൧൪. ദേവദഹവഗ്ഗോ

൧. ദേവദഹസുത്തം

൧൩൪. ഏകം സമയം ഭഗവാ സക്കേസു വിഹരതി ദേവദഹം നാമ സക്യാനം നിഗമോ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘നാഹം, ഭിക്ഖവേ, സബ്ബേസംയേവ ഭിക്ഖൂനം ഛസു ഫസ്സായതനേസു അപ്പമാദേന കരണീയന്തി വദാമി, ന ച പനാഹം, ഭിക്ഖവേ, സബ്ബേസംയേവ ഭിക്ഖൂനം ഛസു ഫസ്സായതനേസു നാപ്പമാദേന കരണീയന്തി വദാമി. യേ തേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ അരഹന്തോ ഖീണാസവാ വുസിതവന്തോ കതകരണീയാ ഓഹിതഭാരാ അനുപ്പത്തസദത്ഥാ പരിക്ഖീണഭവസംയോജനാ സമ്മദഞ്ഞാ വിമുത്താ, തേസാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം ഛസു ഫസ്സായതനേസു നാപ്പമാദേന കരണീയന്തി വദാമി. തം കിസ്സ ഹേതു? കതം തേസം അപ്പമാദേന, അഭബ്ബാ തേ പമജ്ജിതും. യേ ച ഖോ തേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ സേക്ഖാ [സേഖാ (സീ. സ്യാ. കം. പീ. ക.)] അപ്പത്തമാനസാ അനുത്തരം യോഗക്ഖേമം പത്ഥയമാനാ വിഹരന്തി, തേസാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം ഛസു ഫസ്സായതനേസു അപ്പമാദേന കരണീയന്തി വദാമി. തം കിസ്സ ഹേതു? സന്തി, ഭിക്ഖവേ, ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാ രൂപാ മനോരമാപി, അമനോരമാപി. ത്യാസ്സ ഫുസ്സ ഫുസ്സ ചിത്തം ന പരിയാദായ തിട്ഠന്തി. ചേതസോ അപരിയാദാനാ ആരദ്ധം ഹോതി വീരിയം അസല്ലീനം, ഉപട്ഠിതാ സതി അസമ്മുട്ഠാ [അപമ്മുട്ഠാ (സീ.), അപ്പമുട്ഠാ (സ്യാ. കം.)], പസ്സദ്ധോ കായോ അസാരദ്ധോ, സമാഹിതം ചിത്തം ഏകഗ്ഗം. ഇമം ഖ്വാഹം, ഭിക്ഖവേ, അപ്പമാദഫലം സമ്പസ്സമാനോ തേസം ഭിക്ഖൂനം ഛസു ഫസ്സായതനേസു അപ്പമാദേന കരണീയന്തി വദാമി…പേ… സന്തി, ഭിക്ഖവേ, മനോവിഞ്ഞേയ്യാ ധമ്മാ മനോരമാപി അമനോരമാപി. ത്യാസ്സ ഫുസ്സ ഫുസ്സ ചിത്തം ന പരിയാദായ തിട്ഠന്തി. ചേതസോ അപരിയാദാനാ ആരദ്ധം ഹോതി വീരിയം അസല്ലീനം, ഉപട്ഠിതാ സതി അസമ്മുട്ഠാ, പസ്സദ്ധോ കായോ അസാരദ്ധോ, സമാഹിതം ചിത്തം ഏകഗ്ഗം. ഇമം ഖ്വാഹം, ഭിക്ഖവേ, അപ്പമാദഫലം സമ്പസ്സമാനോ തേസം ഭിക്ഖൂനം ഛസു [ഛസ്സു (സീ.)] ഫസ്സായതനേസു അപ്പമാദേന കരണീയന്തി വദാമീ’’തി. പഠമം.

