൪. ഗിലാനസുത്തം

൧൦൫൦. ഏകം സമയം ഭഗവാ സക്കേസു വിഹരതി കപിലവത്ഥുസ്മിം നിഗ്രോധാരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ചീവരകമ്മം കരോന്തി – ‘‘നിട്ഠിതചീവരോ ഭഗവാ തേമാസച്ചയേന ചാരികം പക്കമിസ്സതീ’’തി. അസ്സോസി ഖോ മഹാനാമോ സക്കോ – ‘‘സമ്ബഹുലാ കിര ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ചീവരകമ്മം കരോന്തി – ‘നിട്ഠിതചീവരോ ഭഗവാ തേമാസച്ചയേന ചാരികം പക്കമിസ്സതീ’’’തി. അഥ ഖോ മഹാനാമോ സക്കോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ മഹാനാമോ സക്കോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സുതമേതം, ഭന്തേ – ‘സമ്ബഹുലാ കിര ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ചീവരകമ്മം കരോന്തി – നിട്ഠിതചീവരോ ഭഗവാ തേമാസച്ചയേന ചാരികം പക്കമിസ്സതീ’തി. ന ഖോ നേതം [ന ഖോ തേ ഏതം (സീ. പീ.)], ഭന്തേ, ഭഗവതോ സമ്മുഖാ സുതം സമ്മുഖാ പടിഗ്ഗഹിതം സപ്പഞ്ഞേന ഉപാസകേന സപ്പഞ്ഞോ ഉപാസകോ ആബാധികോ ദുക്ഖിതോ ബാള്ഹഗിലാനോ ഓവദിതബ്ബോ’’തി.

‘‘സപ്പഞ്ഞേന മഹാനാമ, ഉപാസകേന സപ്പഞ്ഞോ ഉപാസകോ ആബാധികോ ദുക്ഖിതോ ബാള്ഹഗിലാനോ ചതൂഹി അസ്സാസനീയേഹി ധമ്മേഹി അസ്സാസേതബ്ബോ – ‘അസ്സാസതായസ്മാ – അത്ഥായസ്മതോ ബുദ്ധേ അവേച്ചപ്പസാദോ ഇതിപി സോ ഭഗവാ…പേ… സത്ഥാ ദേവമനുസ്സാനം ബുദ്ധോ ഭഗവാതി. അസ്സാസതായസ്മാ – അത്ഥായസ്മതോ ധമ്മേ…പേ… സങ്ഘേ…പേ… അരിയകന്താനി സീലാനി അഖണ്ഡാനി…പേ… സമാധിസംവത്തനികാനീ’’’തി.

‘‘സപ്പഞ്ഞേന, മഹാനാമ, ഉപാസകേന സപ്പഞ്ഞോ ഉപാസകോ ആബാധികോ ദുക്ഖിതോ ബാള്ഹഗിലാനോ ഇമേഹി ചതൂഹി അസ്സാസനീയേഹി ധമ്മേഹി അസ്സാസേത്വാ ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘അത്ഥായസ്മതോ മാതാപിതൂസു അപേക്ഖാ’തി? സോ ചേ ഏവം വദേയ്യ – ‘അത്ഥി മേ മാതാപിതൂസു അപേക്ഖാ’തി, സോ ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘ആയസ്മാ ഖോ മാരിസോ മരണധമ്മോ. സചേ പായസ്മാ മാതാപിതൂസു അപേക്ഖം കരിസ്സതി, മരിസ്സതേവ; നോ ചേ പായസ്മാ മാതാപിതൂസു അപേക്ഖം കരിസ്സതി, മരിസ്സതേവ. സാധായസ്മാ, യാ തേ മാതാപിതൂസു അപേക്ഖാ തം പജഹാ’’’തി.

‘‘സോ ചേ ഏവം വദേയ്യ – ‘യാ മേ മാതാപിതൂസു അപേക്ഖാ സാ പഹീനാ’തി, സോ ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘അത്ഥി പനായസ്മതോ പുത്തദാരേസു അപേക്ഖാ’തി? സോ ചേ ഏവം വദേയ്യ – ‘അത്ഥി മേ പുത്തദാരേസു അപേക്ഖാ’തി, സോ ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘ആയസ്മാ ഖോ മാരിസോ മരണധമ്മോ. സചേ പായസ്മാ പുത്തദാരേസു അപേക്ഖം കരിസ്സതി, മരിസ്സതേവ; നോ ചേ പായസ്മാ പുത്തദാരേസു അപേക്ഖം കരിസ്സതി, മരിസ്സതേവ. സാധായസ്മാ, യാ തേ പുത്തദാരേസു അപേക്ഖാ തം പജഹാ’’’തി.

