൮. സങ്ഖധമസുത്തം

൩൬൦. ഏകം സമയം ഭഗവാ നാളന്ദായം വിഹരതി പാവാരികമ്ബവനേ. അഥ ഖോ അസിബന്ധകപുത്തോ ഗാമണി നിഗണ്ഠസാവകോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ അസിബന്ധകപുത്തം ഗാമണിം ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘കഥം നു ഖോ, ഗാമണി, നിഗണ്ഠോ നാടപുത്തോ സാവകാനം ധമ്മം ദേസേതീ’’തി? ‘‘ഏവം ഖോ, ഭന്തേ, നിഗണ്ഠോ നാടപുത്തോ സാവകാനം ധമ്മം ദേസേതി – ‘യോ കോചി പാണം അതിപാതേതി, സബ്ബോ സോ ആപായികോ നേരയികോ, യോ കോചി അദിന്നം ആദിയതി, സബ്ബോ സോ ആപായികോ നേരയികോ, യോ കോചി കാമേസു മിച്ഛാ ചരതി, സബ്ബോ സോ ആപായികോ നേരയികോ, യോ കോചി മുസാ ഭണതി സബ്ബോ, സോ ആപായികോ നേരയികോ. യംബഹുലം യംബഹുലം വിഹരതി, തേന തേന നീയതീ’തി. ഏവം ഖോ, ഭന്തേ, നിഗണ്ഠോ നാടപുത്തോ സാവകാനം ധമ്മം ദേസേതീ’’തി. ‘‘‘യംബഹുലം യംബഹുലഞ്ച, ഗാമണി, വിഹരതി, തേന തേന നീയതി’, ഏവം സന്തേ ന കോചി ആപായികോ നേരയികോ ഭവിസ്സതി, യഥാ നിഗണ്ഠസ്സ നാടപുത്തസ്സ വചനം’’.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ഗാമണി, യോ സോ പുരിസോ പാണാതിപാതീ രത്തിയാ വാ ദിവസസ്സ വാ സമയാസമയം ഉപാദായ, കതമോ ബഹുതരോ സമയോ, യം വാ സോ പാണമതിപാതേതി, യം വാ സോ പാണം നാതിപാതേതീ’’തി? ‘‘യോ സോ, ഭന്തേ, പുരിസോ പാണാതിപാതീ രത്തിയാ വാ ദിവസസ്സ വാ സമയാസമയം ഉപാദായ, അപ്പതരോ സോ സമയോ യം സോ പാണമതിപാതേതി, അഥ ഖോ സ്വേവ ബഹുതരോ സമയോ യം സോ പാണം നാതിപാതേതീ’’തി. ‘‘‘യംബഹുലം യംബഹുലഞ്ച, ഗാമണി, വിഹരതി തേന തേന നീയതീ’തി, ഏവം സന്തേ ന കോചി ആപായികോ നേരയികോ ഭവിസ്സതി, യഥാ നിഗണ്ഠസ്സ നാടപുത്തസ്സ വചനം’’.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ഗാമണി, യോ സോ പുരിസോ അദിന്നാദായീ രത്തിയാ വാ ദിവസസ്സ വാ സമയാസമയം ഉപാദായ, കതമോ ബഹുതരോ സമയോ, യം വാ സോ അദിന്നം ആദിയതി, യം വാ സോ അദിന്നം നാദിയതീ’’തി. ‘‘യോ സോ, ഭന്തേ, പുരിസോ അദിന്നാദായീ രത്തിയാ വാ ദിവസസ്സ വാ സമയാസമയം ഉപാദായ അപ്പതരോ സോ സമയോ, യം സോ അദിന്നം ആദിയതി, അഥ ഖോ സ്വേവ ബഹുതരോ സമയോ, യം സോ അദിന്നം നാദിയതീ’’തി. ‘‘‘യംബഹുലം യംബഹുലഞ്ച, ഗാമണി, വിഹരതി തേന തേന നീയതീ’തി, ഏവം സന്തേ ന കോചി ആപായികോ നേരയികോ ഭവിസ്സതി, യഥാ നിഗണ്ഠസ്സ നാടപുത്തസ്സ വചനം’’.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ഗാമണി, യോ സോ പുരിസോ കാമേസുമിച്ഛാചാരീ രത്തിയാ വാ ദിവസസ്സ വാ സമയാസമയം ഉപാദായ, കതമോ ബഹുതരോ സമയോ, യം വാ സോ കാമേസു മിച്ഛാ ചരതി, യം വാ സോ കാമേസു മിച്ഛാ ന ചരതീ’’തി? ‘‘യോ സോ, ഭന്തേ, പുരിസോ കാമേസുമിച്ഛാചാരീ രത്തിയാ വാ ദിവസസ്സ വാ സമയാസമയം ഉപാദായ, അപ്പതരോ സോ സമയോ യം സോ കാമേസു മിച്ഛാ ചരതി, അഥ ഖോ സ്വേവ ബഹുതരോ സമയോ, യം സോ കാമേസു മിച്ഛാ ന ചരതീ’’തി. ‘‘‘യംബഹുലം യംബഹുലഞ്ച, ഗാമണി, വിഹരതി തേന തേന നീയതീ’തി, ഏവം സന്തേ ന കോചി ആപായികോ നേരയികോ ഭവിസ്സതി, യഥാ നിഗണ്ഠസ്സ നാടപുത്തസ്സ വചനം’’.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ഗാമണി, യോ സോ പുരിസോ മുസാവാദീ രത്തിയാ വാ ദിവസസ്സ വാ സമയാസമയം ഉപാദായ, കതമോ ബഹുതരോ സമയോ, യം വാ സോ മുസാ ഭണതി, യം വാ സോ മുസാ ന ഭണതീ’’തി? ‘‘യോ സോ, ഭന്തേ, പുരിസോ മുസാവാദീ രത്തിയാ വാ ദിവസസ്സ വാ സമയാസമയം ഉപാദായ, അപ്പതരോ സോ സമയോ, യം സോ മുസാ ഭണതി, അഥ ഖോ സ്വേവ ബഹുതരോ സമയോ, യം സോ മുസാ ന ഭണതീ’’തി. ‘‘‘യംബഹുലം യംബഹുലഞ്ച, ഗാമണി, വിഹരതി തേന തേന നീയതീ’തി, ഏവം സന്തേ ന കോചി ആപായികോ നേരയികോ ഭവിസ്സതി, യഥാ നിഗണ്ഠസ്സ നാടപുത്തസ്സ വചനം’’.

