൭. ഉദായീസുത്തം

൨൩൪. ഏകം സമയം ആയസ്മാ ച ആനന്ദോ ആയസ്മാ ച ഉദായീ കോസമ്ബിയം വിഹരന്തി ഘോസിതാരാമേ. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ഉദായീ സായന്ഹസമയം പടിസല്ലാനാ വുട്ഠിതോ യേനായസ്മാ ആനന്ദോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മതാ ആനന്ദേന സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ഉദായീ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ഏതദവോച –

‘‘യഥേവ നു ഖോ, ആവുസോ ആനന്ദ, അയം കായോ ഭഗവതാ അനേകപരിയായേന അക്ഖാതോ വിവടോ പകാസിതോ – ‘ഇതിപായം കായോ അനത്താ’തി, സക്കാ ഏവമേവ വിഞ്ഞാണം പിദം ആചിക്ഖിതും ദേസേതും പഞ്ഞപേതും പട്ഠപേതും വിവരിതും വിഭജിതും ഉത്താനീകാതും – ‘ഇതിപിദം വിഞ്ഞാണം അനത്താ’’’തി?

‘‘യഥേവ ഖോ, ആവുസോ ഉദായീ, അയം കായോ ഭഗവതാ അനേകപരിയായേന അക്ഖാതോ വിവടോ പകാസിതോ – ‘ഇതിപായം കായോ അനത്താ’തി, സക്കാ ഏവമേവ വിഞ്ഞാണം പിദം ആചിക്ഖിതും ദേസേതും പഞ്ഞപേതും പട്ഠപേതും വിവരിതും വിഭജിതും ഉത്താനീകാതും – ‘ഇതിപിദം വിഞ്ഞാണം അനത്താ’’’തി.

‘‘ചക്ഖുഞ്ച, ആവുസോ, പടിച്ച രൂപേ ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണ’’ന്തി? ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി. ‘‘യോ ചാവുസോ, ഹേതു, യോ ച പച്ചയോ ചക്ഖുവിഞ്ഞാണസ്സ ഉപ്പാദായ, സോ ച ഹേതു, സോ ച പച്ചയോ സബ്ബേന സബ്ബം സബ്ബഥാ സബ്ബം അപരിസേസം നിരുജ്ഝേയ്യ. അപി നു ഖോ ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം പഞ്ഞായേഥാ’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ആവുസോ’’. ‘‘ഇമിനാപി ഖോ ഏതം, ആവുസോ, പരിയായേന ഭഗവതാ അക്ഖാതം വിവടം പകാസിതം – ‘ഇതിപിദം വിഞ്ഞാണം അനത്താ’’’തി…പേ….

‘‘ജിവ്ഹഞ്ചാവുസോ, പടിച്ച രസേ ച ഉപ്പജ്ജതി ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണ’’ന്തി? ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി. ‘‘യോ ചാവുസോ, ഹേതു യോ ച പച്ചയോ ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണസ്സ ഉപ്പാദായ, സോ ച ഹേതു, സോ ച പച്ചയോ സബ്ബേന സബ്ബം സബ്ബഥാ സബ്ബം അപരിസേസം നിരുജ്ഝേയ്യ, അപി നു ഖോ ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം പഞ്ഞായേഥാ’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ആവുസോ’’. ‘‘ഇമിനാപി ഖോ ഏതം, ആവുസോ, പരിയായേന ഭഗവതാ അക്ഖാതം വിവടം പകാസിതം – ‘ഇതിപിദം വിഞ്ഞാണം അനത്താ’’’തി…പേ….

‘‘മനഞ്ചാവുസോ, പടിച്ച ധമ്മേ ച ഉപ്പജ്ജതി മനോവിഞ്ഞാണ’’ന്തി? ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി. ‘‘യോ ചാവുസോ, ഹേതു, യോ ച പച്ചയോ മനോവിഞ്ഞാണസ്സ ഉപ്പാദായ, സോ ച ഹേതു, സോ ച പച്ചയോ സബ്ബേന സബ്ബം സബ്ബഥാ സബ്ബം അപരിസേസം നിരുജ്ഝേയ്യ, അപി നു ഖോ മനോവിഞ്ഞാണം പഞ്ഞായേഥാ’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ആവുസോ’’. ‘‘ഇമിനാപി ഖോ ഏതം, ആവുസോ, പരിയായേന ഭഗവതാ അക്ഖാതം വിവടം പകാസിതം – ‘ഇതിപിദം വിഞ്ഞാണം അനത്താ’’’തി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ആവുസോ, പുരിസോ സാരത്ഥികോ സാരഗവേസീ സാരപരിയേസനം ചരമാനോ തിണ്ഹം കുഠാരിം ആദായ വനം പവിസേയ്യ. സോ തത്ഥ പസ്സേയ്യ മഹന്തം കദലിക്ഖന്ധം ഉജും നവം അകുക്കുകജാതം [അകുക്കുടകജാതം (സ്യാ. കം.), അകുക്കജടജാതം (ക.)]. തമേനം മൂലേ ഛിന്ദേയ്യ; മൂലേ ഛേത്വാ അഗ്ഗേ ഛിന്ദേയ്യ; അഗ്ഗേ ഛേത്വാ പത്തവട്ടിം വിനിബ്ഭുജേയ്യ [വിനിബ്ഭുജ്ജേയ്യ (പീ.), വിനിബ്ഭജ്ജേയ്യ (സ്യാ. കം.)]. സോ തത്ഥ ഫേഗ്ഗുമ്പി നാധിഗച്ഛേയ്യ, കുതോ സാരം! ഏവമേവ ഖോ, ആവുസോ, ഭിക്ഖു ഛസു ഫസ്സായതനേസു നേവത്താനം ന അത്തനിയം സമനുപസ്സതി. സോ ഏവം അസമനുപസ്സന്തോ [ഏവം സമനുപസ്സന്തോ (സ്യാ. കം. ക.)] ന കിഞ്ചി ലോകേ ഉപാദിയതി. അനുപാദിയം ന പരിതസ്സതി. അപരിതസ്സം പച്ചത്തഞ്ഞേവ പരിനിബ്ബായതി. ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി പജാനാതീ’’തി. സത്തമം.