൬. ബലകരണീയവഗ്ഗോ

൧. ബലസുത്തം

൧൪൯. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, യേ കേചി ബലകരണീയാ കമ്മന്താ കരീയന്തി, സബ്ബേ തേ പഥവിം നിസ്സായ പഥവിയം പതിട്ഠായ ഏവമേതേ ബലകരണീയാ കമ്മന്താ കരീയന്തി; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലം നിസ്സായ സീലേ പതിട്ഠായ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേതി അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോതി. കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലം നിസ്സായ സീലേ പതിട്ഠായ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേതി അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സമ്മാദിട്ഠിം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം വിരാഗനിസ്സിതം നിരോധനിസ്സിതം വോസ്സഗ്ഗപരിണാമിം…പേ… ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലം നിസ്സായ സീലേ പതിട്ഠായ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേതി അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോതീ’’തി.

(പരഗങ്ഗാപേയ്യാലീവണ്ണിയതോ പരിപുണ്ണസുത്തന്തി വിത്ഥാരമഗ്ഗീ).

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, യേ കേചി ബലകരണീയാ കമ്മന്താ കരീയന്തി, സബ്ബേ തേ പഥവിം നിസ്സായ പഥവിയം പതിട്ഠായ ഏവമേതേ ബലകരണീയാ കമ്മന്താ കരീയന്തി; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലം നിസ്സായ സീലേ പതിട്ഠായ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേതി അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോതി. കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലം നിസ്സായ സീലേ പതിട്ഠായ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേതി അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സമ്മാദിട്ഠിം ഭാവേതി രാഗവിനയപരിയോസാനം ദോസവിനയപരിയോസാനം മോഹവിനയപരിയോസാനം…പേ… സമ്മാസമാധിം ഭാവേതി രാഗവിനയപരിയോസാനം ദോസവിനയപരിയോസാനം മോഹവിനയപരിയോസാനം. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലം നിസ്സായ സീലേ പതിട്ഠായ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേതി അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോതീ’’തി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, യേ കേചി ബലകരണീയാ കമ്മന്താ കരീയന്തി, സബ്ബേ തേ പഥവിം നിസ്സായ പഥവിയം പതിട്ഠായ ഏവമേതേ ബലകരണീയാ കമ്മന്താ കരീയന്തി; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലം നിസ്സായ സീലേ പതിട്ഠായ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേതി അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോതി. കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലം നിസ്സായ സീലേ പതിട്ഠായ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേതി അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സമ്മാദിട്ഠിം ഭാവേതി അമതോഗധം അമതപരായനം അമതപരിയോസാനം…പേ… സമ്മാസമാധിം ഭാവേതി അമതോഗധം അമതപരായനം അമതപരിയോസാനം. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലം നിസ്സായ സീലേ പതിട്ഠായ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേതി അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോതീ’’തി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, യേ കേചി ബലകരണീയാ കമ്മന്താ കരീയന്തി, സബ്ബേ തേ പഥവിം നിസ്സായ പഥവിയം പതിട്ഠായ ഏവമേതേ ബലകരണീയാ കമ്മന്താ കരീയന്തി; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലം നിസ്സായ സീലേ പതിട്ഠായ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേതി അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോതി. കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലം നിസ്സായ സീലേ പതിട്ഠായ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേതി അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സമ്മാദിട്ഠിം ഭാവേതി നിബ്ബാനനിന്നം നിബ്ബാനപോണം നിബ്ബാനപബ്ഭാരം…പേ… സമ്മാസമാധിം ഭാവേതി നിബ്ബാനനിന്നം നിബ്ബാനപോണം നിബ്ബാനപബ്ഭാരം. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലം നിസ്സായ സീലേ പതിട്ഠായ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേതി അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോതീ’’തി. പഠമം.