‘‘ഇധ, ഗാമണി, ഏകച്ചോ സത്ഥാ ഏവംവാദീ ഹോതി ഏവംദിട്ഠി [ഏവംദിട്ഠീ (ക.)] – ‘യോ കോചി പാണമതിപാതേതി, സബ്ബോ സോ ആപായികോ നേരയികോ, യോ കോചി അദിന്നം ആദിയതി, സബ്ബോ സോ ആപായികോ നേരയികോ, യോ കോചി കാമേസു മിച്ഛാ ചരതി, സബ്ബോ സോ ആപായികോ നേരയികോ, യോ കോചി മുസാ ഭണതി, സബ്ബോ സോ ആപായികോ നേരയികോ’തി. തസ്മിം ഖോ പന, ഗാമണി, സത്ഥരി സാവകോ അഭിപ്പസന്നോ ഹോതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘മയ്ഹം ഖോ സത്ഥാ ഏവംവാദീ ഏവംദിട്ഠി – യോ കോചി പാണമതിപാതേതി, സബ്ബോ സോ ആപായികോ നേരയികോതി. അത്ഥി ഖോ പന മയാ പാണോ അതിപാതിതോ, അഹമ്പമ്ഹി ആപായികോ നേരയികോതി ദിട്ഠിം പടിലഭതി. തം, ഗാമണി, വാചം അപ്പഹായ തം ചിത്തം അപ്പഹായ തം ദിട്ഠിം അപ്പടിനിസ്സജ്ജിത്വാ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ. മയ്ഹം ഖോ സത്ഥാ ഏവംവാദീ ഏവംദിട്ഠി – യോ കോചി അദിന്നം ആദിയതി, സബ്ബോ സോ ആപായികോ നേരയികോതി. അത്ഥി ഖോ പന മയാ അദിന്നം ആദിന്നം അഹമ്പമ്ഹി ആപായികോ നേരയികോതി ദിട്ഠിം പടിലഭതി. തം, ഗാമണി, വാചം അപ്പഹായ തം ചിത്തം അപ്പഹായ തം ദിട്ഠിം അപ്പടിനിസ്സജ്ജിത്വാ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ. മയ്ഹം ഖോ സത്ഥാ ഏവംവാദീ ഏവംദിട്ഠി – യോ കോചി കാമേസു മിച്ഛാ ചരതി, സബ്ബോ സോ ആപായികോ നേരയികോ’തി. അത്ഥി ഖോ പന മയാ കാമേസു മിച്ഛാ ചിണ്ണം. ‘അഹമ്പമ്ഹി ആപായികോ നേരയികോ’തി ദിട്ഠിം പടിലഭതി. തം, ഗാമണി, വാചം അപ്പഹായ തം ചിത്തം അപ്പഹായ തം ദിട്ഠിം അപ്പടിനിസ്സജ്ജിത്വാ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ. മയ്ഹം ഖോ സത്ഥാ ഏവംവാദീ ഏവംദിട്ഠി – യോ കോചി മുസാ ഭണതി, സബ്ബോ സോ ആപായികോ നേരയികോതി. അത്ഥി ഖോ പന മയാ മുസാ ഭണിതം. ‘അഹമ്പമ്ഹി ആപായികോ നേരയികോ’തി ദിട്ഠിം പടിലഭതി. തം, ഗാമണി, വാചം അപ്പഹായ തം ചിത്തം അപ്പഹായ തം ദിട്ഠിം അപ്പടിനിസ്സജ്ജിത്വാ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ.

