൧൦. ഛപ്പാണകോപമസുത്തം

൨൪൭. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, പുരിസോ അരുഗത്തോ പക്കഗത്തോ സരവനം പവിസേയ്യ. തസ്സ കുസകണ്ടകാ ചേവ പാദേ വിജ്ഝേയ്യും, സരപത്താനി ച ഗത്താനി [സരപത്താനി പക്കഗത്താനി (സ്യാ. കം.), അരുപക്കാനി ഗത്താനി (പീ. ക.)] വിലേഖേയ്യും. ഏവഞ്ഹി സോ, ഭിക്ഖവേ, പുരിസോ ഭിയ്യോസോമത്തായ തതോനിദാനം ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദിയേഥ. ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചോ ഭിക്ഖു ഗാമഗതോ വാ അരഞ്ഞഗതോ വാ ലഭതി വത്താരം – ‘അയഞ്ച സോ [അയഞ്ച ഖോ (പീ. ക.), അയം സോ (?)] ആയസ്മാ ഏവംകാരീ ഏവംസമാചാരോ അസുചിഗാമകണ്ടകോ’തി. തം കണ്ടകോതി [തം ‘‘അസുചിഗാമകണ്ഡതോ’’തി (ക.)] ഇതി വിദിത്വാ സംവരോ ച അസംവരോ ച വേദിതബ്ബോ.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, അസംവരോ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ചക്ഖുനാ രൂപം ദിസ്വാ പിയരൂപേ രൂപേ അധിമുച്ചതി, അപ്പിയരൂപേ രൂപേ ബ്യാപജ്ജതി, അനുപട്ഠിതകായസ്സതി ച വിഹരതി പരിത്തചേതസോ. തഞ്ച ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി, യത്ഥസ്സ തേ ഉപ്പന്നാ പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ അപരിസേസാ നിരുജ്ഝന്തി. സോതേന സദ്ദം സുത്വാ… ഘാനേന ഗന്ധം ഘായിത്വാ… ജിവ്ഹായ രസം സായിത്വാ… കായേന ഫോട്ഠബ്ബം ഫുസിത്വാ… മനസാ ധമ്മം വിഞ്ഞായ പിയരൂപേ ധമ്മേ അധിമുച്ചതി, അപ്പിയരൂപേ ധമ്മേ ബ്യാപജ്ജതി, അനുപട്ഠിതകായസ്സതി ച വിഹരതി പരിത്തചേതസോ, തഞ്ച ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി, യത്ഥസ്സ തേ ഉപ്പന്നാ പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ അപരിസേസാ നിരുജ്ഝന്തി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, പുരിസോ ഛപ്പാണകേ ഗഹേത്വാ നാനാവിസയേ നാനാഗോചരേ ദള്ഹായ രജ്ജുയാ ബന്ധേയ്യ. അഹിം ഗഹേത്വാ ദള്ഹായ രജ്ജുയാ ബന്ധേയ്യ. സുസുമാരം [സുംസുമാരം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ഗഹേത്വാ ദള്ഹായ രജ്ജുയാ ബന്ധേയ്യ. പക്ഖിം ഗഹേത്വാ ദള്ഹായ രജ്ജുയാ ബന്ധേയ്യ. കുക്കുരം ഗഹേത്വാ ദള്ഹായ രജ്ജുയാ ബന്ധേയ്യ. സിങ്ഗാലം ഗഹേത്വാ ദള്ഹായ രജ്ജുയാ ബന്ധേയ്യ. മക്കടം ഗഹേത്വാ ദള്ഹായ രജ്ജുയാ ബന്ധേയ്യ. ദള്ഹായ രജ്ജുയാ ബന്ധിത്വാ മജ്ഝേ ഗണ്ഠിം കരിത്വാ ഓസ്സജ്ജേയ്യ. അഥ ഖോ, തേ, ഭിക്ഖവേ, ഛപ്പാണകാ നാനാവിസയാ നാനാഗോചരാ സകം സകം ഗോചരവിസയം ആവിഞ്ഛേയ്യും [ആവിഞ്ജേയ്യും (സീ.)] – അഹി ആവിഞ്ഛേയ്യ ‘വമ്മികം പവേക്ഖാമീ’തി, സുസുമാരോ ആവിഞ്ഛേയ്യ ‘ഉദകം പവേക്ഖാമീ’തി, പക്ഖീ ആവിഞ്ഛേയ്യ ‘ആകാസം ഡേസ്സാമീ’തി, കുക്കുരോ ആവിഞ്ഛേയ്യ ‘ഗാമം പവേക്ഖാമീ’തി, സിങ്ഗാലോ ആവിഞ്ഛേയ്യ ‘സീവഥികം [സിവഥികം (ക.)] പവേക്ഖാമീ’തി, മക്കടോ ആവിഞ്ഛേയ്യ ‘വനം പവേക്ഖാമീ’തി. യദാ ഖോ തേ, ഭിക്ഖവേ, ഛപ്പാണകാ ഝത്താ അസ്സു കിലന്താ, അഥ ഖോ യോ നേസം പാണകാനം ബലവതരോ അസ്സ തസ്സ തേ അനുവത്തേയ്യും, അനുവിധായേയ്യും വസം ഗച്ഛേയ്യും. ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സ കസ്സചി ഭിക്ഖുനോ കായഗതാസതി അഭാവിതാ അബഹുലീകതാ, തം ചക്ഖു ആവിഞ്ഛതി മനാപിയേസു രൂപേസു, അമനാപിയാ രൂപാ പടികൂലാ ഹോന്തി…പേ… മനോ ആവിഞ്ഛതി മനാപിയേസു ധമ്മേസു, അമനാപിയാ ധമ്മാ പടികൂലാ ഹോന്തി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അസംവരോ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, സംവരോ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ചക്ഖുനാ രൂപം ദിസ്വാ പിയരൂപേ രൂപേ നാധിമുച്ചതി, അപ്പിയരൂപേ രൂപേ ന ബ്യാപജ്ജതി, ഉപട്ഠിതകായസ്സതി ച വിഹരതി അപ്പമാണചേതസോ, തഞ്ച ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം യഥാഭൂതം പജാനാതി, യത്ഥസ്സ തേ ഉപ്പന്നാ പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ അപരിസേസാ നിരുജ്ഝന്തി…പേ… ജിവ്ഹാ രസം സായിത്വാ…പേ… മനസാ ധമ്മം വിഞ്ഞായ പിയരൂപേ ധമ്മേ നാധിമുച്ചതി, അപ്പിയരൂപേ ധമ്മേ ന ബ്യാപജ്ജതി, ഉപട്ഠിതകായസ്സതി ച വിഹരതി അപ്പമാണചേതസോ, തഞ്ച ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം യഥാഭൂതം പജാനാതി യത്ഥസ്സ തേ ഉപ്പന്നാ പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ അപരിസേസാ നിരുജ്ഝന്തി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, പുരിസോ ഛപ്പാണകേ ഗഹേത്വാ നാനാവിസയേ നാനാഗോചരേ ദള്ഹായ രജ്ജുയാ ബന്ധേയ്യ. അഹിം ഗഹേത്വാ ദള്ഹായ രജ്ജുയാ ബന്ധേയ്യ. സുസുമാരം ഗഹേത്വാ ദള്ഹായ രജ്ജുയാ ബന്ധേയ്യ. പക്ഖിം ഗഹേത്വാ…പേ… കുക്കുരം ഗഹേത്വാ… സിങ്ഗാലം ഗഹേത്വാ… മക്കടം ഗഹേത്വാ ദള്ഹായ രജ്ജുയാ ബന്ധേയ്യ. ദള്ഹായ രജ്ജുയാ ബന്ധിത്വാ ദള്ഹേ ഖീലേ വാ ഥമ്ഭേ വാ ഉപനിബന്ധേയ്യ. അഥ ഖോ തേ, ഭിക്ഖവേ, ഛപ്പാണകാ നാനാവിസയാ നാനാഗോചരാ സകം സകം ഗോചരവിസയം ആവിഞ്ഛേയ്യും – അഹി ആവിഞ്ഛേയ്യ ‘വമ്മികം പവേക്ഖാമീ’തി, സുസുമാരോ ആവിഞ്ഛേയ്യ ‘ഉദകം പവേക്ഖാമീ’തി, പക്ഖീ ആവിഞ്ഛേയ്യ ‘ആകാസം ഡേസ്സാമീ’തി, കുക്കുരോ ആവിഞ്ഛേയ്യ ‘ഗാമം പവേക്ഖാമീ’തി, സിങ്ഗാലോ ആവിഞ്ഛേയ്യ ‘സീവഥികം പവേക്ഖാമീ’തി, മക്കടോ ആവിഞ്ഛേയ്യ ‘വനം പവേക്ഖാമീ’തി. യദാ ഖോ തേ, ഭിക്ഖവേ, ഛപ്പാണകാ ഝത്താ അസ്സു കിലന്താ, അഥ തമേവ ഖീലം വാ ഥമ്ഭം വാ ഉപതിട്ഠേയ്യും, ഉപനിസീദേയ്യും, ഉപനിപജ്ജേയ്യും. ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സ കസ്സചി ഭിക്ഖുനോ കായഗതാസതി ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ, തം ചക്ഖു നാവിഞ്ഛതി മനാപിയേസു രൂപേസു, അമനാപിയാ രൂപാ നപ്പടികൂലാ ഹോന്തി…പേ… ജിവ്ഹാ നാവിഞ്ഛതി മനാപിയേസു രസേസു…പേ… മനോ നാവിഞ്ഛതി മനാപിയേസു ധമ്മേസു, അമനാപിയാ ധമ്മാ നപ്പടികൂലാ ഹോന്തി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സംവരോ ഹോതി.

‘‘‘ദള്ഹേ ഖീലേ വാ ഥമ്ഭേ വാ’തി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, കായഗതായ സതിയാ ഏതം അധിവചനം. തസ്മാതിഹ വോ, ഭിക്ഖവേ, ഏവം സിക്ഖിതബ്ബം – ‘കായഗതാ നോ സതി ഭാവിതാ ഭവിസ്സതി ബഹുലീകതാ യാനീകതാ വത്ഥുകതാ അനുട്ഠിതാ പരിചിതാ സുസമാരദ്ധാ’തി. ഏവഞ്ഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി. ദസമം.