൨. ബീജസുത്തം

൧൫൦. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, യേ കേചിമേ ബീജഗാമഭൂതഗാമാ വുഡ്ഢിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപജ്ജന്തി, സബ്ബേ തേ പഥവിം നിസ്സായ പഥവിയം പതിട്ഠായ ഏവമേതേ ബീജഗാമഭൂതഗാമാ വുഡ്ഢിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപജ്ജന്തി; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലം നിസ്സായ സീലേ പതിട്ഠായ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേന്തോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോന്തോ വുഡ്ഢിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം പാപുണാതി ധമ്മേസു. കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലം നിസ്സായ സീലേ പതിട്ഠായ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേന്തോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോന്തോ വുഡ്ഢിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം പാപുണാതി ധമ്മേസു? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സമ്മാദിട്ഠിം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം…പേ… സമ്മാസമാധിം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം വിരാഗനിസ്സിതം നിരോധനിസ്സിതം വോസ്സഗ്ഗപരിണാമിം…പേ… ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലം നിസ്സായ സീലേ പതിട്ഠായ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേന്തോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോന്തോ വുഡ്ഢിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം പാപുണാതി ധമ്മേസൂ’’തി. ദുതിയം.

൩. നാഗസുത്തം

൧൫൧. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ഹിമവന്തം പബ്ബതരാജം നിസ്സായ നാഗാ കായം വഡ്ഢേന്തി, ബലം ഗാഹേന്തി; തേ തത്ഥ കായം വഡ്ഢേത്വാ ബലം ഗാഹേത്വാ കുസോബ്ഭേ ഓതരന്തി, കുസോബ്ഭേ [കുസ്സുബ്ഭേ (സീ. സ്യാ.), കുസുബ്ഭേ (പീ. ക.)] ഓതരിത്വാ മഹാസോബ്ഭേ ഓതരന്തി, മഹാസോബ്ഭേ ഓതരിത്വാ കുന്നദിയോ ഓതരന്തി, കുന്നദിയോ ഓതരിത്വാ മഹാനദിയോ ഓതരന്തി, മഹാനദിയോ ഓതരിത്വാ മഹാസമുദ്ദം [മഹാസമുദ്ദസാഗരം (സബ്ബത്ഥ) സം. നി. ൨.൨൩] ഓതരന്തി, തേ തത്ഥ മഹന്തത്തം വേപുല്ലത്തം ആപജ്ജന്തി കായേന; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലം നിസ്സായ സീലേ പതിട്ഠായ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേന്തോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോന്തോ മഹന്തത്തം വേപുല്ലത്തം പാപുണാതി ധമ്മേസു. കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലം നിസ്സായ സീലേ പതിട്ഠായ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേന്തോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോന്തോ മഹന്തത്തം വേപുല്ലത്തം പാപുണാതി ധമ്മേസു? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സമ്മാദിട്ഠിം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം വിരാഗനിസ്സിതം നിരോധനിസ്സിതം വോസ്സഗ്ഗപരിണാമിം…പേ… സമ്മാസമാധിം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം വിരാഗനിസ്സിതം നിരോധനിസ്സിതം വോസ്സഗ്ഗപരിണാമിം…പേ… ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സീലം നിസ്സായ സീലേ പതിട്ഠായ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേന്തോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോന്തോ മഹന്തത്തം വേപുല്ലത്തം പാപുണാതി ധമ്മേസൂ’’തി. തതിയം.

൪. രുക്ഖസുത്തം

൧൫൨. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, രുക്ഖോ പാചീനനിന്നോ പാചീനപോണോ പാചീനപബ്ഭാരോ. സോ മൂലച്ഛിന്നോ [മൂലച്ഛിന്ദേ കതേ (സ്യാ.)] കതമേന പപതേയ്യാ’’തി? ‘‘യേന, ഭന്തേ, നിന്നോ യേന പോണോ യേന പബ്ഭാരോ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേന്തോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോന്തോ നിബ്ബാനനിന്നോ ഹോതി നിബ്ബാനപോണോ നിബ്ബാനപബ്ഭാരോ. കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേന്തോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോന്തോ നിബ്ബാനനിന്നോ ഹോതി നിബ്ബാനപോണോ നിബ്ബാനപബ്ഭാരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സമ്മാദിട്ഠിം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം വിരാഗനിസ്സിതം നിരോധനിസ്സിതം വോസ്സഗ്ഗപരിണാമിം…പേ… സമ്മാസമാധിം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം വിരാഗനിസ്സിതം നിരോധനിസ്സിതം വോസ്സഗ്ഗപരിണാമിം…പേ… ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേന്തോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോന്തോ നിബ്ബാനനിന്നോ ഹോതി നിബ്ബാനപോണോ നിബ്ബാനപബ്ഭാരോ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. കുമ്ഭസുത്തം

