൧. പഠമമഹാനാമസുത്തം

൧൦൧൭. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സക്കേസു വിഹരതി കപിലവത്ഥുസ്മിം നിഗ്രോധാരാമേ. അഥ ഖോ മഹാനാമോ സക്കോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ മഹാനാമോ സക്കോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഇദം, ഭന്തേ, കപിലവത്ഥു ഇദ്ധഞ്ചേവ ഫീതഞ്ച ബാഹുജഞ്ഞം ആകിണ്ണമനുസ്സം സമ്ബാധബ്യൂഹം. സോ ഖ്വാഹം, ഭന്തേ, ഭഗവന്തം വാ പയിരുപാസിത്വാ മനോഭാവനീയേ വാ ഭിക്ഖൂ സായന്ഹസമയം കപിലവത്ഥും പവിസന്തോ; ഭന്തേനപി [വിബ്ഭന്തേനപി (സീ.), ഭമന്തേനപി (ക.)] ഹത്ഥിനാ സമാഗച്ഛാമി; ഭന്തേനപി അസ്സേന സമാഗച്ഛാമി; ഭന്തേനപി രഥേന സമാഗച്ഛാമി; ഭന്തേനപി സകടേന സമാഗച്ഛാമി; ഭന്തേനപി പുരിസേന സമാഗച്ഛാമി. തസ്സ മയ്ഹം, ഭന്തേ, തസ്മിം സമയേ മുസ്സതേവ [മുസതേവ (?)] ഭഗവന്തം ആരബ്ഭ സതി, മുസ്സതി [മുസതി (?)] ധമ്മം ആരബ്ഭ സതി, മുസ്സതി സങ്ഘം ആരബ്ഭ സതി. തസ്സ മയ്ഹം, ഭന്തേ, ഏവം ഹോതി – ‘ഇമമ്ഹി ചാഹം സമയേ കാലം കരേയ്യം, കാ മയ്ഹം ഗതി, കോ അഭിസമ്പരായോ’’’തി?

‘‘മാ ഭായി, മഹാനാമ, മാ ഭായി, മഹാനാമ! അപാപകം തേ മരണം ഭവിസ്സതി അപാപികാ കാലംകിരിയാ [കാലകിരിയാ (സീ. സ്യാ. കം.)]. യസ്സ കസ്സചി, മഹാനാമ, ദീഘരത്തം സദ്ധാപരിഭാവിതം ചിത്തം സീലപരിഭാവിതം ചിത്തം സുതപരിഭാവിതം ചിത്തം ചാഗപരിഭാവിതം ചിത്തം പഞ്ഞാപരിഭാവിതം ചിത്തം, തസ്സ യോ ഹി ഖ്വായം കായോ രൂപീ ചാതുമഹാഭൂതികോ [ചാതുമ്മഹാഭൂതികോ (സീ. സ്യാ. കം.)] മാതാപേത്തികസമ്ഭവോ ഓദനകുമ്മാസൂപചയോ അനിച്ചുച്ഛാദനപരിമദ്ദനഭേദനവിദ്ധംസനധമ്മോ. തം ഇധേവ കാകാ വാ ഖാദന്തി ഗിജ്ഝാ വാ ഖാദന്തി കുലലാ വാ ഖാദന്തി സുനഖാ വാ ഖാദന്തി സിങ്ഗാലാ [സിഗാലാ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] വാ ഖാദന്തി വിവിധാ വാ പാണകജാതാ ഖാദന്തി; യഞ്ച ഖ്വസ്സ ചിത്തം ദീഘരത്തം സദ്ധാപരിഭാവിതം…പേ… പഞ്ഞാപരിഭാവിതം തം ഉദ്ധഗാമി ഹോതി വിസേസഗാമി.

‘‘സേയ്യഥാപി, മഹാനാമ, പുരിസോ സപ്പികുമ്ഭം വാ തേലകുമ്ഭം വാ ഗമ്ഭീരം ഉദകരഹദം ഓഗാഹിത്വാ ഭിന്ദേയ്യ. തത്ര യാ അസ്സ സക്ഖരാ വാ കഠലാ [കഥലാ (പീ. ക.)] വാ സാ അധോഗാമീ അസ്സ, യഞ്ച ഖ്വസ്സ തത്ര സപ്പി വാ തേലം വാ തം ഉദ്ധഗാമി അസ്സ വിസേസഗാമി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാനാമ, യസ്സ കസ്സചി ദീഘരത്തം സദ്ധാപരിഭാവിതം ചിത്തം…പേ… പഞ്ഞാപരിഭാവിതം ചിത്തം തസ്സ യോ ഹി ഖ്വായം കായോ രൂപീ ചാതുമഹാഭൂതികോ മാതാപേത്തികസമ്ഭവോ ഓദനകുമ്മാസൂപചയോ അനിച്ചുച്ഛാദനപരിമദ്ദനഭേദനവിദ്ധംസനധമ്മോ തം ഇധേവ കാകാ വാ ഖാദന്തി ഗിജ്ഝാ വാ ഖാദന്തി കുലലാ വാ ഖാദന്തി സുനഖാ വാ ഖാദന്തി സിങ്ഗാലാ വാ ഖാദന്തി വിവിധാ വാ പാണകജാതാ ഖാദന്തി; യഞ്ച ഖ്വസ്സ ചിത്തം ദീഘരത്തം സദ്ധാപരിഭാവിതം…പേ… പഞ്ഞാപരിഭാവിതം തം ഉദ്ധഗാമി ഹോതി വിസേസഗാമി. തുയ്ഹം ഖോ പന, മഹാനാമ, ദീഘരത്തം സദ്ധാപരിഭാവിതം ചിത്തം…പേ… പഞ്ഞാപരിഭാവിതം ചിത്തം. മാ ഭായി, മഹാനാമ, മാ ഭായി, മഹാനാമ! അപാപകം തേ മരണം ഭവിസ്സതി, അപാപികാ കാലംകിരിയാ’’തി. പഠമം.