൧൧. സഭിയകച്ചാനസുത്തം

൪൨൦. ഏകം സമയം ആയസ്മാ സഭിയോ കച്ചാനോ ഞാതികേ വിഹരതി ഗിഞ്ജകാവസഥേ. അഥ ഖോ വച്ഛഗോത്തോ പരിബ്ബാജകോ യേനായസ്മാ സഭിയോ കച്ചാനോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മതാ സഭിയേന കച്ചാനേന സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ വച്ഛഗോത്തോ പരിബ്ബാജകോ ആയസ്മന്തം സഭിയം കച്ചാനം ഏതദവോച – ‘‘കിം നു ഖോ ഭോ, കച്ചാന, ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി? ‘‘അബ്യാകതം ഖോ ഏതം, വച്ഛ, ഭഗവതാ – ‘ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’’തി. ‘‘കിം പന, ഭോ കച്ചാന, ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി? ‘‘ഏതമ്പി ഖോ, വച്ഛ, അബ്യാകതം ഭഗവതാ – ‘ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’’തി.

‘‘കിം നു ഖോ, ഭോ കച്ചാന, ഹോതി ച ന ച ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി? ‘‘അബ്യാകതം ഖോ ഏതം, വച്ഛ, ഭഗവതാ – ‘ഹോതി ച ന ച ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’’തി. ‘‘കിം പന, ഭോ കച്ചാന, നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി? ‘‘ഏതമ്പി ഖോ, വച്ഛ, അബ്യാകതം ഭഗവതാ – ‘നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’’തി.

‘‘‘കിം നു ഖോ, ഭോ കച്ചാന, ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തി, ഇതി പുട്ഠോ സമാനോ – ‘അബ്യാകതം ഖോ ഏതം, വച്ഛ, ഭഗവതാ – ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തി വദേസി. ‘കിം പന, ഭോ കച്ചാന, ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തി, ഇതി പുട്ഠോ സമാനോ – ‘അബ്യാകതം ഖോ ഏതം, വച്ഛ, ഭഗവതാ – ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തി വദേസി. ‘കിം നു ഖോ, ഭോ കച്ചാന, ഹോതി ച ന ച ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തി, ഇതി പുട്ഠോ സമാനോ – ‘അബ്യാകതം ഖോ ഏതം, വച്ഛ, ഭഗവതാ – ഹോതി ച ന ച ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തി വദേസി. ‘കിം പന, ഭോ കച്ചാന, നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തി, ഇതി പുട്ഠോ സമാനോ – ‘ഏതമ്പി ഖോ, വച്ഛ, അബ്യാകതം ഭഗവതാ – നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തി വദേസി. കോ നു ഖോ, ഭോ കച്ചാന, ഹേതു, കോ പച്ചയോ, യേനേതം അബ്യാകതം സമണേന ഗോതമേനാ’’തി? ‘‘യോ ച, വച്ഛ, ഹേതു, യോ ച പച്ചയോ പഞ്ഞാപനായ രൂപീതി വാ അരൂപീതി വാ സഞ്ഞീതി വാ അസഞ്ഞീതി വാ നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീതി വാ, സോ ച ഹേതു, സോ ച പച്ചയോ സബ്ബേന സബ്ബം സബ്ബഥാ സബ്ബം അപരിസേസം നിരുജ്ഝേയ്യ. കേന നം പഞ്ഞാപയമാനോ പഞ്ഞാപേയ്യ രൂപീതി വാ അരൂപീതി വാ സഞ്ഞീതി വാ അസഞ്ഞീതി വാ നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീതി വാ’’തി. ‘‘കീവചിരം പബ്ബജിതോസി, ഭോ കച്ചാനാ’’തി? ‘‘നചിരം, ആവുസോ, തീണി വസ്സാനീ’’തി. ‘‘യസ്സപ’സ്സ, ആവുസോ, ഏതമേത്തകേന ഏത്തകമേവ തംപ’സ്സ ബഹു, കോ പന വാദോ ഏവം [കോ പന വാദോ ഏവ (സീ. പീ.)] അഭിക്കന്തേ’’തി! ഏകാദസമം.

അബ്യാകതസംയുത്തം സമത്തം.