൧. സംയോജനസുത്തം

൩൪൩. ഏകം സമയം സമ്ബഹുലാ ഥേരാ ഭിക്ഖൂ മച്ഛികാസണ്ഡേ വിഹരന്തി അമ്ബാടകവനേ. തേന ഖോ പന സമയേന സമ്ബഹുലാനം ഥേരാനം ഭിക്ഖൂനം പച്ഛാഭത്തം പിണ്ഡപാതപടിക്കന്താനം മണ്ഡലമാളേ സന്നിസിന്നാനം സന്നിപതിതാനം അയമന്തരാകഥാ ഉദപാദി – ‘‘‘സംയോജന’ന്തി വാ, ആവുസോ, ‘സംയോജനിയാ ധമ്മാ’തി വാ ഇമേ ധമ്മാ നാനത്ഥാ നാനാബ്യഞ്ജനാ ഉദാഹു ഏകത്ഥാ ബ്യഞ്ജനമേവ നാന’’ന്തി? തത്രേകച്ചേഹി ഥേരേഹി ഭിക്ഖൂഹി ഏവം ബ്യാകതം ഹോതി – ‘‘‘സംയോജന’ന്തി വാ, ആവുസോ, ‘സംയോജനിയാ ധമ്മാ’തി വാ ഇമേ ധമ്മാ നാനത്ഥാ ചേവ നാനാബ്യഞ്ജനാ ചാ’’തി. ഏകച്ചേഹി ഥേരേഹി ഭിക്ഖൂഹി ഏവം ബ്യാകതം ഹോതി – ‘‘‘സംയോജന’ന്തി വാ, ആവുസോ, ‘സംയോജനിയാ ധമ്മാ’തി വാ ഇമേ ധമ്മാ ഏകത്ഥാ ബ്യഞ്ജനമേവ നാന’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ചിത്തോ ഗഹപതി മിഗപഥകം അനുപ്പത്തോ ഹോതി കേനചിദേവ കരണീയേന. അസ്സോസി ഖോ ചിത്തോ ഗഹപതി സമ്ബഹുലാനം കിര ഥേരാനം ഭിക്ഖൂനം പച്ഛാഭത്തം പിണ്ഡപാതപടിക്കന്താനം മണ്ഡലമാളേ സന്നിസിന്നാനം സന്നിപതിതാനം അയമന്തരാകഥാ ഉദപാദി – ‘‘‘സംയോജന’ന്തി വാ, ആവുസോ, ‘സംയോജനിയാ ധമ്മാ’തി വാ ഇമേ ധമ്മാ നാനത്ഥാ നാനാബ്യഞ്ജനാ ഉദാഹു ഏകത്ഥാ ബ്യഞ്ജനമേവ നാന’’ന്തി? തത്രേകച്ചേഹി ഥേരേഹി ഭിക്ഖൂഹി ഏവം ബ്യാകതം – ‘‘‘സംയോജന’ന്തി വാ, ആവുസോ, ‘സംയോജനിയാ ധമ്മാ’തി വാ ഇമേ ധമ്മാ നാനത്ഥാ ചേവ നാനാബ്യഞ്ജനാ ചാ’’തി. ഏകച്ചേഹി ഥേരേഹി ഭിക്ഖൂഹി ഏവം ബ്യാകതം ‘സംയോജന’ന്തി വാ, ആവുസോ ‘സംയോജനിയാ ധമ്മാ’തി വാ ഇമേ ധമ്മാ ഏകത്ഥാ ബ്യഞ്ജനമേവ നാനന്തി. അഥ ഖോ ചിത്തോ ഗഹപതി യേന ഥേരാ ഭിക്ഖൂ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഥേരേ ഭിക്ഖൂ അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ചിത്തോ ഗഹപതി ഥേരേ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോച – ‘‘സുതം മേതം, ഭന്തേ, സമ്ബഹുലാനം കിര ഥേരാനം ഭിക്ഖൂനം പച്ഛാഭത്തം പിണ്ഡപാതപടിക്കന്താനം മണ്ഡലമാളേ സന്നിസിന്നാനം സന്നിപതിതാനം അയമന്തരാകഥാ ഉദപാദി – ‘സംയോജന’ന്തി വാ, ആവുസോ, ‘സംയോജനിയാ ധമ്മാ’തി വാ ഇമേ ധമ്മാ നാനത്ഥാ നാനാബ്യഞ്ജനാ ഉദാഹു ഏകത്ഥാ ബ്യഞ്ജനമേവ നാന’’ന്തി? ഏകച്ചേഹി ഥേരേഹി ഭിക്ഖൂഹി ഏവം ബ്യാകതം – ‘‘‘സംയോജന’ന്തി വാ, ആവുസോ, ‘സംയോജനിയാ ധമ്മാ’തി വാ ഇമേ ധമ്മാ നാനത്ഥാ ചേവ നാനാബ്യഞ്ജനാ ചാ’’തി. ഏകച്ചേഹി ഥേരേഹി ഭിക്ഖൂഹി ഏവം ബ്യാകതം ‘‘‘സംയോജന’ന്തി വാ, ആവുസോ, ‘സംയോജനിയാ ധമ്മാ’തി വാ ഇമേ ധമ്മാ ഏകത്ഥാ ബ്യഞ്ജനമേവ നാന’’ന്തി. ‘‘ഏവം, ഗഹപതീ’’തി.