൧൫൩. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, കുമ്ഭോ നിക്കുജ്ജോ വമതേവ ഉദകം, നോ പച്ചാവമതി; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേന്തോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോന്തോ വമതേവ പാപകേ അകുസലേ ധമ്മേ, നോ പച്ചാവമതി. കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേന്തോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോന്തോ വമതേവ പാപകേ അകുസലേ ധമ്മേ, നോ പച്ചാവമതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സമ്മാദിട്ഠിം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം വിരാഗനിസ്സിതം നിരോധനിസ്സിതം വോസ്സഗ്ഗപരിണാമിം…പേ… സമ്മാസമാധിം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം വിരാഗനിസ്സിതം നിരോധനിസ്സിതം വോസ്സഗ്ഗപരിണാമിം…പേ… ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേന്തോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോന്തോ വമതേവ പാപകേ അകുസലേ ധമ്മേ, നോ പച്ചാവമതീ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. സൂകസുത്തം

൧൫൪. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, സാലിസൂകം വാ യവസൂകം വാ സമ്മാപണിഹിതം ഹത്ഥേന വാ പാദേന വാ അക്കന്തം ഹത്ഥം വാ പാദം വാ ഭിന്ദിസ്സതി ലോഹിതം വാ ഉപ്പാദേസ്സതീതി – ഠാനമേതം വിജ്ജതി. തം കിസ്സ ഹേതു? സമ്മാപണിഹിതത്താ, ഭിക്ഖവേ, സൂകസ്സ. ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സമ്മാപണിഹിതായ ദിട്ഠിയാ സമ്മാപണിഹിതായ മഗ്ഗഭാവനായ അവിജ്ജം ഭിന്ദിസ്സതി, വിജ്ജം ഉപ്പാദേസ്സതി, നിബ്ബാനം സച്ഛികരിസ്സതീതി – ഠാനമേതം വിജ്ജതി. തം കിസ്സ ഹേതു? സമ്മാപണിഹിതത്താ, ഭിക്ഖവേ, ദിട്ഠിയാ. കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സമ്മാപണിഹിതായ ദിട്ഠിയാ സമ്മാപണിഹിതായ മഗ്ഗഭാവനായ അവിജ്ജം ഭിന്ദതി, വിജ്ജം ഉപ്പാദേതി, നിബ്ബാനം സച്ഛികരോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സമ്മാദിട്ഠിം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം…പേ… സമ്മാസമാധിം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം വിരാഗനിസ്സിതം നിരോധനിസ്സിതം വോസ്സഗ്ഗപരിണാമിം…പേ… ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സമ്മാപണിഹിതായ ദിട്ഠിയാ സമ്മാപണിഹിതായ മഗ്ഗഭാവനായ അവിജ്ജം ഭിന്ദതി, വിജ്ജം ഉപ്പാദേതി, നിബ്ബാനം സച്ഛികരോതീ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. ആകാസസുത്തം