൨. ഖണസുത്തം

൧൩൫. ‘‘ലാഭാ വോ, ഭിക്ഖവേ, സുലദ്ധം വോ, ഭിക്ഖവേ, ഖണോ വോ പടിലദ്ധോ ബ്രഹ്മചരിയവാസായ. ദിട്ഠാ മയാ, ഭിക്ഖവേ, ഛഫസ്സായതനികാ നാമ നിരയാ. തത്ഥ യം കിഞ്ചി ചക്ഖുനാ രൂപം പസ്സതി അനിട്ഠരൂപംയേവ പസ്സതി, നോ ഇട്ഠരൂപം; അകന്തരൂപംയേവ പസ്സതി, നോ കന്തരൂപം; അമനാപരൂപംയേവ പസ്സതി, നോ മനാപരൂപം. യം കിഞ്ചി സോതേന സദ്ദം സുണാതി…പേ… യം കിഞ്ചി ഘാനേന ഗന്ധം ഘായതി…പേ… യം കിഞ്ചി ജിവ്ഹായ രസം സായതി…പേ… യം കിഞ്ചി കായേന ഫോട്ഠബ്ബം ഫുസതി…പേ… യം കിഞ്ചി മനസാ ധമ്മം വിജാനാതി അനിട്ഠരൂപംയേവ വിജാനാതി, നോ ഇട്ഠരൂപം; അകന്തരൂപംയേവ വിജാനാതി, നോ കന്തരൂപം; അമനാപരൂപംയേവ വിജാനാതി, നോ മനാപരൂപം. ലാഭാ വോ, ഭിക്ഖവേ, സുലദ്ധം വോ, ഭിക്ഖവേ, ഖണോ വോ പടിലദ്ധോ ബ്രഹ്മചരിയവാസായ. ദിട്ഠാ മയാ, ഭിക്ഖവേ, ഛഫസ്സായതനികാ നാമ സഗ്ഗാ. തത്ഥ യം കിഞ്ചി ചക്ഖുനാ രൂപം പസ്സതി ഇട്ഠരൂപംയേവ പസ്സതി, നോ അനിട്ഠരൂപം; കന്തരൂപംയേവ പസ്സതി, നോ അകന്തരൂപം; മനാപരൂപംയേവ പസ്സതി, നോ അമനാപരൂപം…പേ… യം കിഞ്ചി ജിവ്ഹായ രസം സായതി…പേ… യം കിഞ്ചി മനസാ ധമ്മം വിജാനാതി ഇട്ഠരൂപംയേവ വിജാനാതി, നോ അനിട്ഠരൂപം; കന്തരൂപംയേവ വിജാനാതി, നോ അകന്തരൂപം; മനാപരൂപംയേവ വിജാനാതി, നോ അമനാപരൂപം. ലാഭാ വോ, ഭിക്ഖവേ, സുലദ്ധം വോ, ഭിക്ഖവേ, ഖണോ വോ പടിലദ്ധോ ബ്രഹ്മചരിയവാസായാ’’തി. ദുതിയം.