‘‘ഇധ പന, ഗാമണി, തഥാഗതോ ലോകേ ഉപ്പജ്ജതി അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ വിജ്ജാചരണസമ്പന്നോ സുഗതോ ലോകവിദൂ അനുത്തരോ പുരിസദമ്മസാരഥി സത്ഥാ ദേവമനുസ്സാനം ബുദ്ധോ ഭഗവാ. സോ അനേകപരിയായേന പാണാതിപാതം ഗരഹതി വിഗരഹതി, ‘പാണാതിപാതാ വിരമഥാ’തി ചാഹ. അദിന്നാദാനം ഗരഹതി വിഗരഹതി, ‘അദിന്നാദാനാ വിരമഥാ’തി ചാഹ. കാമേസുമിച്ഛാചാരം ഗരഹതി, വിഗരഹതി ‘കാമേസുമിച്ഛാചാരാ വിരമഥാ’തി ചാഹ. മുസാവാദം ഗരഹതി വിഗരഹതി ‘മുസാവാദാ വിരമഥാ’തി ചാഹ. തസ്മിം ഖോ പന, ഗാമണി, സത്ഥരി സാവകോ അഭിപ്പസന്നോ ഹോതി. സോ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘ഭഗവാ ഖോ അനേകപരിയായേന പാണാതിപാതം ഗരഹതി വിഗരഹതി, പാണാതിപാതാ വിരമഥാതി ചാഹ. അത്ഥി ഖോ പന മയാ പാണോ അതിപാതിതോ യാവതകോ വാ താവതകോ വാ. യോ ഖോ പന മയാ പാണോ അതിപാതിതോ യാവതകോ വാ താവതകോ വാ, തം ന സുട്ഠു, തം ന സാധു. അഹഞ്ചേവ [അഹഞ്ചേ (?)] ഖോ പന തപ്പച്ചയാ വിപ്പടിസാരീ അസ്സം. ന മേതം പാപം കമ്മം [പാപകമ്മം (സ്യാ. കം. പീ. ക.)] അകതം ഭവിസ്സതീ’തി. സോ ഇതി പടിസങ്ഖായ തഞ്ചേവ പാണാതിപാതം പജഹതി. ആയതിഞ്ച പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി. ഏവമേതസ്സ പാപസ്സ കമ്മസ്സ പഹാനം ഹോതി. ഏവമേതസ്സ പാപസ്സ കമ്മസ്സ സമതിക്കമോ ഹോതി.

