൫. കോട്ഠികസുത്തം

൨൩൨. ഏകം സമയം ആയസ്മാ ച സാരിപുത്തോ ആയസ്മാ ച മഹാകോട്ഠികോ ബാരാണസിയം വിഹരന്തി ഇസിപതനേ മിഗദായേ. അഥ ഖോ ആയസ്മാ മഹാകോട്ഠികോ സായന്ഹസമയം പടിസല്ലാനാ വുട്ഠിതോ യേനായസ്മാ സാരിപുത്തോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മതാ സാരിപുത്തേന സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ മഹാകോട്ഠികോ ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ഏതദവോച –

‘‘കിം നു ഖോ, ആവുസോ സാരിപുത്ത, ചക്ഖു രൂപാനം സംയോജനം, രൂപാ ചക്ഖുസ്സ സംയോജനം…പേ… ജിവ്ഹാ രസാനം സംയോജനം, രസാ ജിവ്ഹായ സംയോജനം …പേ… മനോ ധമ്മാനം സംയോജനം, ധമ്മാ മനസ്സ സംയോജന’’ന്തി?

‘‘ന ഖോ, ആവുസോ കോട്ഠിക, ചക്ഖു രൂപാനം സംയോജനം, ന രൂപാ ചക്ഖുസ്സ സംയോജനം. യഞ്ച തത്ഥ തദുഭയം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഛന്ദരാഗോ തം തത്ഥ സംയോജനം…പേ… ന ജിവ്ഹാ രസാനം സംയോജനം, ന രസാ ജിവ്ഹായ സംയോജനം. യഞ്ച തത്ഥ തദുഭയം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഛന്ദരാഗോ തം തത്ഥ സംയോജനം…പേ… ന മനോ ധമ്മാനം സംയോജനം, ന ധമ്മാ മനസ്സ സംയോജനം. യഞ്ച തത്ഥ തദുഭയം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഛന്ദരാഗോ തം തത്ഥ സംയോജനം.

‘‘സേയ്യഥാപി, ആവുസോ, കാളോ ച ബലീബദ്ദോ [ബലിവദ്ദോ (സീ. പീ.), ബലിബദ്ദോ (സ്യാ. കം. ക.)] ഓദാതോ ച ബലീബദ്ദോ ഏകേന ദാമേന വാ യോത്തേന വാ സംയുത്താ അസ്സു. യോ നു ഖോ ഏവം വദേയ്യ – ‘കാളോ ബലീബദ്ദോ ഓദാതസ്സ ബലീബദ്ദസ്സ സംയോജനം, ഓദാതോ ബലീബദ്ദോ കാളസ്സ ബലീബദ്ദസ്സ സംയോജന’ന്തി, സമ്മാ നു ഖോ സോ വദമാനോ വദേയ്യാ’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ആവുസോ’’. ‘‘ന ഖോ, ആവുസോ, കാളോ ബലീബദ്ദോ ഓദാതസ്സ ബലീബദ്ദസ്സ സംയോജനം, ന ഓദാതോ ബലീബദ്ദോ കാളസ്സ ബലീബദ്ദസ്സ സംയോജനം. യേന ച ഖോ തേ ഏകേന ദാമേന വാ യോത്തേന വാ സംയുത്താ തം തത്ഥ സംയോജനം.

‘‘ഏവമേവ ഖോ, ആവുസോ, ന ചക്ഖു രൂപാനം സംയോജനം, ന രൂപാ ചക്ഖുസ്സ സംയോജനം. യഞ്ച തത്ഥ തദുഭയം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഛന്ദരാഗോ തം തത്ഥ സംയോജനം…പേ… ന ജിവ്ഹാ രസാനം സംയോജനം…പേ… ന മനോ ധമ്മാനം സംയോജനം, ന ധമ്മാ മനസ്സ സംയോജനം. യഞ്ച തത്ഥ തദുഭയം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഛന്ദരാഗോ, തം തത്ഥ സംയോജനം.

‘‘ചക്ഖു വാ, ആവുസോ, രൂപാനം സംയോജനം അഭവിസ്സ, രൂപാ വാ ചക്ഖുസ്സ സംയോജനം, നയിദം ബ്രഹ്മചരിയവാസോ പഞ്ഞായേഥ [പഞ്ഞായതി (ക.)] സമ്മാ ദുക്ഖക്ഖയായ. യസ്മാ ച ഖോ, ആവുസോ, ന ചക്ഖു രൂപാനം സംയോജനം, ന രൂപാ ചക്ഖുസ്സ സംയോജനം; യഞ്ച തത്ഥ തദുഭയം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഛന്ദരാഗോ, തം തത്ഥ സംയോജനം, തസ്മാ ബ്രഹ്മചരിയവാസോ പഞ്ഞായതി സമ്മാ ദുക്ഖക്ഖയായ…പേ….