൩. പഠമരൂപാരാമസുത്തം

൧൩൬. ‘‘രൂപാരാമാ, ഭിക്ഖവേ, ദേവമനുസ്സാ രൂപരതാ രൂപസമ്മുദിതാ. രൂപവിപരിണാമവിരാഗനിരോധാ ദുക്ഖാ, ഭിക്ഖവേ, ദേവമനുസ്സാ വിഹരന്തി. സദ്ദാരാമാ, ഭിക്ഖവേ, ദേവമനുസ്സാ സദ്ദരതാ സദ്ദസമ്മുദിതാ. സദ്ദവിപരിണാമവിരാഗനിരോധാ ദുക്ഖാ, ഭിക്ഖവേ, ദേവമനുസ്സാ വിഹരന്തി. ഗന്ധാരാമാ… രസാരാമാ… ഫോട്ഠബ്ബാരാമാ… ധമ്മാരാമാ, ഭിക്ഖവേ, ദേവമനുസ്സാ ധമ്മരതാ ധമ്മസമ്മുദിതാ. ധമ്മവിപരിണാമവിരാഗനിരോധാ ദുക്ഖാ, ഭിക്ഖവേ, ദേവമനുസ്സാ വിഹരന്തി. തഥാഗതോ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ രൂപാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവം ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം വിദിത്വാ ന രൂപാരാമോ ന രൂപരതോ ന രൂപസമ്മുദിതോ. രൂപവിപരിണാമവിരാഗനിരോധാ സുഖോ, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതോ വിഹരതി. സദ്ദാനം… ഗന്ധാനം… രസാനം… ഫോട്ഠബ്ബാനം… ധമ്മാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം വിദിത്വാ ന ധമ്മാരാമോ, ന ധമ്മരതോ, ന ധമ്മസമ്മുദിതോ. ധമ്മവിപരിണാമവിരാഗനിരോധാ സുഖോ, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതോ വിഹരതി’’. ഇദമവോച ഭഗവാ. ഇദം വത്വാന സുഗതോ അഥാപരം ഏതദവോച സത്ഥാ –

‘‘രൂപാ സദ്ദാ രസാ ഗന്ധാ, ഫസ്സാ ധമ്മാ ച കേവലാ;

ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ ച, യാവതത്ഥീതി വുച്ചതി.

‘‘സദേവകസ്സ ലോകസ്സ, ഏതേ വോ സുഖസമ്മതാ;

യത്ഥ ചേതേ നിരുജ്ഝന്തി, തം തേസം ദുക്ഖസമ്മതം.

‘‘സുഖം [സുഖന്തി (സീ.)] ദിട്ഠമരിയേഭി, സക്കായസ്സ നിരോധനം;

പച്ചനീകമിദം ഹോതി, സബ്ബലോകേന പസ്സതം.

‘‘യം പരേ സുഖതോ ആഹു, തദരിയാ ആഹു ദുക്ഖതോ;

യം പരേ ദുക്ഖതോ ആഹു, തദരിയാ സുഖതോ വിദൂ.

‘‘പസ്സ ധമ്മം ദുരാജാനം, സമ്മൂള്ഹേത്ഥ അവിദ്ദസു;

നിവുതാനം തമോ ഹോതി, അന്ധകാരോ അപസ്സതം.

‘‘സതഞ്ച വിവടം ഹോതി, ആലോകോ പസ്സതാമി;

സന്തികേ ന വിജാനന്തി, മഗ്ഗാ [മഗാ (സീ.)] ധമ്മസ്സ അകോവിദാ.

‘‘ഭവരാഗപരേതേഭി, ഭവരാഗാനുസാരീഭി [ഭവസോതാനുസാരിഭി (സ്യാ. കം. പീ.), ഭവസോതാനുസാരിഹി (സീ.)];

മാരധേയ്യാനുപന്നേഹി, നായം ധമ്മോ സുസമ്ബുധോ.

‘‘കോ നു അഞ്ഞത്ര മരിയേഭി, പദം സമ്ബുദ്ധുമരഹതി;

യം പദം സമ്മദഞ്ഞായ, പരിനിബ്ബന്തി അനാസവാ’’തി. തതിയം;