‘‘‘ഭഗവാ ഖോ അനേകപരിയായേന അദിന്നാദാനം ഗരഹതി വിഗരഹതി, അദിന്നാദാനാ വിരമഥാതി ചാഹ. അത്ഥി ഖോ പന മയാ അദിന്നം ആദിന്നം യാവതകം വാ താവതകം വാ. യം ഖോ പന മയാ അദിന്നം ആദിന്നം യാവതകം വാ താവതകം വാ തം ന സുട്ഠു, തം ന സാധു. അഹഞ്ചേവ ഖോ പന തപ്പച്ചയാ വിപ്പടിസാരീ അസ്സം, ന മേതം പാപം കമ്മം അകതം ഭവിസ്സതീ’തി. സോ ഇതി പടിസങ്ഖായ തഞ്ചേവ അദിന്നാദാനം പജഹതി. ആയതിഞ്ച അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോ ഹോതി. ഏവമേതസ്സ പാപസ്സ കമ്മസ്സ പഹാനം ഹോതി. ഏവമേതസ്സ പാപസ്സ കമ്മസ്സ സമതിക്കമോ ഹോതി.

‘‘‘ഭഗവാ ഖോ പന അനേകപരിയായേന കാമേസുമിച്ഛാചാരം ഗരഹതി വിഗരഹതി, കാമേസുമിച്ഛാചാരാ വിരമഥാതി ചാഹ. അത്ഥി ഖോ പന മയാ കാമേസു മിച്ഛാ ചിണ്ണം യാവതകം വാ താവതകം വാ. യം ഖോ പന മയാ കാമേസു മിച്ഛാ ചിണ്ണം യാവതകം വാ താവതകം വാ തം ന സുട്ഠു, തം ന സാധു. അഹഞ്ചേവ ഖോ പന തപ്പച്ചയാ വിപ്പടിസാരീ അസ്സം, ന മേതം പാപം കമ്മം അകതം ഭവിസ്സതീ’തി. സോ ഇതി പടിസങ്ഖായ തഞ്ചേവ കാമേസുമിച്ഛാചാരം പജഹതി, ആയതിഞ്ച കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതോ ഹോതി. ഏവമേതസ്സ പാപസ്സ കമ്മസ്സ പഹാനം ഹോതി. ഏവമേതസ്സ പാപസ്സ കമ്മസ്സ സമതിക്കമോ ഹോതി.

‘‘‘ഭഗവാ ഖോ പന അനേകപരിയായേന മുസാവാദം ഗരഹതി വിഗരഹതി, മുസാവാദാ വിരമഥാതി ചാഹ. അത്ഥി ഖോ പന മയാ മുസാ ഭണിതം യാവതകം വാ താവതകം വാ. യം ഖോ പന മയാ മുസാ ഭണിതം യാവതകം വാ താവതകം വാ തം ന സുട്ഠു, തം ന സാധു. അഹഞ്ചേവ ഖോ പന തപ്പച്ചയാ വിപ്പടിസാരീ അസ്സം, ന മേതം പാപം കമ്മം അകതം ഭവിസ്സതീ’തി. സോ ഇതി പടിസങ്ഖായ തഞ്ചേവ മുസാവാദം പജഹതി, ആയതിഞ്ച മുസാവാദാ പടിവിരതോ ഹോതി. ഏവമേതസ്സ പാപസ്സ കമ്മസ്സ പഹാനം ഹോതി. ഏവമേതസ്സ പാപസ്സ കമ്മസ്സ സമതിക്കമോ ഹോതി.