൧൫൫. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ആകാസേ വിവിധാ വാതാ വായന്തി – പുരത്ഥിമാപി വാതാ വായന്തി, പച്ഛിമാപി വാതാ വായന്തി, ഉത്തരാപി വാതാ വായന്തി, ദക്ഖിണാപി വാതാ വായന്തി, സരജാപി വാതാ വായന്തി, അരജാപി വാതാ വായന്തി, സീതാപി വാതാ വായന്തി, ഉണ്ഹാപി വാതാ വായന്തി, പരിത്താപി വാതാ വായന്തി, അധിമത്താപി വാതാ വായന്തി; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവയതോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോതോ ചത്താരോപി സതിപട്ഠാനാ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി, ചത്താരോപി സമ്മപ്പധാനാ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി, ചത്താരോപി ഇദ്ധിപാദാ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി, പഞ്ചപി ഇന്ദ്രിയാനി ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി, പഞ്ചപി ബലാനി ഭാവനാപരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി, സത്തപി ബോജ്ഝങ്ഗാ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി. കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവയതോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോതോ ചത്താരോപി സതിപട്ഠാനാ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി, ചത്താരോപി സമ്മപ്പധാനാ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി, ചത്താരോപി ഇദ്ധിപാദാ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി, പഞ്ചപി ഇന്ദ്രിയാനി ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി, പഞ്ചപി ബലാനി ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി, സത്തപി ബോജ്ഝങ്ഗാ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സമ്മാദിട്ഠിം ഭാവേതി…പേ… സമ്മാസമാധിം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം വിരാഗനിസ്സിതം നിരോധനിസ്സിതം വോസ്സഗ്ഗപരിണാമിം…പേ… ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവയതോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോതോ ചത്താരോപി സതിപട്ഠാനാ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി, ചത്താരോപി സമ്മപ്പധാനാ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി, ചത്താരോപി ഇദ്ധിപാദാ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി, പഞ്ചപി ഇന്ദ്രിയാനി ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി, പഞ്ചപി ബലാനി ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി, സത്തപി ബോജ്ഝങ്ഗാ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തീ’’തി. സത്തമം.

൮. പഠമമേഘസുത്തം

൧൫൬. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ഗിമ്ഹാനം പച്ഛിമേ മാസേ ഊഹതം രജോജല്ലം, തമേനം മഹാഅകാലമേഘോ ഠാനസോ അന്തരധാപേതി വൂപസമേതി; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേന്തോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോന്തോ ഉപ്പന്നുപ്പന്നേ പാപകേ അകുസലേ ധമ്മേ ഠാനസോ അന്തരധാപേതി വൂപസമേതി. കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേന്തോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോന്തോ ഉപ്പന്നുപ്പന്നേ പാപകേ അകുസലേ ധമ്മേ ഠാനസോ അന്തരധാപേതി വൂപസമേതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സമ്മാദിട്ഠിം ഭാവേതി…പേ… സമ്മാസമാധിം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം വിരാഗനിസ്സിതം നിരോധനിസ്സിതം വോസ്സഗ്ഗപരിണാമിം…പേ… ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേന്തോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോന്തോ ഉപ്പന്നുപ്പന്നേ പാപകേ അകുസലേ ധമ്മേ ഠാനസോ അന്തരധാപേതി വൂപസമേതീ’’തി. അട്ഠമം.

൯. ദുതിയമേഘസുത്തം

൧൫൭. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ഉപ്പന്നം മഹാമേഘം, തമേനം മഹാവാതോ അന്തരായേവ അന്തരധാപേതി വൂപസമേതി; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേന്തോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോന്തോ ഉപ്പന്നുപ്പന്നേ പാപകേ അകുസലേ ധമ്മേ അന്തരായേവ അന്തരധാപേതി വൂപസമേതി. കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേന്തോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോന്തോ ഉപ്പന്നുപ്പന്നേ പാപകേ അകുസലേ ധമ്മേ അന്തരായേവ അന്തരധാപേതി വൂപസമേതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സമ്മാദിട്ഠിം ഭാവേതി…പേ… സമ്മാസമാധിം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം വിരാഗനിസ്സിതം നിരോധനിസ്സിതം വോസ്സഗ്ഗപരിണാമിം…പേ… ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേന്തോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോന്തോ ഉപ്പന്നുപ്പന്നേ പാപകേ അകുസലേ ധമ്മേ അന്തരായേവ അന്തരധാപേതി വൂപസമേതീ’’തി. നവമം.

