൧൧. ആഗന്തുകസുത്തം

൧൫൯. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ആഗന്തുകാഗാരം. തത്ഥ പുരത്ഥിമായപി ദിസായ ആഗന്ത്വാ വാസം കപ്പേന്തി, പച്ഛിമായപി ദിസായ ആഗന്ത്വാ വാസം കപ്പേന്തി, ഉത്തരായപി ദിസായ ആഗന്ത്വാ വാസം കപ്പേന്തി, ദക്ഖിണായപി ദിസായ ആഗന്ത്വാ വാസം കപ്പേന്തി, ഖത്തിയാപി ആഗന്ത്വാ വാസം കപ്പേന്തി, ബ്രാഹ്മണാപി ആഗന്ത്വാ വാസം കപ്പേന്തി, വേസ്സാപി ആഗന്ത്വാ വാസം കപ്പേന്തി, സുദ്ദാപി ആഗന്ത്വാ വാസം കപ്പേന്തി; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേന്തോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോന്തോ യേ ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ പരിഞ്ഞേയ്യാ, തേ ധമ്മേ അഭിഞ്ഞാ പരിജാനാതി, യേ ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ പഹാതബ്ബാ, തേ ധമ്മേ അഭിഞ്ഞാ പജഹതി, യേ ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികാതബ്ബാ, തേ ധമ്മേ അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികരോതി, യേ ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ ഭാവേതബ്ബാ, തേ ധമ്മേ അഭിഞ്ഞാ ഭാവേതി.

‘‘കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ പരിഞ്ഞേയ്യാ? പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധാതിസ്സ വചനീയം. കതമേ പഞ്ച? സേയ്യഥിദം – രൂപുപാദാനക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണുപാദാനക്ഖന്ധോ. ഇമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ പരിഞ്ഞേയ്യാ. കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ പഹാതബ്ബാ? അവിജ്ജാ ച ഭവതണ്ഹാ ച – ഇമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ പഹാതബ്ബാ. കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികാതബ്ബാ? വിജ്ജാ ച വിമുത്തി ച – ഇമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികാതബ്ബാ. കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ ഭാവേതബ്ബാ? സമഥോ ച വിപസ്സനാ ച – ഇമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ ഭാവേതബ്ബാ. കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേന്തോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോന്തോ, യേ ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ പരിഞ്ഞേയ്യാ തേ ധമ്മേ അഭിഞ്ഞാ പരിജാനാതി…പേ… യേ ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ ഭാവേതബ്ബാ, തേ ധമ്മേ അഭിഞ്ഞാ ഭാവേതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സമ്മാദിട്ഠിം ഭാവേതി…പേ… സമ്മാസമാധിം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം വിരാഗനിസ്സിതം നിരോധനിസ്സിതം വോസ്സഗ്ഗപരിണാമിം…പേ… ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേന്തോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോന്തോ യേ ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ പരിഞ്ഞേയ്യാ, തേ ധമ്മേ അഭിഞ്ഞാ പരിജാനാതി, യേ ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ പഹാതബ്ബാ, തേ ധമ്മേ അഭിഞ്ഞാ പജഹതി, യേ ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികാതബ്ബാ, തേ ധമ്മേ അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികരോതി, യേ ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ ഭാവേതബ്ബാ, തേ ധമ്മേ അഭിഞ്ഞാ ഭാവേതീ’’തി. ഏകാദസമം.