൩. സീലട്ഠിതിവഗ്ഗോ

൧. സീലസുത്തം

൩൮൭. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ആയസ്മാ ച ആനന്ദോ ആയസ്മാ ച ഭദ്ദോ പാടലിപുത്തേ വിഹരന്തി കുക്കുടാരാമേ. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ഭദ്ദോ സായന്ഹസമയം പടിസല്ലാനാ വുട്ഠിതോ യേനായസ്മാ ആനന്ദോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മതാ ആനന്ദേന സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ഭദ്ദോ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ഏതദവോച – ‘‘യാനിമാനി, ആവുസോ ആനന്ദ, കുസലാനി സീലാനി വുത്താനി ഭഗവതാ, ഇമാനി കുസലാനി സീലാനി കിമത്ഥിയാനി വുത്താനി ഭഗവതാ’’തി?

‘‘സാധു സാധു, ആവുസോ ഭദ്ദ! ഭദ്ദകോ ഖോ തേ, ആവുസോ ഭദ്ദ, ഉമ്മങ്ഗോ [ഉമ്മഗ്ഗോ (സീ. സ്യാ. കം.)], ഭദ്ദകം പടിഭാനം, കല്യാണീ പരിപുച്ഛാ. ഏവഞ്ഹി ത്വം, ആവുസോ ഭദ്ദ, പുച്ഛസി – ‘യാനിമാനി ആവുസോ ആനന്ദ, കുസലാനി സീലാനി വുത്താനി ഭഗവതാ, ഇമാനി കുസലാനി സീലാനി കിമത്ഥിയാനി വുത്താനി ഭഗവതാ’’’തി? ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി. ‘‘യാനിമാനി, ആവുസോ ഭദ്ദ, കുസലാനി സീലാനി വുത്താനി ഭഗവതാ, ഇമാനി കുസലാനി സീലാനി യാവദേവ ചതുന്നം സതിപട്ഠാനാനം ഭാവനായ വുത്താനി ഭഗവതാ’’.

‘‘കതമേസം ചതുന്നം? ഇധാവുസോ, ഭിക്ഖു കായേ കായാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം; വേദനാസു…പേ… ചിത്തേ…പേ… ധമ്മേസു ധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം. യാനിമാനി, ആവുസോ ഭദ്ദ, കുസലാനി സീലാനി വുത്താനി ഭഗവതാ, ഇമാനി കുസലാനി സീലാനി യാവദേവ ഇമേസം ചതുന്നം സതിപട്ഠാനാനം ഭാവനായ വുത്താനി ഭഗവതാ’’തി. പഠമം.

൨. ചിരട്ഠിതിസുത്തം

൩൮൮. തംയേവ നിദാനം. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ഭദ്ദോ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ഏതദവോച – ‘‘കോ നു ഖോ, ആവുസോ ആനന്ദ, ഹേതു, കോ പച്ചയോ യേന തഥാഗതേ പരിനിബ്ബുതേ സദ്ധമ്മോ ന ചിരട്ഠിതികോ ഹോതി? കോ പനാവുസോ ആനന്ദ, ഹേതു, കോ പച്ചയോ യേന തഥാഗതേ പരിനിബ്ബുതേ സദ്ധമ്മോ ചിരട്ഠിതികോ ഹോതീ’’തി?

‘‘സാധു സാധു, ആവുസോ ഭദ്ദ! ഭദ്ദകോ ഖോ തേ, ആവുസോ ഭദ്ദ, ഉമ്മങ്ഗോ, ഭദ്ദകം പടിഭാനം, കല്യാണീ പരിപുച്ഛാ. ഏവഞ്ഹി ത്വം, ആവുസോ ഭദ്ദ, പുച്ഛസി – ‘കോ നു ഖോ, ആവുസോ ആനന്ദ, ഹേതു, കോ പച്ചയോ യേന തഥാഗതേ പരിനിബ്ബുതേ സദ്ധമ്മോ ന ചിരട്ഠിതികോ ഹോതി? കോ പനാവുസോ ആനന്ദ, ഹേതു, കോ പച്ചയോ യേന തഥാഗതേ പരിനിബ്ബുതേ സദ്ധമ്മോ ചിരട്ഠിതികോ ഹോതീ’’’തി? ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി. ‘‘ചതുന്നം ഖോ, ആവുസോ, സതിപട്ഠാനാനം അഭാവിതത്താ അബഹുലീകതത്താ തഥാഗതേ പരിനിബ്ബുതേ സദ്ധമ്മോ ന ചിരട്ഠിതികോ ഹോതി. ചതുന്നഞ്ച ഖോ, ആവുസോ, സതിപട്ഠാനാനം ഭാവിതത്താ ബഹുലീകതത്താ തഥാഗതേ പരിനിബ്ബുതേ സദ്ധമ്മോ ചിരട്ഠിതികോ ഹോതി’’.