൧൦. നാവാസുത്തം

൧൫൮. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, സാമുദ്ദികായ നാവായ വേത്തബന്ധനബന്ധായ ഛ മാസാനി ഉദകേ പരിയാദായ [പരിയാതായ (ക.), പരിയാഹതായ (?)] ഹേമന്തികേന ഥലം ഉക്ഖിത്തായ വാതാതപപരേതാനി ബന്ധനാനി താനി പാവുസ്സകേന മേഘേന അഭിപ്പവുട്ഠാനി അപ്പകസിരേനേവ പടിപ്പസ്സമ്ഭന്തി, പൂതികാനി ഭവന്തി; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവയതോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോതോ അപ്പകസിരേനേവ സംയോജനാനി പടിപ്പസ്സമ്ഭന്തി, പൂതികാനി ഭവന്തി. കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവയതോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോതോ അപ്പകസിരേനേവ സംയോജനാനി പടിപ്പസ്സമ്ഭന്തി, പൂതികാനി ഭവന്തി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സമ്മാദിട്ഠിം ഭാവേതി…പേ… സമ്മാസമാധിം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം വിരാഗനിസ്സിതം നിരോധനിസ്സിതം വോസ്സഗ്ഗപരിണാമിം…പേ… ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവയതോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോതോ അപ്പകസിരേനേവ സംയോജനാനി പടിപ്പസ്സമ്ഭന്തി, പൂതികാനി ഭവന്തീ’’തി. ദസമം.

൧൧. ആഗന്തുകസുത്തം

൧൫൯. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ആഗന്തുകാഗാരം. തത്ഥ പുരത്ഥിമായപി ദിസായ ആഗന്ത്വാ വാസം കപ്പേന്തി, പച്ഛിമായപി ദിസായ ആഗന്ത്വാ വാസം കപ്പേന്തി, ഉത്തരായപി ദിസായ ആഗന്ത്വാ വാസം കപ്പേന്തി, ദക്ഖിണായപി ദിസായ ആഗന്ത്വാ വാസം കപ്പേന്തി, ഖത്തിയാപി ആഗന്ത്വാ വാസം കപ്പേന്തി, ബ്രാഹ്മണാപി ആഗന്ത്വാ വാസം കപ്പേന്തി, വേസ്സാപി ആഗന്ത്വാ വാസം കപ്പേന്തി, സുദ്ദാപി ആഗന്ത്വാ വാസം കപ്പേന്തി; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേന്തോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോന്തോ യേ ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ പരിഞ്ഞേയ്യാ, തേ ധമ്മേ അഭിഞ്ഞാ പരിജാനാതി, യേ ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ പഹാതബ്ബാ, തേ ധമ്മേ അഭിഞ്ഞാ പജഹതി, യേ ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികാതബ്ബാ, തേ ധമ്മേ അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികരോതി, യേ ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ ഭാവേതബ്ബാ, തേ ധമ്മേ അഭിഞ്ഞാ ഭാവേതി.

‘‘കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ പരിഞ്ഞേയ്യാ? പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധാതിസ്സ വചനീയം. കതമേ പഞ്ച? സേയ്യഥിദം – രൂപുപാദാനക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണുപാദാനക്ഖന്ധോ. ഇമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ പരിഞ്ഞേയ്യാ. കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ പഹാതബ്ബാ? അവിജ്ജാ ച ഭവതണ്ഹാ ച – ഇമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ പഹാതബ്ബാ. കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികാതബ്ബാ? വിജ്ജാ ച വിമുത്തി ച – ഇമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികാതബ്ബാ. കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ ഭാവേതബ്ബാ? സമഥോ ച വിപസ്സനാ ച – ഇമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ ഭാവേതബ്ബാ. കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേന്തോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോന്തോ, യേ ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ പരിഞ്ഞേയ്യാ തേ ധമ്മേ അഭിഞ്ഞാ പരിജാനാതി…പേ… യേ ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ ഭാവേതബ്ബാ, തേ ധമ്മേ അഭിഞ്ഞാ ഭാവേതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സമ്മാദിട്ഠിം ഭാവേതി…പേ… സമ്മാസമാധിം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം വിരാഗനിസ്സിതം നിരോധനിസ്സിതം വോസ്സഗ്ഗപരിണാമിം…പേ… ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേന്തോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോന്തോ യേ ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ പരിഞ്ഞേയ്യാ, തേ ധമ്മേ അഭിഞ്ഞാ പരിജാനാതി, യേ ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ പഹാതബ്ബാ, തേ ധമ്മേ അഭിഞ്ഞാ പജഹതി, യേ ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികാതബ്ബാ, തേ ധമ്മേ അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികരോതി, യേ ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ ഭാവേതബ്ബാ, തേ ധമ്മേ അഭിഞ്ഞാ ഭാവേതീ’’തി. ഏകാദസമം.