‘‘സോ ചേ ഏവം വദേയ്യ – ‘യാ മേ പുത്തദാരേസു അപേക്ഖാ സാ പഹീനാ’തി, സോ ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘അത്ഥി പനായസ്മതോ മാനുസകേസു പഞ്ചസു കാമഗുണേസു അപേക്ഖാ’തി? സോ ചേ ഏവം വദേയ്യ – ‘അത്ഥി മേ മാനുസകേസു പഞ്ചസു കാമഗുണേസു അപേക്ഖാ’തി, സോ ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘മാനുസകേഹി ഖോ, ആവുസോ, കാമേഹി ദിബ്ബാ കാമാ അഭിക്കന്തതരാ ച പണീതതരാ ച. സാധായസ്മാ, മാനുസകേഹി കാമേഹി ചിത്തം വുട്ഠാപേത്വാ ചാതുമഹാരാജികേസു [ചാതുമ്മഹാരാജികേസു (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ദേവേസു ചിത്തം അധിമോചേഹീ’’’തി.

‘‘സോ ചേ ഏവം വദേയ്യ – ‘മാനുസകേഹി മേ കാമേഹി ചിത്തം വുട്ഠിതം, ചാതുമഹാരാജികേസു ദേവേസു ചിത്തം അധിമോചിത’ന്തി, സോ ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘ചാതുമഹാരാജികേഹി ഖോ, ആവുസോ, ദേവേഹി താവതിംസാ ദേവാ അഭിക്കന്തതരാ ച പണീതതരാ ച. സാധായസ്മാ, ചാതുമഹാരാജികേഹി ദേവേഹി ചിത്തം വുട്ഠാപേത്വാ താവതിംസേസു ദേവേസു ചിത്തം അധിമോചേഹീ’’’തി.

‘‘സോ ചേ ഏവം വദേയ്യ – ‘ചാതുമഹാരാജികേഹി മേ ദേവേഹി ചിത്തം വുട്ഠിതം, താവതിംസേസു ദേവേസു ചിത്തം അധിമോചിത’ന്തി, സോ ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘താവതിംസേഹി ഖോ, ആവുസോ, ദേവേഹി യാമാ ദേവാ…പേ… തുസിതാ ദേവാ…പേ… നിമ്മാനരതീ ദേവാ…പേ… പരനിമ്മിതവസവത്തീ ദേവാ…പേ… പരനിമ്മിതവസവത്തീഹി ഖോ, ആവുസോ, ദേവേഹി ബ്രഹ്മലോകോ അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ച. സാധായസ്മാ, പരനിമ്മിതവസവത്തീഹി ദേവേഹി ചിത്തം വുട്ഠാപേത്വാ ബ്രഹ്മലോകേ ചിത്തം അധിമോചേഹീ’തി. സോ ചേ ഏവം വദേയ്യ – ‘പരനിമ്മിതവസവത്തീഹി മേ ദേവേഹി ചിത്തം വുട്ഠിതം, ബ്രഹ്മലോകേ ചിത്തം അധിമോചിത’ന്തി, സോ ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘ബ്രഹ്മലോകോപി ഖോ, ആവുസോ, അനിച്ചോ അദ്ധുവോ സക്കായപരിയാപന്നോ. സാധായസ്മാ, ബ്രഹ്മലോകാ ചിത്തം വുട്ഠാപേത്വാ സക്കായനിരോധേ ചിത്തം ഉപസംഹരാഹീ’’’തി.

‘‘സോ ചേ ഏവം വദേയ്യ – ‘ബ്രഹ്മലോകാ മേ ചിത്തം വുട്ഠിതം, സക്കായനിരോധേ ചിത്തം ഉപസംഹരാമീ’തി; ഏവം വിമുത്തചിത്തസ്സ ഖോ, മഹാനാമ, ഉപാസകസ്സ ആസവാ [വസ്സസത (സീ. സ്യാ.)] വിമുത്തചിത്തേന ഭിക്ഖുനാ ന കിഞ്ചി നാനാകരണം വദാമി, യദിദം – വിമുത്തിയാ വിമുത്ത’’ന്തി. ചതുത്ഥം.