൪. ദുതിയരൂപാരാമസുത്തം

൧൩൭. ‘‘രൂപാരാമാ, ഭിക്ഖവേ, ദേവമനുസ്സാ രൂപരതാ രൂപസമ്മുദിതാ. രൂപവിപരിണാമവിരാഗനിരോധാ ദുക്ഖാ, ഭിക്ഖവേ, ദേവമനുസ്സാ വിഹരന്തി. സദ്ദാരാമാ… ഗന്ധാരാമാ… രസാരാമാ … ഫോട്ഠബ്ബാരാമാ… ധമ്മാരാമാ, ഭിക്ഖവേ, ദേവമനുസ്സാ ധമ്മരതാ ധമ്മസമ്മുദിതാ. ധമ്മവിപരിണാമവിരാഗനിരോധാ ദുക്ഖാ, ഭിക്ഖവേ, ദേവമനുസ്സാ വിഹരന്തി. തഥാഗതോ ച, ഭിക്ഖവേ, അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ രൂപാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം വിദിത്വാ ന രൂപാരാമോ ന രൂപരതോ ന രൂപസമ്മുദിതോ. രൂപവിപരിണാമവിരാഗനിരോധാ സുഖോ, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതോ വിഹരതി. സദ്ദാനം… ഗന്ധാനം… രസാനം… ഫോട്ഠബ്ബാനം… ധമ്മാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം വിദിത്വാ ന ധമ്മാരാമോ ന ധമ്മരതോ ന ധമ്മസമ്മുദിതോ. ധമ്മവിപരിണാമവിരാഗനിരോധാ സുഖോ, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതോ വിഹരതീ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. പഠമനതുമ്ഹാകംസുത്തം

൧൩൮. ‘‘യം, ഭിക്ഖവേ, ന തുമ്ഹാകം തം പജഹഥ. തം വോ പഹീനം ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതി. കിഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ന തുമ്ഹാകം? ചക്ഖു, ഭിക്ഖവേ, ന തുമ്ഹാകം; തം പജഹഥ. തം വോ പഹീനം ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതി…പേ… ജിവ്ഹാ ന തുമ്ഹാകം; തം പജഹഥ. സാ വോ പഹീനാ ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതി…പേ… മനോ ന തുമ്ഹാകം; തം പജഹഥ. സോ വോ പഹീനോ ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതി. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, യം ഇമസ്മിം ജേതവനേ തിണകട്ഠസാഖാപലാസം തം ജനോ ഹരേയ്യ വാ ഡഹേയ്യ വാ യഥാപച്ചയം വാ കരേയ്യ, അപി നു തുമ്ഹാകം ഏവമസ്സ – ‘അമ്ഹേ ജനോ ഹരതി വാ ഡഹതി വാ യഥാപച്ചയം വാ കരോതീ’’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’. ‘‘തം കിസ്സ ഹേതു’’? ‘‘ന ഹി നോ ഏതം, ഭന്തേ, അത്താ വാ അത്തനിയം വാ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചക്ഖു ന തുമ്ഹാകം; തം പജഹഥ. തം വോ പഹീനം ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതി…പേ… ജിവ്ഹാ ന തുമ്ഹാകം; തം പജഹഥ. സാ വോ പഹീനാ ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതി…പേ… മനോ ന തുമ്ഹാകം; തം പജഹഥ. സോ വോ പഹീനോ ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതീ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. ദുതിയനതുമ്ഹാകംസുത്തം

൧൩൯. ‘‘യം, ഭിക്ഖവേ, ന തുമ്ഹാകം, തം പജഹഥ. തം വോ പഹീനം ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതി. കിഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ന തുമ്ഹാകം? രൂപാ, ഭിക്ഖവേ, ന തുമ്ഹാകം; തേ പജഹഥ. തേ വോ പഹീനാ ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സന്തി. സദ്ദാ… ഗന്ധാ… രസാ… ഫോട്ഠബ്ബാ… ധമ്മാ ന തുമ്ഹാകം; തേ പജഹഥ. തേ വോ പഹീനാ ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സന്തി. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, യം ഇമസ്മിം ജേതവനേ…പേ… ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, രൂപാ ന തുമ്ഹാകം; തേ പജഹഥ. തേ വോ പഹീനാ ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സന്തീ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. അജ്ഝത്താനിച്ചഹേതുസുത്തം