൧൨. നദീസുത്തം

൧൬൦. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ഗങ്ഗാ നദീ പാചീനനിന്നാ പാചീനപോണാ പാചീനപബ്ഭാരാ. അഥ മഹാജനകായോ ആഗച്ഛേയ്യ കുദ്ദാല-പിടകം ആദായ – ‘മയം ഇമം ഗങ്ഗം നദിം പച്ഛാനിന്നം കരിസ്സാമ പച്ഛാപോണം പച്ഛാപബ്ഭാര’ന്തി. തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ, അപി നു സോ മഹാജനകായോ ഗങ്ഗം നദിം പച്ഛാനിന്നം കരേയ്യ പച്ഛാപോണം പച്ഛാപബ്ഭാര’’ന്തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’. ‘‘തം കിസ്സ ഹേതു’’? ‘‘ഗങ്ഗാ, ഭന്തേ, നദീ പാചീനനിന്നാ പാചീനപോണാ പാചീനപബ്ഭാരാ. സാ ന സുകരാ പച്ഛാനിന്നം കാതും പച്ഛാപോണം പച്ഛാപബ്ഭാരം. യാവദേവ പന സോ മഹാജനകായോ കിലമഥസ്സ വിഘാതസ്സ ഭാഗീ അസ്സാ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖും അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേന്തം അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോന്തം രാജാനോ വാ രാജമഹാമത്താ വാ മിത്താ വാ അമച്ചാ വാ ഞാതീ വാ ഞാതിസാലോഹിതാ വാ ഭോഗേഹി അഭിഹട്ഠും പവാരേയ്യും – ‘ഏഹമ്ഭോ പുരിസ, കിം തേ ഇമേ കാസാവാ അനുദഹന്തി, കിം മുണ്ഡോ കപാലമനുസംചരസി! ഏഹി, ഹീനായാവത്തിത്വാ ഭോഗേ ച ഭുഞ്ജസ്സു, പുഞ്ഞാനി ച കരോഹീ’തി. സോ വത, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേന്തോ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോന്തോ സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തിസ്സതീതി – നേതം ഠാനം വിജ്ജതി. തം കിസ്സ ഹേതു? യഞ്ഹി തം, ഭിക്ഖവേ, ചിത്തം ദീഘരത്തം വിവേകനിന്നം വിവേകപോണം വിവേകപബ്ഭാരം തം വത ഹീനായാവത്തിസ്സതീതി – നേതം ഠാനം വിജ്ജതി. കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേതി അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സമ്മാദിട്ഠിം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം…പേ… സമ്മാസമാധിം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം വിരാഗനിസ്സിതം നിരോധനിസ്സിതം വോസ്സഗ്ഗപരിണാമിം…പേ… ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേതി, അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ബഹുലീകരോതീ’’തി. (യദപി ബലകരണീയം, തദപി വിത്ഥാരേതബ്ബം.) ദ്വാദസമം.

ബലകരണീയവഗ്ഗോ ഛട്ഠോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ബലം ബീജഞ്ച നാഗോ ച, രുക്ഖോ കുമ്ഭേന സൂകിയാ;

ആകാസേന ച ദ്വേ മേഘാ, നാവാ ആഗന്തുകാ നദീതി.