവത്തതീ’’തി? ‘‘ഇധ, ഭന്തേ, ഖീണാസവോ ഭിക്ഖു സദ്ധിന്ദ്രിയം ഭാവേതി ഉപസമഗാമിം സമ്ബോധഗാമിം, വീരിയിന്ദ്രിയം ഭാവേതി…പേ… സതിന്ദ്രിയം ഭാവേതി…പേ… സമാധിന്ദ്രിയം ഭാവേതി…പേ… പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ഭാവേതി ഉപസമഗാമിം സമ്ബോധഗാമിം. അയം ഖോ, ഭന്തേ, അനുത്തരോ യോഗക്ഖേമോ യം സമ്പസ്സമാനോ ഖീണാസവോ ഭിക്ഖു തഥാഗതേ വാ തഥാഗതസാസനേ വാ പരമനിപച്ചകാരം പവത്തമാനോ പവത്തതീ’’തി. ‘‘സാധു സാധു, സാരിപുത്ത! ഏസോ ഹി, സാരിപുത്ത, അനുത്തരോ യോഗക്ഖേമോ യം സമ്പസ്സമാനോ ഖീണാസവോ ഭിക്ഖു തഥാഗതേ വാ തഥാഗതസാസനേ വാ പരമനിപച്ചകാരം പവത്തമാനോ പവത്തതീ’’തി.

‘‘കതമോ ച, സാരിപുത്ത, പരമനിപച്ചകാരോ യം ഖീണാസവോ ഭിക്ഖു തഥാഗതേ വാ തഥാഗതസാസനേ വാ പരമനിപച്ചകാരം പവത്തമാനോ പവത്തതീ’’തി? ‘‘ഇധ, ഭന്തേ, ഖീണാസവോ ഭിക്ഖു സത്ഥരി സഗാരവോ വിഹരതി സപ്പതിസ്സോ [സപ്പടിസ്സോ (സ്യാ. കം. ക.)], ധമ്മേ സഗാരവോ വിഹരതി സപ്പതിസ്സോ, സങ്ഘേ സഗാരവോ വിഹരതി സപ്പതിസ്സോ, സിക്ഖായ സഗാരവോ വിഹരതി സപ്പതിസ്സോ, സമാധിസ്മിം സഗാരവോ വിഹരതി സപ്പതിസ്സോ. അയം ഖോ, ഭന്തേ, പരമനിപച്ചകാരോ യം ഖീണാസവോ ഭിക്ഖു തഥാഗതേ വാ തഥാഗതസാസനേ വാ പരമനിപച്ചകാരം പവത്തമാനോ പവത്തതീ’’തി. ‘‘സാധു സാധു, സാരിപുത്ത! ഏസോ ഹി, സാരിപുത്ത, പരമനിപച്ചകാരോ യം ഖീണാസവോ ഭിക്ഖു തഥാഗതേ വാ തഥാഗതസാസനേ വാ പരമനിപച്ചകാരം പവത്തമാനോ പവത്തതീ’’തി. അട്ഠമം.

൯. പഠമഉപ്പാദസുത്തം

൫൨൯. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ഇന്ദ്രിയാനി ഭാവിതാനി ബഹുലീകതാനി അനുപ്പന്നാനി ഉപ്പജ്ജന്തി, നാഞ്ഞത്ര തഥാഗതസ്സ പാതുഭാവാ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ. കതമാനി പഞ്ച? സദ്ധിന്ദ്രിയം, വീരിയിന്ദ്രിയം, സതിന്ദ്രിയം, സമാധിന്ദ്രിയം, പഞ്ഞിന്ദ്രിയം – ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഭാവിതാനി ബഹുലീകതാനി അനുപ്പന്നാനി ഉപ്പജ്ജന്തി, നാഞ്ഞത്ര തഥാഗതസ്സ പാതുഭാവാ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സാ’’തി. നവമം.

൧൦. ദുതിയഉപ്പാദസുത്തം

൫൩൦. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ഇന്ദ്രിയാനി ഭാവിതാനി ബഹുലീകതാനി അനുപ്പന്നാനി ഉപ്പജ്ജന്തി, നാഞ്ഞത്ര സുഗതവിനയാ. കതമാനി പഞ്ച? സദ്ധിന്ദ്രിയം, വീരിയിന്ദ്രിയം, സതിന്ദ്രിയം, സമാധിന്ദ്രിയം, പഞ്ഞിന്ദ്രിയം – ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഭാവിതാനി ബഹുലീകതാനി അനുപ്പന്നാനി ഉപ്പജ്ജന്തി, നാഞ്ഞത്ര സുഗതവിനയാ’’തി. ദസമം.

സൂകരഖതവഗ്ഗോ ഛട്ഠോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

സാലം മല്ലികം സേഖോ ച, പദം സാരം പതിട്ഠിതം;

ബ്രഹ്മസൂകരഖതായോ, ഉപ്പാദാ അപരേ ദുവേതി.