൧. ലോകചിന്താസുത്തം

൧൧൧൧. ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭൂതപുബ്ബം, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞതരോ പുരിസോ രാജഗഹാ നിക്ഖമിത്വാ ‘ലോകചിന്തം ചിന്തേസ്സാമീ’തി യേന സുമാഗധാ പോക്ഖരണീ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ സുമാഗധായ പോക്ഖരണിയാ തീരേ നിസീദി ലോകചിന്തം ചിന്തേന്തോ. അദ്ദസാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സോ പുരിസോ സുമാഗധായ പോക്ഖരണിയാ തീരേ ചതുരങ്ഗിനിം സേനം [ചതുരങ്ഗിനിസേനം (ക.)] ഭിസമുളാലം [ഭിസമൂലാലം (പീ. ക.)] പവിസന്തം. ദിസ്വാനസ്സ ഏതദഹോസി – ‘ഉമ്മത്തോസ്മി നാമാഹം, വിചേതോസ്മി നാമാഹം! യം ലോകേ നത്ഥി തം മയാ ദിട്ഠ’’’ന്തി.

‘‘അഥ ഖോ സോ, ഭിക്ഖവേ, പുരിസോ നഗരം പവിസിത്വാ മഹാജനകായസ്സ ആരോചേസി – ‘ഉമ്മത്തോസ്മി നാമാഹം, ഭന്തേ, വിചേതോസ്മി നാമാഹം, ഭന്തേ! യം ലോകേ നത്ഥി തം മയാ ദിട്ഠ’’’ന്തി. ‘‘കഥം പന ത്വം, അമ്ഭോ പുരിസ, ഉമ്മത്തോ കഥം വിചേതോ? കിഞ്ച ലോകേ നത്ഥി യം തയാ ദിട്ഠ’’ന്തി? ‘‘ഇധാഹം, ഭന്തേ, രാജഗഹാ നിക്ഖമിത്വാ ‘ലോകചിന്തം ചിന്തേസ്സാമീ’തി യേന സുമാഗധാ പോക്ഖരണീ തേനുപസങ്കമിം; ഉപസങ്കമിത്വാ സുമാഗധായ പോക്ഖരണിയാ തീരേ നിസീദിം ലോകചിന്തം ചിന്തേന്തോ. അദ്ദസം ഖ്വാഹം, ഭന്തേ, സുമാഗധായ പോക്ഖരണിയാ തീരേ ചതുരങ്ഗിനിം സേനം ഭിസമുളാലം പവിസന്തം. ഏവം ഖ്വാഹം, ഭന്തേ, ഉമ്മത്തോ ഏവം വിചേതോ. ഇദഞ്ച ലോകേ നത്ഥി യം മയാ ദിട്ഠ’’ന്തി. ‘‘തഗ്ഘ ത്വം, അമ്ഭോ പുരിസ, ഉമ്മത്തോ തഗ്ഘ വിചേതോ. ഇദഞ്ച ലോകേ നത്ഥി യം തയാ ദിട്ഠ’’ന്തി.

‘‘തം ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, സോ പുരിസോ ഭൂതംയേവ അദ്ദസ, നോ അഭൂതം. ഭൂതപുബ്ബം, ഭിക്ഖവേ, ദേവാസുരസങ്ഗാമോ സമുപബ്യൂള്ഹോ അഹോസി. തസ്മിം ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഗാമേ ദേവാ ജിനിംസു, അസുരാ പരാജിനിംസു. പരാജിതാ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അസുരാ ഭീതാ ഭിസമുളാലേന അസുരപുരം പവിസിംസു ദേവാനംയേവ മോഹയമാനാ.

‘‘തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, മാ ലോകചിന്തം ചിന്തേഥ – ‘സസ്സതോ ലോകോ’തി വാ ‘അസസ്സതോ ലോകോ’തി വാ, ‘അന്തവാ ലോകോ’തി വാ ‘അനന്തവാ ലോകോ’തി വാ, ‘തം ജീവം തം സരീര’ന്തി വാ ‘അഞ്ഞം ജീവം അഞ്ഞം സരീര’ന്തി വാ, ‘ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തി വാ ‘ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തി വാ, ‘ഹോതി ച ന ച ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തി വാ, ‘നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തി വാ. തം കിസ്സ ഹേതു? നേസാ, ഭിക്ഖവേ, ചിന്താ അത്ഥസംഹിതാ നാദിബ്രഹ്മചരിയകാ ന നിബ്ബിദായ ന വിരാഗായ ന നിരോധായ ന ഉപസമായ ന അഭിഞ്ഞായ ന സമ്ബോധായ ന നിബ്ബാനായ സംവത്തതി.

‘‘ചിന്തേന്താ ഖോ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി ചിന്തേയ്യാഥ…പേ… ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി ചിന്തേയ്യാഥ. തം കിസ്സ ഹേതു? ഏസാ, ഭിക്ഖവേ, ചിന്താ അത്ഥസംഹിതാ ഏസാ ആദിബ്രഹ്മചരിയകാ ഏസാ നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ ഉപസമായ അഭിഞ്ഞായ സമ്ബോധായ നിബ്ബാനായ സംവത്തതി.

‘‘തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി യോഗോ കരണീയോ…പേ… ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യോഗോ കരണീയോ’’തി. പഠമം.