൧൪൦. ‘‘ചക്ഖും, ഭിക്ഖവേ, അനിച്ചം. യോപി ഹേതു, യോപി പച്ചയോ ചക്ഖുസ്സ ഉപ്പാദായ, സോപി അനിച്ചോ. അനിച്ചസമ്ഭൂതം, ഭിക്ഖവേ, ചക്ഖു കുതോ നിച്ചം ഭവിസ്സതി…പേ… ജിവ്ഹാ അനിച്ചാ. യോപി ഹേതു, യോപി പച്ചയോ ജിവ്ഹായ ഉപ്പാദായ സോപി അനിച്ചോ. അനിച്ചസമ്ഭൂതാ, ഭിക്ഖവേ, ജിവ്ഹാ കുതോ നിച്ചാ ഭവിസ്സതി…പേ… മനോ അനിച്ചോ. യോപി, ഭിക്ഖവേ, ഹേതു യോപി പച്ചയോ മനസ്സ ഉപ്പാദായ, സോപി അനിച്ചോ. അനിച്ചസമ്ഭൂതോ, ഭിക്ഖവേ, മനോ കുതോ നിച്ചോ ഭവിസ്സതി! ഏവം പസ്സം, ഭിക്ഖവേ, സുതവാ അരിയസാവകോ ചക്ഖുസ്മിമ്പി നിബ്ബിന്ദതി…പേ… ജിവ്ഹായപി നിബ്ബിന്ദതി…പേ… നിബ്ബിന്ദം വിരജ്ജതി; വിരാഗാ വിമുച്ചതി; വിമുത്തസ്മിം വിമുത്തമിതി ഞാണം ഹോതി. ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി പജാനാതീ’’തി. സത്തമം.

൮. അജ്ഝത്തദുക്ഖഹേതുസുത്തം

൧൪൧. ‘‘ചക്ഖും, ഭിക്ഖവേ, ദുക്ഖം. യോപി ഹേതു യോപി പച്ചയോ ചക്ഖുസ്സ ഉപ്പാദായ, സോപി ദുക്ഖോ. ദുക്ഖസമ്ഭൂതം, ഭിക്ഖവേ, ചക്ഖു കുതോ സുഖം ഭവിസ്സതി…പേ… ജിവ്ഹാ ദുക്ഖാ. യോപി ഹേതു, യോപി പച്ചയോ ജിവ്ഹായ ഉപ്പാദായ, സോപി ദുക്ഖോ. ദുക്ഖസമ്ഭൂതാ, ഭിക്ഖവേ, ജിവ്ഹാ കുതോ സുഖാ ഭവിസ്സതി…പേ… മനോ ദുക്ഖോ. യോപി ഹേതു യോപി പച്ചയോ മനസ്സ ഉപ്പാദായ, സോപി ദുക്ഖോ. ദുക്ഖസമ്ഭൂതോ, ഭിക്ഖവേ, മനോ കുതോ സുഖോ ഭവിസ്സതി! ഏവം പസ്സം…പേ… ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി പജാനാതീ’’തി. അട്ഠമം.

൯. അജ്ഝത്താനത്തഹേതുസുത്തം

൧൪൨. ‘‘ചക്ഖും, ഭിക്ഖവേ, അനത്താ. യോപി ഹേതു, യോപി പച്ചയോ ചക്ഖുസ്സ ഉപ്പാദായ, സോപി അനത്താ. അനത്തസമ്ഭൂതം, ഭിക്ഖവേ, ചക്ഖു കുതോ അത്താ ഭവിസ്സതി…പേ… ജിവ്ഹാ അനത്താ. യോപി ഹേതു യോപി പച്ചയോ ജിവ്ഹായ ഉപ്പാദായ, സോപി അനത്താ. അനത്തസമ്ഭൂതാ, ഭിക്ഖവേ, ജിവ്ഹാ കുതോ അത്താ ഭവിസ്സതി…പേ… മനോ അനത്താ. യോപി ഹേതു യോപി പച്ചയോ മനസ്സ ഉപ്പാദായ, സോപി അനത്താ. അനത്തസമ്ഭൂതോ, ഭിക്ഖവേ, മനോ കുതോ അത്താ ഭവിസ്സതി! ഏവം പസ്സം…പേ… ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി പജാനാതീ’’തി. നവമം.

