൧൦. വേരഹച്ചാനിസുത്തം

൧൩൩. ഏകം സമയം ആയസ്മാ ഉദായീ കാമണ്ഡായം വിഹരതി തോദേയ്യസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ അമ്ബവനേ. അഥ ഖോ വേരഹച്ചാനിഗോത്തായ ബ്രാഹ്മണിയാ അന്തേവാസീ മാണവകോ യേനായസ്മാ ഉദായീ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മതാ ഉദായിനാ സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ തം മാണവകം ആയസ്മാ ഉദായീ ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേസി സമാദപേസി സമുത്തേജേസി സമ്പഹംസേസി. അഥ ഖോ സോ മാണവകോ ആയസ്മതാ ഉദായിനാ ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സിതോ സമാദപിതോ സമുത്തേജിതോ സമ്പഹംസിതോ ഉട്ഠായാസനാ യേന വേരഹച്ചാനിഗോത്താ ബ്രാഹ്മണീ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ വേരഹച്ചാനിഗോത്തം ബ്രാഹ്മണിം ഏതദവോച – ‘‘യഗ്ഘേ, ഭോതി, ജാനേയ്യാസി [ഭോതി ജാനേയ്യ (സീ. പീ. ക.), ഭോതീ ജാനേയ്യ (സ്യാ. കം.)]! സമണോ ഉദായീ ധമ്മം ദേസേതി ആദികല്യാണം മജ്ഝേകല്യാണം പരിയോസാനകല്യാണം, സാത്ഥം സബ്യഞ്ജനം കേവലപരിപുണ്ണം പരിസുദ്ധം ബ്രഹ്മചരിയം പകാസേതീ’’തി.

‘‘തേന ഹി ത്വം, മാണവക, മമ വചനേന സമണം ഉദായിം നിമന്തേഹി സ്വാതനായ ഭത്തേനാ’’തി. ‘‘ഏവം ഭോതീ’’തി ഖോ സോ മാണവകോ വേരഹച്ചാനിഗോത്തായ ബ്രാഹ്മണിയാ പടിസ്സുത്വാ യേനായസ്മാ ഉദായീ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം ഉദായിം ഏതദവോച – ‘‘അധിവാസേതു കിര, ഭവം, ഉദായി, അമ്ഹാകം ആചരിയഭരിയായ വേരഹച്ചാനിഗോത്തായ ബ്രാഹ്മണിയാ സ്വാതനായ ഭത്ത’’ന്തി. അധിവാസേസി ഖോ ആയസ്മാ ഉദായീ തുണ്ഹീഭാവേന. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ഉദായീ തസ്സാ രത്തിയാ അച്ചയേന പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ യേന വേരഹച്ചാനിഗോത്തായ ബ്രാഹ്മണിയാ നിവേസനം തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി. അഥ ഖോ വേരഹച്ചാനിഗോത്താ ബ്രാഹ്മണീ ആയസ്മന്തം ഉദായിം പണീതേന ഖാദനീയേന ഭോജനീയേന സഹത്ഥാ സന്തപ്പേസി സമ്പവാരേസി. അഥ ഖോ വേരഹച്ചാനിഗോത്താ ബ്രാഹ്മണീ ആയസ്മന്തം ഉദായിം ഭുത്താവിം ഓനീതപത്തപാണിം പാദുകാ ആരോഹിത്വാ ഉച്ചേ ആസനേ നിസീദിത്വാ സീസം ഓഗുണ്ഠിത്വാ ആയസ്മന്തം ഉദായിം ഏതദവോച – ‘‘ഭണ, സമണ, ധമ്മ’’ന്തി. ‘‘ഭവിസ്സതി, ഭഗിനി, സമയോ’’തി വത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പക്കമി [പക്കാമി (സ്യാ. കം. പീ.)].

ദുതിയമ്പി ഖോ സോ മാണവകോ യേനായസ്മാ ഉദായീ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മതാ ഉദായിനാ സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ തം മാണവകം ആയസ്മാ ഉദായീ ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേസി സമാദപേസി സമുത്തേജേസി സമ്പഹംസേസി. ദുതിയമ്പി ഖോ സോ മാണവകോ ആയസ്മതാ ഉദായിനാ ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സിതോ സമാദപിതോ സമുത്തേജിതോ സമ്പഹംസിതോ ഉട്ഠായാസനാ യേന വേരഹച്ചാനിഗോത്താ ബ്രാഹ്മണീ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ വേരഹച്ചാനിഗോത്തം ബ്രാഹ്മണിം ഏതദവോച – ‘‘യഗ്ഘേ, ഭോതി, ജാനേയ്യാസി! സമണോ ഉദായീ ധമ്മം ദേസേതി ആദികല്യാണം മജ്ഝേകല്യാണം പരിയോസാനകല്യാണം, സാത്ഥം സബ്യഞ്ജനം കേവലപരിപുണ്ണം പരിസുദ്ധം ബ്രഹ്മചരിയം പകാസേതീ’’തി.

