൯. കുലസുത്തം

൩൬൧. ഏകം സമയം ഭഗവാ കോസലേസു ചാരികം ചരമാനോ മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം യേന നാളന്ദാ തദവസരി. തത്ര സുദം ഭഗവാ നാളന്ദായം വിഹരതി പാവാരികമ്ബവനേ.

തേന ഖോ പന സമയേന നാളന്ദാ ദുബ്ഭിക്ഖാ ഹോതി ദ്വീഹിതികാ സേതട്ഠികാ സലാകാവുത്താ. തേന ഖോ പന സമയേന നിഗണ്ഠോ നാടപുത്തോ നാളന്ദായം പടിവസതി മഹതിയാ നിഗണ്ഠപരിസായ സദ്ധിം. അഥ ഖോ അസിബന്ധകപുത്തോ ഗാമണി നിഗണ്ഠസാവകോ യേന നിഗണ്ഠോ നാടപുത്തോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ നിഗണ്ഠം നാടപുത്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ അസിബന്ധകപുത്തം ഗാമണിം നിഗണ്ഠോ നാടപുത്തോ ഏതദവോച – ‘‘ഏഹി ത്വം, ഗാമണി, സമണസ്സ ഗോതമസ്സ വാദം ആരോപേഹി. ഏവം തേ കല്യാണോ കിത്തിസദ്ദോ അബ്ഭുഗ്ഗച്ഛിസ്സതി – ‘അസിബന്ധകപുത്തേന ഗാമണിനാ സമണസ്സ ഗോതമസ്സ ഏവംമഹിദ്ധികസ്സ ഏവംമഹാനുഭാവസ്സ വാദോ ആരോപിതോ’’’തി.

‘‘കഥം പനാഹം, ഭന്തേ, സമണസ്സ ഗോതമസ്സ ഏവംമഹിദ്ധികസ്സ ഏവംമഹാനുഭാവസ്സ വാദം ആരോപേസ്സാമീ’’തി? ‘‘ഏഹി ത്വം, ഗാമണി, യേന സമണോ ഗോതമോ തേനുപസങ്കമ; ഉപസങ്കമിത്വാ സമണം ഗോതമം ഏവം വദേഹി – ‘നനു, ഭന്തേ, ഭഗവാ അനേകപരിയായേന കുലാനം അനുദ്ദയം [അനുദയം (സ്യാ. കം. പീ. ക.)] വണ്ണേതി, അനുരക്ഖം വണ്ണേതി, അനുകമ്പം വണ്ണേതീ’തി? സചേ ഖോ, ഗാമണി, സമണോ ഗോതമോ ഏവം പുട്ഠോ ഏവം ബ്യാകരോതി – ‘ഏവം, ഗാമണി, തഥാഗതോ അനേകപരിയായേന കുലാനം അനുദ്ദയം വണ്ണേതി, അനുരക്ഖം വണ്ണേതി, അനുകമ്പം വണ്ണേതീ’തി, തമേനം ത്വം ഏവം വദേയ്യാസി – ‘അഥ കിഞ്ചരഹി, ഭന്തേ, ഭഗവാ ദുബ്ഭിക്ഖേ ദ്വീഹിതികേ സേതട്ഠികേ സലാകാവുത്തേ മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം ചാരികം ചരതി? ഉച്ഛേദായ ഭഗവാ കുലാനം പടിപന്നോ, അനയായ ഭഗവാ കുലാനം പടിപന്നോ, ഉപഘാതായ ഭഗവാ കുലാനം പടിപന്നോ’തി! ഇമം ഖോ തേ, ഗാമണി, സമണോ ഗോതമോ ഉഭതോകോടികം പഞ്ഹം പുട്ഠോ നേവ സക്ഖതി [സക്ഖിതി (സീ.) മ. നി. ൨.൮൩] ഉഗ്ഗിലിതും, നേവ സക്ഖതി ഓഗിലിതു’’ന്തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ അസിബന്ധകപുത്തോ ഗാമണി നിഗണ്ഠസ്സ നാടപുത്തസ്സ പടിസ്സുത്വാ ഉട്ഠായാസനാ നിഗണ്ഠം നാടപുത്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ അസിബന്ധകപുത്തോ ഗാമണി ഭഗവന്തം ഏതദവോച –