‘‘ജിവ്ഹാ, ആവുസോ, രസാനം സംയോജനം അഭവിസ്സ, രസാ വാ ജിവ്ഹായ സംയോജനം, നയിദം ബ്രഹ്മചരിയവാസോ പഞ്ഞായേഥ സമ്മാ ദുക്ഖക്ഖയായ. യസ്മാ ച ഖോ, ആവുസോ, ന ജിവ്ഹാ രസാനം സംയോജനം, ന രസാ ജിവ്ഹായ സംയോജനം; യഞ്ച തത്ഥ തദുഭയം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഛന്ദരാഗോ, തം തത്ഥ സംയോജനം, തസ്മാ ബ്രഹ്മചരിയവാസോ പഞ്ഞായതി സമ്മാ ദുക്ഖക്ഖയായ…പേ….

‘‘മനോ വാ, ആവുസോ, ധമ്മാനം സംയോജനം അഭവിസ്സ, ധമ്മാ വാ മനസ്സ സംയോജനം, നയിദം ബ്രഹ്മചരിയവാസോ പഞ്ഞായേഥ സമ്മാ ദുക്ഖക്ഖയായ. യസ്മാ ച ഖോ, ആവുസോ, ന മനോ ധമ്മാനം സംയോജനം, ന ധമ്മാ മനസ്സ സംയോജനം; യഞ്ച തത്ഥ തദുഭയം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഛന്ദരാഗോ, തം തത്ഥ സംയോജനം, തസ്മാ ബ്രഹ്മചരിയവാസോ പഞ്ഞായതി സമ്മാ ദുക്ഖക്ഖയായ.

‘‘ഇമിനാപേതം, ആവുസോ, പരിയായേന വേദിതബ്ബം യഥാ ന ചക്ഖു രൂപാനം സംയോജനം, ന രൂപാ ചക്ഖുസ്സ സംയോജനം. യഞ്ച തത്ഥ തദുഭയം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഛന്ദരാഗോ, തം തത്ഥ സംയോജനം…പേ… ന ജിവ്ഹാ രസാനം സംയോജനം…പേ… ന മനോ ധമ്മാനം സംയോജനം, ന ധമ്മാ മനസ്സ സംയോജനം. യഞ്ച തത്ഥ തദുഭയം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഛന്ദരാഗോ, തം തത്ഥ സംയോജനം.

‘‘സംവിജ്ജതി ഖോ, ആവുസോ, ഭഗവതോ ചക്ഖു. പസ്സതി ഭഗവാ ചക്ഖുനാ രൂപം. ഛന്ദരാഗോ ഭഗവതോ നത്ഥി. സുവിമുത്തചിത്തോ ഭഗവാ. സംവിജ്ജതി ഖോ, ആവുസോ, ഭഗവതോ സോതം. സുണാതി ഭഗവാ സോതേന സദ്ദം. ഛന്ദരാഗോ ഭഗവതോ നത്ഥി. സുവിമുത്തചിത്തോ ഭഗവാ. സംവിജ്ജതി ഖോ, ആവുസോ, ഭഗവതോ ഘാനം. ഘായതി ഭഗവാ ഘാനേന ഗന്ധം. ഛന്ദരാഗോ ഭഗവതോ നത്ഥി. സുവിമുത്തചിത്തോ ഭഗവാ. സംവിജ്ജതി ഖോ, ആവുസോ, ഭഗവതോ ജിവ്ഹാ. സായതി ഭഗവാ ജിവ്ഹായ രസം. ഛന്ദരാഗോ ഭഗവതോ നത്ഥി. സുവിമുത്തചിത്തോ ഭഗവാ. സംവിജ്ജതി ഖോ, ആവുസോ, ഭഗവതോ കായോ. ഫുസതി ഭഗവാ കായേന ഫോട്ഠബ്ബം. ഛന്ദരാഗോ ഭഗവതോ നത്ഥി. സുവിമുത്തചിത്തോ ഭഗവാ. സംവിജ്ജതി ഖോ, ആവുസോ, ഭഗവതോ മനോ. വിജാനാതി ഭഗവാ മനസാ ധമ്മം. ഛന്ദരാഗോ ഭഗവതോ നത്ഥി. സുവിമുത്തചിത്തോ ഭഗവാ.

‘‘ഇമിനാ ഖോ ഏതം, ആവുസോ, പരിയായേന വേദിതബ്ബം യഥാ ന ചക്ഖു രൂപാനം സംയോജനം, ന രൂപാ ചക്ഖുസ്സ സംയോജനം; യഞ്ച തത്ഥ തദുഭയം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഛന്ദരാഗോ, തം തത്ഥ സംയോജനം. ന സോതം… ന ഘാനം… ന ജിവ്ഹാ രസാനം സംയോജനം, ന രസാ ജിവ്ഹായ സംയോജനം; യഞ്ച തത്ഥ തദുഭയം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഛന്ദരാഗോ തം തത്ഥ സംയോജനം. ന കായോ… ന മനോ ധമ്മാനം സംയോജനം, ന ധമ്മാ മനസ്സ സംയോജനം; യഞ്ച തത്ഥ തദുഭയം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഛന്ദരാഗോ, തം തത്ഥ സംയോജന’’ന്തി. പഞ്ചമം.