‘‘കതമേസം ചതുന്നം? ഇധാവുസോ, ഭിക്ഖു കായേ കായാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം; വേദനാസു…പേ… ചിത്തേ…പേ… ധമ്മേസു ധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം. ഇമേസം ഖോ, ആവുസോ, ചതുന്നം സതിപട്ഠാനാനം അഭാവിതത്താ അബഹുലീകതത്താ തഥാഗതേ പരിനിബ്ബുതേ സദ്ധമ്മോ ന ചിരട്ഠിതികോ ഹോതി. ഇമേസഞ്ച ഖോ, ആവുസോ, ചതുന്നം സതിപട്ഠാനാനം ഭാവിതത്താ ബഹുലീകതത്താ തഥാഗതേ പരിനിബ്ബുതേ സദ്ധമ്മോ ചിരട്ഠിതികോ ഹോതീ’’തി. ദുതിയം.

൩. പരിഹാനസുത്തം

൩൮൯. ഏകം സമയം ആയസ്മാ ച ആനന്ദോ ആയസ്മാ ച ഭദ്ദോ പാടലിപുത്തേ വിഹരന്തി കുക്കുടാരാമേ. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ഭദ്ദോ സായന്ഹസമയം പടിസല്ലാനാ വുട്ഠിതോ യേനായസ്മാ ആനന്ദോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മതാ ആനന്ദേന സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ഭദ്ദോ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ഏതദവോച – ‘‘കോ നു ഖോ, ആവുസോ ആനന്ദ, ഹേതു, കോ പച്ചയോ യേന സദ്ധമ്മപരിഹാനം ഹോതി? കോ നു ഖോ, ആവുസോ ആനന്ദ, ഹേതു, കോ പച്ചയോ യേന സദ്ധമ്മഅപരിഹാനം ഹോതീ’’തി?

‘‘സാധു സാധു, ആവുസോ ഭദ്ദ! ഭദ്ദകോ ഖോ തേ, ആവുസോ ഭദ്ദ, ഉമ്മങ്ഗോ, ഭദ്ദകം പടിഭാനം, കല്യാണീ പരിപുച്ഛാ. ഏവഞ്ഹി ത്വം, ആവുസോ ഭദ്ദ, പുച്ഛസി – ‘കോ നു ഖോ, ആവുസോ ആനന്ദ, ഹേതു, കോ പച്ചയോ യേന സദ്ധമ്മപരിഹാനം ഹോതി? കോ പനാവുസോ ആനന്ദ, ഹേതു, കോ പച്ചയോ യേന സദ്ധമ്മഅപരിഹാനം ഹോതീ’’’തി? ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി. ‘‘ചതുന്നം ഖോ, ആവുസോ, സതിപട്ഠാനാനം അഭാവിതത്താ അബഹുലീകതത്താ സദ്ധമ്മപരിഹാനം ഹോതി. ചതുന്നഞ്ച ഖോ, ആവുസോ, സതിപട്ഠാനാനം ഭാവിതത്താ ബഹുലീകതത്താ സദ്ധമ്മഅപരിഹാനം ഹോതി’’.

‘‘കതമേസം ചതുന്നം? ഇധാവുസോ, ഭിക്ഖു കായേ കായാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം; വേദനാസു…പേ… ചിത്തേ…പേ… ധമ്മേസു ധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം. ഇമേസം ഖോ, ആവുസോ, ചതുന്നം സതിപട്ഠാനാനം അഭാവിതത്താ അബഹുലീകതത്താ സദ്ധമ്മപരിഹാനം ഹോതി. ഇമേസഞ്ച ഖോ, ആവുസോ, ചതുന്നം സതിപട്ഠാനാനം ഭാവിതത്താ ബഹുലീകതത്താ സദ്ധമ്മഅപരിഹാനം ഹോതീ’’തി. തതിയം.