൧൦. ബാഹിരാനിച്ചഹേതുസുത്തം

൧൪൩. ‘‘രൂപാ, ഭിക്ഖവേ, അനിച്ചാ. യോപി ഹേതു, യോപി പച്ചയോ രൂപാനം ഉപ്പാദായ, സോപി അനിച്ചോ. അനിച്ചസമ്ഭൂതാ, ഭിക്ഖവേ, രൂപാ കുതോ നിച്ചാ ഭവിസ്സന്തി! സദ്ദാ… ഗന്ധാ… രസാ… ഫോട്ഠബ്ബാ… ധമ്മാ അനിച്ചാ. യോപി ഹേതു, യോപി പച്ചയോ ധമ്മാനം ഉപ്പാദായ, സോപി അനിച്ചോ. അനിച്ചസമ്ഭൂതാ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ കുതോ നിച്ചാ ഭവിസ്സന്തി! ഏവം പസ്സം…പേ… ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി പജാനാതീ’’തി. ദസമം.

൧൧. ബാഹിരദുക്ഖഹേതുസുത്തം

൧൪൪. ‘‘രൂപാ, ഭിക്ഖവേ, ദുക്ഖാ. യോപി ഹേതു, യോപി പച്ചയോ രൂപാനം ഉപ്പാദായ, സോപി ദുക്ഖോ. ദുക്ഖസമ്ഭൂതാ, ഭിക്ഖവേ, രൂപാ കുതോ സുഖാ ഭവിസ്സന്തി! സദ്ദാ… ഗന്ധാ… രസാ… ഫോട്ഠബ്ബാ… ധമ്മാ ദുക്ഖാ. യോപി ഹേതു, യോപി പച്ചയോ ധമ്മാനം ഉപ്പാദായ, സോപി ദുക്ഖോ. ദുക്ഖസമ്ഭൂതാ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ കുതോ സുഖാ ഭവിസ്സന്തി! ഏവം പസ്സം…പേ… ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി പജാനാതീ’’തി. ഏകാദസമം.

൧൨. ബാഹിരാനത്തഹേതുസുത്തം

൧൪൫. ‘‘രൂപാ, ഭിക്ഖവേ, അനത്താ. യോപി ഹേതു, യോപി പച്ചയോ രൂപാനം ഉപ്പാദായ, സോപി അനത്താ. അനത്തസമ്ഭൂതാ, ഭിക്ഖവേ, രൂപാ കുതോ അത്താ ഭവിസ്സന്തി! സദ്ദാ… ഗന്ധാ… രസാ… ഫോട്ഠബ്ബാ… ധമ്മാ അനത്താ. യോപി ഹേതു, യോപി പച്ചയോ ധമ്മാനം ഉപ്പാദായ, സോപി അനത്താ. അനത്തസമ്ഭൂതാ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ കുതോ അത്താ ഭവിസ്സന്തി! ഏവം പസ്സം, ഭിക്ഖവേ, സുതവാ അരിയസാവകോ രൂപേസുപി നിബ്ബിന്ദതി, സദ്ദേസുപി… ഗന്ധേസുപി… രസേസുപി… ഫോട്ഠബ്ബേസുപി… ധമ്മേസുപി നിബ്ബിന്ദതി. നിബ്ബിന്ദം വിരജ്ജതി; വിരാഗാ വിമുച്ചതി; വിമുത്തസ്മിം വിമുത്തമിതി ഞാണം ഹോതി. ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി പജാനാതീ’’തി. ദ്വാദസമം.

ദേവദഹവഗ്ഗോ ചുദ്ദസമോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ദേവദഹോ ഖണോ രൂപാ, ദ്വേ നതുമ്ഹാകമേവ ച;

ഹേതുനാപി തയോ വുത്താ, ദുവേ അജ്ഝത്തബാഹിരാതി.