‘‘സോ പാണാതിപാതം പഹായ പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി. അദിന്നാദാനം പഹായ അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോ ഹോതി. കാമേസുമിച്ഛാചാരം പഹായ കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതോ ഹോതി. മുസാവാദം പഹായ മുസാവാദാ പടിവിരതോ ഹോതി. പിസുണം വാചം പഹായ പിസുണായ വാചായ പടിവിരതോ ഹോതി. ഫരുസം വാചം പഹായ ഫരുസായ വാചായ പടിവിരതോ ഹോതി. സമ്ഫപ്പലാപം പഹായ സമ്ഫപ്പലാപാ പടിവിരതോ ഹോതി. അഭിജ്ഝം പഹായ അനഭിജ്ഝാലു ഹോതി. ബ്യാപാദപ്പദോസം പഹായ അബ്യാപന്നചിത്തോ ഹോതി. മിച്ഛാദിട്ഠിം പഹായ സമ്മാദിട്ഠികോ ഹോതി.

‘‘സ ഖോ സോ, ഗാമണി, അരിയസാവകോ ഏവം വിഗതാഭിജ്ഝോ വിഗതബ്യാപാദോ അസമ്മൂള്ഹോ സമ്പജാനോ പടിസ്സതോ മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹരതി, തഥാ ദുതിയം, തഥാ തതിയം, തഥാ ചതുത്ഥം. ഇതി ഉദ്ധമധോ തിരിയം സബ്ബധി സബ്ബത്തതായ സബ്ബാവന്തം ലോകം മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ വിപുലേന മഹഗ്ഗതേന അപ്പമാണേന അവേരേന അബ്യാപജ്ജേന ഫരിത്വാ വിഹരതി. സേയ്യഥാപി, ഗാമണി, ബലവാ സങ്ഖധമോ അപ്പകസിരേനേവ ചതുദ്ദിസാ വിഞ്ഞാപേയ്യ; ഏവമേവ ഖോ, ഗാമണി, ഏവം ഭാവിതായ മേത്തായ ചേതോവിമുത്തിയാ ഏവം ബഹുലീകതായ യം പമാണകതം കമ്മം, ന തം തത്രാവസിസ്സതി, ന തം തത്രാവതിട്ഠതി.

‘‘സ ഖോ സോ, ഗാമണി, അരിയസാവകോ ഏവം വിഗതാഭിജ്ഝോ വിഗതബ്യാപാദോ അസമ്മൂള്ഹോ സമ്പജാനോ പടിസ്സതോ കരുണാസഹഗതേന ചേതസാ…പേ… മുദിതാസഹഗതേന ചേതസാ…പേ…. ഉപേക്ഖാസഹഗതേന ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹരതി, തഥാ ദുതിയം, തഥാ തതിയം, തഥാ ചതുത്ഥം. ഇതി ഉദ്ധമധോ തിരിയം സബ്ബധി സബ്ബത്തതായ സബ്ബാവന്തം ലോകം ഉപേക്ഖാസഹഗതേന ചേതസാ വിപുലേന മഹഗ്ഗതേന അപ്പമാണേന അവേരേന അബ്യാപജ്ജേന ഫരിത്വാ വിഹരതി. സേയ്യഥാപി, ഗാമണി, ബലവാ സങ്ഖധമോ അപ്പകസിരേനേവ ചതുദ്ദിസാ വിഞ്ഞാപേയ്യ; ഏവമേവ ഖോ, ഗാമണി, ഏവം ഭാവിതായ ഉപേക്ഖായ ചേതോവിമുത്തിയാ ഏവം ബഹുലീകതായ യം പമാണകതം കമ്മം ന തം തത്രാവസിസ്സതി, ന തം തത്രാവതിട്ഠതീ’’തി. ഏവം വുത്തേ, അസിബന്ധകപുത്തോ ഗാമണി ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അഭിക്കന്തം, ഭന്തേ, അഭിക്കന്തം, ഭന്തേ…പേ… ഉപാസകം മം ഭഗവാ ധാരേതു അജ്ജതഗ്ഗേ പാണുപേതം സരണം ഗത’’ന്തി. അട്ഠമം.