൪. സുദ്ധസുത്തം

൩൯൦. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, സതിപട്ഠാനാ. കതമേ ചത്താരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കായേ കായാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം; വേദനാസു …പേ… ചിത്തേ …പേ… ധമ്മേസു ധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. അഞ്ഞതരബ്രാഹ്മണസുത്തം

൩൯൧. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരോ ബ്രാഹ്മണോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സോ ബ്രാഹ്മണോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കോ നു ഖോ, ഭോ ഗോതമ, ഹേതു, കോ പച്ചയോ യേന തഥാഗതേ പരിനിബ്ബുതേ സദ്ധമ്മോ ന ചിരട്ഠിതികോ ഹോതി? കോ പന, ഭോ ഗോതമ, ഹേതു, കോ പച്ചയോ യേന തഥാഗതേ പരിനിബ്ബുതേ സദ്ധമ്മോ ചിരട്ഠിതികോ ഹോതീ’’തി?

‘‘ചതുന്നം ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, സതിപട്ഠാനാനം അഭാവിതത്താ അബഹുലീകതത്താ തഥാഗതേ പരിനിബ്ബുതേ സദ്ധമ്മോ ന ചിരട്ഠിതികോ ഹോതി. ചതുന്നഞ്ച ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, സതിപട്ഠാനാനം ഭാവിതത്താ ബഹുലീകതത്താ തഥാഗതേ പരിനിബ്ബുതേ സദ്ധമ്മോ ചിരട്ഠിതികോ ഹോതി.

‘‘കതമേസം ചതുന്നം? ഇധ, ബ്രാഹ്മണ, ഭിക്ഖു കായേ കായാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം; വേദനാസു…പേ… ചിത്തേ…പേ… ധമ്മേസു ധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം. ഇമേസം ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, ചതുന്നം സതിപട്ഠാനാനം അഭാവിതത്താ അബഹുലീകതത്താ തഥാഗതേ പരിനിബ്ബുതേ സദ്ധമ്മോ ന ചിരട്ഠിതികോ ഹോതി. ഇമേസഞ്ച ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, ചതുന്നം സതിപട്ഠാനാനം ഭാവിതത്താ ബഹുലീകതത്താ തഥാഗതേ പരിനിബ്ബുതേ സദ്ധമ്മോ ചിരട്ഠിതികോ ഹോതീ’’തി.

ഏവം വുത്തേ സോ ബ്രാഹ്മണോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അഭിക്കന്തം, ഭോ ഗോതമ…പേ… ഉപാസകം മം ഭവം ഗോതമോ ധാരേതു അജ്ജതഗ്ഗേ പാണുപേതം സരണം ഗത’’ന്തി. പഞ്ചമം.

൬. പദേസസുത്തം

൩൯൨. ഏകം സമയം ആയസ്മാ ച സാരിപുത്തോ ആയസ്മാ ച മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ആയസ്മാ ച അനുരുദ്ധോ സാകേതേ വിഹരന്തി കണ്ഡകീവനേ [കണ്ടകീവനേ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)]. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ച സാരിപുത്തോ ആയസ്മാ ച മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ സായന്ഹസമയം പടിസല്ലാനാ വുട്ഠിതാ യേനായസ്മാ അനിരുദ്ധോ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മതാ അനുരുദ്ധേന സദ്ധിം സമ്മോദിംസു. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ആയസ്മന്തം അനുരുദ്ധം ഏതദവോച – ‘‘‘സേഖോ, സേഖോ’തി [സേക്ഖോ സേക്ഖോതി (സ്യാ. കം.)], ആവുസോ അനുരുദ്ധ, വുച്ചതി. കിത്താവതാ നു ഖോ, ആവുസോ, സേഖോ ഹോതീ’’തി? ‘‘ചതുന്നം ഖോ, ആവുസോ, സതിപട്ഠാനാനം പദേസം ഭാവിതത്താ സേഖോ ഹോതി’’.

൭. സമത്തസുത്തം

൩൯൩. തംയേവ നിദാനം. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ആയസ്മന്തം അനുരുദ്ധം ഏതദവോച – ‘‘‘അസേഖോ, അസേഖോ’തി, ആവുസോ അനുരുദ്ധ, വുച്ചതി. കിത്താവതാ നു ഖോ, ആവുസോ, അസേഖോ ഹോതീ’’തി? ‘‘ചതുന്നം ഖോ, ആവുസോ, സതിപട്ഠാനാനം സമത്തം ഭാവിതത്താ അസേഖോ ഹോതി’’.

