൯. കുതൂഹലസാലാസുത്തം

൪൧൮. അഥ ഖോ വച്ഛഗോത്തോ പരിബ്ബാജകോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ വച്ഛഗോത്തോ പരിബ്ബാജകോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച –

‘‘പുരിമാനി, ഭോ ഗോതമ, ദിവസാനി പുരിമതരാനി സമ്ബഹുലാനം നാനാതിത്ഥിയാനം സമണബ്രാഹ്മണാനം പരിബ്ബാജകാനം കുതൂഹലസാലായം സന്നിസിന്നാനം സന്നിപതിതാനം അയമന്തരാകഥാ ഉദപാദി – ‘അയം ഖോ പൂരണോ കസ്സപോ സങ്ഘീ ചേവ ഗണീ ച ഗണാചരിയോ ച ഞാതോ യസസ്സീ തിത്ഥകരോ സാധുസമ്മതോ ബഹുജനസ്സ. സോപി സാവകം അബ്ഭതീതം കാലങ്കതം ഉപപത്തീസു ബ്യാകരോതി – ‘അസു അമുത്ര ഉപപന്നോ, അസു അമുത്ര ഉപപന്നോ’തി. യോപിസ്സ സാവകോ ഉത്തമപുരിസോ പരമപുരിസോ പരമപത്തിപത്തോ തമ്പി സാവകം അബ്ഭതീതം കാലങ്കതം ഉപപത്തീസു ബ്യാകരോതി – ‘അസു അമുത്ര ഉപപന്നോ, അസു അമുത്ര ഉപപന്നോ’’’തി.

‘‘അയമ്പി ഖോ മക്ഖലി ഗോസാലോ…പേ… അയമ്പി ഖോ നിഗണ്ഠോ നാടപുത്തോ…പേ… അയമ്പി ഖോ സഞ്ചയോ [സഞ്ജയോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ബേലട്ഠപുത്തോ…പേ… അയമ്പി ഖോ പകുധോ [പകുദ്ധോ (പീ.)] കച്ചാനോ…പേ… അയമ്പി ഖോ അജിതോ കേസകമ്ബലോ സങ്ഘീ ചേവ ഗണീ ച ഗണാചരിയോ ച ഞാതോ യസസ്സീ തിത്ഥകരോ സാധുസമ്മതോ ബഹുജനസ്സ. സോപി സാവകം അബ്ഭതീതം കാലങ്കതം ഉപപത്തീസു ബ്യാകരോതി – ‘അസു അമുത്ര ഉപപന്നോ, അസു അമുത്ര ഉപപന്നോ’തി. യോപിസ്സ സാവകോ ഉത്തമപുരിസോ പരമപുരിസോ പരമപത്തിപത്തോ തമ്പി സാവകം അബ്ഭതീതം കാലങ്കതം ഉപപത്തീസു ബ്യാകരോതി – ‘അസു അമുത്ര ഉപപന്നോ, അസു അമുത്ര ഉപപന്നോ’’’തി.

‘‘അയമ്പി ഖോ സമണോ ഗോതമോ സങ്ഘീ ചേവ ഗണീ ച ഗണാചരിയോ ച ഞാതോ യസസ്സീ തിത്ഥകരോ സാധുസമ്മതോ ബഹുജനസ്സ. സോപി സാവകം അബ്ഭതീതം കാലങ്കതം ഉപപത്തീസു ബ്യാകരോതി – ‘അസു അമുത്ര ഉപപന്നോ, അസു അമുത്ര ഉപപന്നോ’തി. യോപിസ്സ [യോ ച ഖ്വസ്സ (പീ.)] സാവകോ ഉത്തമപുരിസോ പരമപുരിസോ പരമപത്തിപത്തോ തഞ്ച സാവകം അബ്ഭതീതം കാലങ്കതം ഉപപത്തീസു ന ബ്യാകരോതി – ‘അസു അമുത്ര ഉപപന്നോ, അസു അമുത്ര ഉപപന്നോ’തി. അപി ച ഖോ നം ഏവം ബ്യാകരോതി – ‘അച്ഛേച്ഛി തണ്ഹം, വിവത്തയി സംയോജനം, സമ്മാ മാനാഭിസമയാ അന്തമകാസി ദുക്ഖസ്സാ’തി. തസ്സ മയ്ഹം, ഭോ ഗോതമ, അഹു ദേവ കങ്ഖാ, അഹു വിചികിച്ഛാ – ‘കഥം നാമ [കഥഞ്ഹി നാമ (സ്യാ. കം. പീ. ക.) കഥം കഥം നാമ (ഛക്കങ്ഗുത്തരേ പഞ്ചമവഗ്ഗേ ദുതിയസുത്തേ)] സമണസ്സ ഗോതമസ്സ ധമ്മോ അഭിഞ്ഞേയ്യോ’’’തി [ധമ്മാഭിഞ്ഞേയ്യാതി (പീ. ക.) ധമ്മോ… അഞ്ഞേയ്യോ (ഛക്കങ്ഗുത്തരേ)]?

‘‘അലഞ്ഹി തേ, വച്ഛ, കങ്ഖിതും, അലം വിചികിച്ഛിതും. കങ്ഖനീയേ ച പന തേ ഠാനേ വിചികിച്ഛാ ഉപ്പന്നാ. സഉപാദാനസ്സ ഖ്വാഹം, വച്ഛ, ഉപപത്തിം പഞ്ഞാപേമി നോ അനുപാദാനസ്സ. സേയ്യഥാപി, വച്ഛ, അഗ്ഗി സഉപാദാനോ ജലതി, നോ അനുപാദാനോ; ഏവമേവ ഖ്വാഹം, വച്ഛ, സഉപാദാനസ്സ ഉപപത്തിം പഞ്ഞാപേമി, നോ അനുപാദാനസ്സാ’’തി.

‘‘യസ്മിം, ഭോ ഗോതമ, സമയേ അച്ചി വാതേന ഖിത്താ ദൂരമ്പി ഗച്ഛതി, ഇമസ്സ പന ഭവം ഗോതമോ കിം ഉപാദാനസ്മിം പഞ്ഞാപേതീ’’തി? ‘‘യസ്മിം ഖോ, വച്ഛ, സമയേ അച്ചി വാതേന ഖിത്താ ദൂരമ്പി ഗച്ഛതി, തമഹം വാതൂപാദാനം പഞ്ഞാപേമി. വാതോ ഹിസ്സ, വച്ഛ, തസ്മിം സമയേ ഉപാദാനം ഹോതീ’’തി. ‘‘യസ്മിഞ്ച പന, ഭോ ഗോതമ, സമയേ ഇമഞ്ച കായം നിക്ഖിപതി, സത്തോ ച അഞ്ഞതരം കായം അനുപപന്നോ ഹോതി, ഇമസ്സ പന ഭവം ഗോതമോ കിം ഉപാദാനസ്മിം പഞ്ഞാപേതീ’’തി? ‘‘യസ്മിം ഖോ, വച്ഛ, സമയേ ഇമഞ്ച കായം നിക്ഖിപതി, സത്തോ ച അഞ്ഞതരം കായം അനുപപന്നോ ഹോതി, തമഹം തണ്ഹൂപാദാനം വദാമി. തണ്ഹാ ഹിസ്സ, വച്ഛ, തസ്മിം സമയേ ഉപാദാനം ഹോതീ’’തി [ഹോതീതി…പേ… (ക.)]. നവമം.