‘‘നനു, ഭന്തേ, ഭഗവാ അനേകപരിയായേന കുലാനം അനുദ്ദയം വണ്ണേതി, അനുരക്ഖം വണ്ണേതി, അനുകമ്പം വണ്ണേതീ’’തി? ‘‘ഏവം, ഗാമണി, തഥാഗതോ അനേകപരിയായേന കുലാനം അനുദ്ദയം വണ്ണേതി, അനുരക്ഖം വണ്ണേതി, അനുകമ്പം വണ്ണേതീ’’തി. ‘‘അഥ കിഞ്ചരഹി, ഭന്തേ, ഭഗവാ ദുബ്ഭിക്ഖേ ദ്വീഹിതികേ സേതട്ഠികേ സലാകാവുത്തേ മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം ചാരികം ചരതി? ഉച്ഛേദായ ഭഗവാ കുലാനം പടിപന്നോ, അനയായ ഭഗവാ കുലാനം പടിപന്നോ, ഉപഘാതായ ഭഗവാ കുലാനം പടിപന്നോ’’തി. ‘‘ഇതോ സോ, ഗാമണി, ഏകനവുതികപ്പേ [ഏകനവുതോ കപ്പോ (സ്യാ. കം.), ഏകനവുതികപ്പോ (പീ.)] യമഹം അനുസ്സരാമി, നാഭിജാനാമി കിഞ്ചി കുലം പക്കഭിക്ഖാനുപ്പദാനമത്തേന ഉപഹതപുബ്ബം. അഥ ഖോ യാനി താനി കുലാനി അഡ്ഢാനി മഹദ്ധനാനി മഹാഭോഗാനി പഹൂതജാതരൂപരജതാനി പഹൂതവിത്തൂപകരണാനി പഹൂതധനധഞ്ഞാനി, സബ്ബാനി താനി ദാനസമ്ഭൂതാനി ചേവ സച്ചസമ്ഭൂതാനി ച സാമഞ്ഞസമ്ഭൂതാനി ച. അട്ഠ ഖോ, ഗാമണി, ഹേതൂ, അട്ഠ പച്ചയാ കുലാനം ഉപഘാതായ. രാജതോ വാ കുലാനി ഉപഘാതം ഗച്ഛന്തി, ചോരതോ വാ കുലാനി ഉപഘാതം ഗച്ഛന്തി, അഗ്ഗിതോ വാ കുലാനി ഉപഘാതം ഗച്ഛന്തി, ഉദകതോ വാ കുലാനി ഉപഘാതം ഗച്ഛന്തി, നിഹിതം വാ ഠാനാ വിഗച്ഛതി [നിഹിതം വാ നാധിഗച്ഛന്തി (സീ. പീ.)], ദുപ്പയുത്താ വാ കമ്മന്താ വിപജ്ജന്തി, കുലേ വാ കുലങ്ഗാരോതി [കുലാനം വാ കുലങ്ഗാരോ (സീ.)] ഉപ്പജ്ജതി, യോ തേ ഭോഗേ വികിരതി വിധമതി വിദ്ധംസേതി, അനിച്ചതായേ അട്ഠമീതി. ഇമേ ഖോ, ഗാമണി, അട്ഠ ഹേതൂ, അട്ഠ പച്ചയാ കുലാനം ഉപഘാതായ. ഇമേസു ഖോ, ഗാമണി, അട്ഠസു ഹേതൂസു, അട്ഠസു പച്ചയേസു സംവിജ്ജമാനേസു യോ മം ഏവം വദേയ്യ – ‘ഉച്ഛേദായ ഭഗവാ കുലാനം പടിപന്നോ, അനയായ ഭഗവാ കുലാനം പടിപന്നോ, ഉപഘാതായ ഭഗവാ കുലാനം പടിപന്നോ’തി, തം, ഗാമണി, വാചം അപ്പഹായ തം ചിത്തം അപ്പഹായ തം ദിട്ഠിം അപ്പടിനിസ്സജ്ജിത്വാ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ’’തി. ഏവം വുത്തേ, അസിബന്ധകപുത്തോ ഗാമണി ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അഭിക്കന്തം, ഭന്തേ, അഭിക്കന്തം, ഭന്തേ…പേ… ഉപാസകം മം ഭഗവാ ധാരേതു അജ്ജതഗ്ഗേ പാണുപേതം സരണം ഗത’’ന്തി. നവമം.