൮. ലോകസുത്തം

൩൯൪. തംയേവ നിദാനം. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ആയസ്മന്തം അനുരുദ്ധം ഏതദവോച – ‘‘കതമേസം, ആവുസോ അനുരുദ്ധ, ധമ്മാനം ഭാവിതത്താ ബഹുലീകതത്താ മഹാഭിഞ്ഞതം [മഹാഭിഞ്ഞാതം (പീ.)] പത്തോ’’തി? ‘‘ചതുന്നം, ആവുസോ, സതിപട്ഠാനാനം ഭാവിതത്താ ബഹുലീകതത്താ മഹാഭിഞ്ഞതം പത്തോ’’.

‘‘കതമേസം ചതുന്നം? ഇധാഹം, ആവുസോ, കായേ കായാനുപസ്സീ വിഹരാമി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം; വേദനാസു…പേ… ചിത്തേ…പേ… ധമ്മേസു ധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരാമി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം. ഇമേസം ഖ്വാഹം, ആവുസോ, ചതുന്നം സതിപട്ഠാനാനം ഭാവിതത്താ ബഹുലീകതത്താ മഹാഭിഞ്ഞതം പത്തോ. ഇമേസഞ്ച പനാഹം, ആവുസോ, ചതുന്നം സതിപട്ഠാനാനം ഭാവിതത്താ ബഹുലീകതത്താ സഹസ്സം ലോകം അഭിജാനാമീ’’തി. അട്ഠമം.

൯. സിരിവഡ്ഢസുത്തം

൩൯൫. ഏകം സമയം ആയസ്മാ ആനന്ദോ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. തേന ഖോ പന സമയേന സിരിവഡ്ഢോ [സിരീവഡ്ഢോ (ക.)] ഗഹപതി ആബാധികോ ഹോതി ദുക്ഖിതോ ബാള്ഹഗിലാനോ. അഥ ഖോ സിരിവഡ്ഢോ ഗഹപതി അഞ്ഞതരം പുരിസം ആമന്തേസി – ‘‘ഏഹി ത്വം, അമ്ഭോ പുരിസ, യേനായസ്മാ ആനന്ദോ തേനുപസങ്കമ; ഉപസങ്കമിത്വാ മമ വചനേന ആയസ്മതോ ആനന്ദസ്സ പാദേ സിരസാ വന്ദ – ‘സിരിവഡ്ഢോ, ഭന്തേ, ഗഹപതി ആബാധികോ ദുക്ഖിതോ ബാള്ഹഗിലാനോ. സോ ആയസ്മതോ ആനന്ദസ്സ പാദേ സിരസാ വന്ദതീ’തി. ഏവഞ്ച വദേഹി – ‘സാധു കിര, ഭന്തേ, ആയസ്മാ ആനന്ദോ യേന സിരിവഡ്ഢസ്സ ഗഹപതിസ്സ നിവേസനം തേനുപസങ്കമതു അനുകമ്പം ഉപാദായാ’’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ സോ പുരിസോ സിരിവഡ്ഢസ്സ ഗഹപതിസ്സ പടിസ്സുത്വാ യേനായസ്മാ ആനന്ദോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സോ പുരിസോ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ഏതദവോച – ‘‘സിരിവഡ്ഢോ, ഭന്തേ, ഗഹപതി ആബാധികോ ദുക്ഖിതോ ബാള്ഹഗിലാനോ, സോ ആയസ്മതോ ആനന്ദസ്സ പാദേ സിരസാ വന്ദതി. ഏവഞ്ച വദേതി – ‘സാധു കിര, ഭന്തേ, ആയസ്മാ ആനന്ദോ യേന സിരിവഡ്ഢസ്സ ഗഹപതിസ്സ നിവേസനം തേനുപസങ്കമതു അനുകമ്പം ഉപാദായാ’’’തി. അധിവാസേസി ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ തുണ്ഹീഭാവേന.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ യേന സിരിവഡ്ഢസ്സ ഗഹപതിസ്സ നിവേസനം തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി. നിസജ്ജ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ സിരിവഡ്ഢം ഗഹപതിം ഏതദവോച – ‘‘കച്ചി തേ, ഗഹപതി, ഖമനീയം കച്ചി യാപനീയം, കച്ചി ദുക്ഖാ വേദനാ പടിക്കമന്തി, നോ അഭിക്കമന്തി; പടിക്കമോസാനം പഞ്ഞായതി, നോ അഭിക്കമോ’’തി? ‘‘ന മേ, ഭന്തേ, ഖമനീയം ന യാപനീയം. ബാള്ഹാ മേ ദുക്ഖാ വേദനാ അഭിക്കമന്തി, നോ പടിക്കമന്തി; അഭിക്കമോസാനം പഞ്ഞായതി, നോ പടിക്കമോ’’തി.