‘‘‘സംയോജന’ന്തി വാ, ഭന്തേ, ‘സംയോജനിയാ ധമ്മാ’തി വാ ഇമേ ധമ്മാ നാനത്ഥാ ചേവ നാനാബ്യഞ്ജനാ ച. തേന ഹി, ഭന്തേ, ഉപമം വോ കരിസ്സാമി. ഉപമായപിധേകച്ചേ വിഞ്ഞൂ പുരിസാ ഭാസിതസ്സ അത്ഥം ആജാനന്തി. സേയ്യഥാപി, ഭന്തേ, കാളോ ച ബലീബദ്ദോ ഓദാതോ ച ബലീബദ്ദോ ഏകേന ദാമേന വാ യോത്തേന വാ സംയുത്താ അസ്സു. യോ നു ഖോ ഏവം വദേയ്യ – ‘കാളോ ബലീബദ്ദോ ഓദാതസ്സ ബലീബദ്ദസ്സ സംയോജനം, ഓദാതോ ബലീബദ്ദോ കാളസ്സ ബലീബദ്ദസ്സ സംയോജന’ന്തി, സമ്മാ നു ഖോ സോ വദമാനോ വദേയ്യാ’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഗഹപതി! ന ഖോ, ഗഹപതി, കാളോ ബലീബദ്ദോ ഓദാതസ്സ ബലീബദ്ദസ്സ സംയോജനം, നപി ഓദാതോ ബലീബദ്ദോ കാളസ്സ ബളീബദ്ദസ്സ സംയോജനം; യേന ഖോ തേ ഏകേന ദാമേന വാ യോത്തേന വാ സംയുത്താ തം തത്ഥ സംയോജന’’ന്തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, ഭന്തേ, ന ചക്ഖു രൂപാനം സംയോജനം, ന രൂപാ ചക്ഖുസ്സ സംയോജനം; യഞ്ച തത്ഥ തദുഭയം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഛന്ദരാഗോ തം തത്ഥ സംയോജനം. ന സോതം സദ്ദാനം… ന ഘാനം ഗന്ധാനം… ന ജിവ്ഹാ രസാനം… ന കായോ ഫോട്ഠബ്ബാനം സംയോജനം, ന ഫോട്ഠബ്ബാ കായസ്സ സംയോജനം; യഞ്ച തത്ഥ തദുഭയം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഛന്ദരാഗോ തം തത്ഥ സംയോജനം. ന മനോ ധമ്മാനം സംയോജനം, ന ധമ്മാ മനസ്സ സംയോജനം; യഞ്ച തത്ഥ തദുഭയം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഛന്ദരാഗോ തം തത്ഥ സംയോജന’’ന്തി. ‘‘ലാഭാ തേ, ഗഹപതി, സുലദ്ധം തേ, ഗഹപതി, യസ്സ തേ ഗമ്ഭീരേ ബുദ്ധവചനേ പഞ്ഞാചക്ഖു കമതീ’’തി. പഠമം.