‘‘ഏവമേവം പന ത്വം, മാണവക, സമണസ്സ ഉദായിസ്സ വണ്ണം ഭാസസി. സമണോ പനുദായീ ‘ഭണ, സമണ, ധമ്മ’ന്തി വുത്തോ സമാനോ ‘ഭവിസ്സതി, ഭഗിനി, സമയോ’തി വത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പക്കന്തോ’’തി. ‘‘തഥാ ഹി പന ത്വം, ഭോതി, പാദുകാ ആരോഹിത്വാ ഉച്ചേ ആസനേ നിസീദിത്വാ സീസം ഓഗുണ്ഠിത്വാ ഏതദവോച – ‘ഭണ, സമണ, ധമ്മ’ന്തി. ധമ്മഗരുനോ ഹി തേ ഭവന്തോ ധമ്മഗാരവാ’’തി. ‘‘തേന ഹി ത്വം, മാണവക, മമ വചനേന സമണം ഉദായിം നിമന്തേഹി സ്വാതനായ ഭത്തേനാ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭോതീ’’തി ഖോ സോ മാണവകോ വേരഹച്ചാനിഗോത്തായ ബ്രാഹ്മണിയാ പടിസ്സുത്വാ യേനായസ്മാ ഉദായീ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം ഉദായിം ഏതദവോച – ‘‘അധിവാസേതു കിര ഭവം ഉദായീ അമ്ഹാകം ആചരിയഭരിയായ വേരഹച്ചാനിഗോത്തായ ബ്രാഹ്മണിയാ സ്വാതനായ ഭത്ത’’ന്തി. അധിവാസേസി ഖോ ആയസ്മാ ഉദായീ തുണ്ഹീഭാവേന.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ ഉദായീ തസ്സാ രത്തിയാ അച്ചയേന പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ യേന വേരഹച്ചാനിഗോത്തായ ബ്രാഹ്മണിയാ നിവേസനം തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി. അഥ ഖോ വേരഹച്ചാനിഗോത്താ ബ്രാഹ്മണീ ആയസ്മന്തം ഉദായിം പണീതേന ഖാദനീയേന ഭോജനീയേന സഹത്ഥാ സന്തപ്പേസി സമ്പവാരേസി. അഥ ഖോ വേരഹച്ചാനിഗോത്താ ബ്രാഹ്മണീ ആയസ്മന്തം ഉദായിം ഭുത്താവിം ഓനീതപത്തപാണിം പാദുകാ ഓരോഹിത്വാ നീചേ ആസനേ നിസീദിത്വാ സീസം വിവരിത്വാ ആയസ്മന്തം ഉദായിം ഏതദവോച – ‘‘കിസ്മിം നു ഖോ, ഭന്തേ, സതി അരഹന്തോ സുഖദുക്ഖം പഞ്ഞപേന്തി, കിസ്മിം അസതി അരഹന്തോ സുഖദുക്ഖം ന പഞ്ഞപേന്തീ’’തി?

‘‘ചക്ഖുസ്മിം ഖോ, ഭഗിനി, സതി അരഹന്തോ സുഖദുക്ഖം പഞ്ഞപേന്തി, ചക്ഖുസ്മിം അസതി അരഹന്തോ സുഖദുക്ഖം ന പഞ്ഞപേന്തി…പേ… ജിവ്ഹായ സതി അരഹന്തോ സുഖദുക്ഖം പഞ്ഞപേന്തി, ജിവ്ഹായ അസതി അരഹന്തോ സുഖദുക്ഖം ന പഞ്ഞപേന്തി…പേ…. മനസ്മിം സതി അരഹന്തോ സുഖദുക്ഖം പഞ്ഞപേന്തി, മനസ്മിം അസതി അരഹന്തോ സുഖദുക്ഖം ന പഞ്ഞപേന്തീ’’തി.

ഏവം വുത്തേ, വേരഹച്ചാനിഗോത്താ ബ്രാഹ്മണീ ആയസ്മന്തം ഉദായിം ഏതദവോച – ‘‘അഭിക്കന്തം, ഭന്തേ; അഭിക്കന്തം, ഭന്തേ! സേയ്യഥാപി, ഭന്തേ, നിക്കുജ്ജിതം വാ ഉക്കുജ്ജേയ്യ, പടിച്ഛന്നം വാ വിവരേയ്യ, മൂള്ഹസ്സ വാ മഗ്ഗം ആചിക്ഖേയ്യ, അന്ധകാരേ വാ തേലപജ്ജോതം ധാരേയ്യ, ചക്ഖുമന്തോ രൂപാനി ദക്ഖന്തീതി; ഏവമേവം അയ്യേന ഉദായിനാ അനേകപരിയായേന ധമ്മോ പകാസിതോ. ഏസാഹം, അയ്യ ഉദായി, തം ഭഗവന്തം സരണം ഗച്ഛാമി, ധമ്മഞ്ച, ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ച. ഉപാസികം മം അയ്യോ ഉദായീ ധാരേതു അജ്ജതഗ്ഗേ പാണുപേതം സരണം ഗത’’ന്തി. ദസമം.

ഗഹപതിവഗ്ഗോ തേരസമോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

വേസാലീ വജ്ജി നാളന്ദാ, ഭാരദ്വാജ സോണോ ച ഘോസിതോ;

ഹാലിദ്ദികോ നകുലപിതാ, ലോഹിച്ചോ വേരഹച്ചാനീതി.