‘‘തസ്മാതിഹ തേ, ഗഹപതി, ഏവം സിക്ഖിതബ്ബം – ‘കായേ കായാനുപസ്സീ വിഹരിസ്സാമി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം; വേദനാസു…പേ… ചിത്തേ…പേ… ധമ്മേസു ധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരിസ്സാമി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സ’ന്തി. ഏവഞ്ഹി തേ, ഗഹപതി, സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി.

‘‘യേമേ, ഭന്തേ, ഭഗവതാ ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ ദേസിതാ സംവിജ്ജന്തി, തേ ധമ്മാ [സംവിജ്ജന്തേ രതനധമ്മാ (സീ.)] മയി, അഹഞ്ച തേസു ധമ്മേസു സന്ദിസ്സാമി. അഹഞ്ഹി, ഭന്തേ, കായേ കായാനുപസ്സീ വിഹരാമി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം; വേദനാസു…പേ… ചിത്തേ…പേ… ധമ്മേസു ധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരാമി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം. യാനി ചിമാനി, ഭന്തേ, ഭഗവതാ പഞ്ചോരമ്ഭാഗിയാനി സംയോജനാനി ദേസിതാനി, നാഹം, ഭന്തേ, തേസം കിഞ്ചി അത്തനി അപ്പഹീനം സമനുപസ്സാമീ’’തി. ‘‘ലാഭാ തേ, ഗഹപതി, സുലദ്ധം തേ, ഗഹപതി! അനാഗാമിഫലം തയാ, ഗഹപതി, ബ്യാകത’’ന്തി. നവമം.

൧൦. മാനദിന്നസുത്തം

൩൯൬. തംയേവ നിദാനം. തേന ഖോ പന സമയേന മാനദിന്നോ ഗഹപതി ആബാധികോ ഹോതി ദുക്ഖിതോ ബാള്ഹഗിലാനോ. അഥ ഖോ മാനദിന്നോ ഗഹപതി അഞ്ഞതരം പുരിസം ആമന്തേസി – ‘‘ഏഹി ത്വം, അമ്ഭോ പുരിസ…പേ… ന മേ, ഭന്തേ, ഖമനീയം ന യാപനീയം. ബാള്ഹാ മേ ദുക്ഖാ വേദനാ അഭിക്കമന്തി, നോ പടിക്കമന്തി; അഭിക്കമോസാനം പഞ്ഞായതി, നോ പടിക്കമോതി. ഏവരൂപായ ചാഹം, ഭന്തേ, ദുക്ഖായ വേദനായ ഫുട്ഠോ സമാനോ കായേ കായാനുപസ്സീ വിഹരാമി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം; വേദനാസു…പേ… ചിത്തേ…പേ… ധമ്മേസു ധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരാമി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം. യാനി ചിമാനി, ഭന്തേ, ഭഗവതാ പഞ്ചോരമ്ഭാഗിയാനി സംയോജനാനി ദേസിതാനി, നാഹം, ഭന്തേ, തേസം കിഞ്ചി അത്തനി അപ്പഹീനം സമനുപസ്സാമീ’’തി. ‘‘ലാഭാ തേ, ഗഹപതി, സുലദ്ധം തേ, ഗഹപതി! അനാഗാമിഫലം തയാ, ഗഹപതി, ബ്യാകത’’ന്തി. ദസമം.

സീലട്ഠിതിവഗ്ഗോ തതിയോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

സീലം ഠിതി പരിഹാനം, സുദ്ധം ബ്രാഹ്മണപദേസം;

സമത്തം ലോകോ സിരിവഡ്ഢോ, മാനദിന്നേന തേ ദസാതി.