൧൫. നവപുരാണവഗ്ഗോ

൧. കമ്മനിരോധസുത്തം

൧൪൬. ‘‘നവപുരാണാനി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മാനി ദേസേസ്സാമി കമ്മനിരോധം കമ്മനിരോധഗാമിനിഞ്ച പടിപദം. തം സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ; ഭാസിസ്സാമീതി. കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പുരാണകമ്മം? ചക്ഖു, ഭിക്ഖവേ, പുരാണകമ്മം അഭിസങ്ഖതം അഭിസഞ്ചേതയിതം വേദനിയം ദട്ഠബ്ബം…പേ… ജിവ്ഹാ പുരാണകമ്മാ അഭിസങ്ഖതാ അഭിസഞ്ചേതയിതാ വേദനിയാ ദട്ഠബ്ബാ…പേ… മനോ പുരാണകമ്മോ അഭിസങ്ഖതോ അഭിസഞ്ചേതയിതോ വേദനിയോ ദട്ഠബ്ബോ. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, പുരാണകമ്മം. കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, നവകമ്മം? യം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഏതരഹി കമ്മം കരോതി കായേന വാചായ മനസാ, ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, നവകമ്മം. കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, കമ്മനിരോധോ? യോ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, കായകമ്മവചീകമ്മമനോകമ്മസ്സ നിരോധാ വിമുത്തിം ഫുസതി, അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മനിരോധോ. കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, കമ്മനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ? അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി, സമ്മാസങ്കപ്പോ, സമ്മാവാചാ, സമ്മാകമ്മന്തോ, സമ്മാആജീവോ, സമ്മാവായാമോ, സമ്മാസതി, സമ്മാസമാധി – അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കമ്മനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ. ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദേസിതം മയാ പുരാണകമ്മം, ദേസിതം നവകമ്മം, ദേസിതോ കമ്മനിരോധോ, ദേസിതാ കമ്മനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ. യം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്ഥാരാ കരണീയം സാവകാനം ഹിതേസിനാ അനുകമ്പകേന അനുകമ്പം ഉപാദായ, കതം വോ തം മയാ. ഏതാനി, ഭിക്ഖവേ, രുക്ഖമൂലാനി, ഏതാനി സുഞ്ഞാഗാരാനി. ഝായഥ, ഭിക്ഖവേ, മാ പമാദത്ഥ; മാ പച്ഛാവിപ്പടിസാരിനോ അഹുവത്ഥ. അയം വോ അമ്ഹാകം അനുസാസനീ’’തി. പഠമം.

൨. അനിച്ചനിബ്ബാനസപ്പായസുത്തം

൧൪൭. ‘‘നിബ്ബാനസപ്പായം വോ, ഭിക്ഖവേ, പടിപദം ദേസേസ്സാമി. തം സുണാഥ…പേ… കതമാ ച സാ, ഭിക്ഖവേ, നിബ്ബാനസപ്പായാ പടിപദാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ചക്ഖും അനിച്ചന്തി പസ്സതി, രൂപാ അനിച്ചാതി പസ്സതി, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം അനിച്ചന്തി പസ്സതി, ചക്ഖുസമ്ഫസ്സോ അനിച്ചോതി പസ്സതി. യമ്പിദം ചക്ഖുസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദയിതം സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ തമ്പി അനിച്ചന്തി പസ്സതി…പേ… ജിവ്ഹാ അനിച്ചാതി പസ്സതി, രസാ അനിച്ചാതി പസ്സതി, ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം അനിച്ചന്തി പസ്സതി, ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സോ അനിച്ചോതി പസ്സതി, യമ്പിദം ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദയിതം സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ തമ്പി അനിച്ചന്തി പസ്സതി…പേ… മനോ അനിച്ചോതി പസ്സതി, ധമ്മാ അനിച്ചാതി പസ്സതി, മനോവിഞ്ഞാണം അനിച്ചന്തി പസ്സതി, മനോസമ്ഫസ്സോ അനിച്ചോതി പസ്സതി, യമ്പിദം മനോസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദയിതം സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ തമ്പി അനിച്ചന്തി പസ്സതി. അയം ഖോ സാ, ഭിക്ഖവേ, നിബ്ബാനസപ്പായാ പടിപദാ’’തി. ദുതിയം.

൩. ദുക്ഖനിബ്ബാനസപ്പായസുത്തം

൧൪൮. ‘‘നിബ്ബാനസപ്പായം വോ, ഭിക്ഖവേ, പടിപദം ദേസേസ്സാമി. തം സുണാഥ…പേ… കതമാ ച സാ, ഭിക്ഖവേ, നിബ്ബാനസപ്പായാ പടിപദാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ചക്ഖും ദുക്ഖന്തി പസ്സതി, രൂപാ ദുക്ഖാതി പസ്സതി, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം ദുക്ഖന്തി പസ്സതി, ചക്ഖുസമ്ഫസ്സോ ദുക്ഖോതി പസ്സതി, യമ്പിദം ചക്ഖുസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദയിതം സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ തമ്പി ദുക്ഖന്തി പസ്സതി…പേ… ജിവ്ഹാ ദുക്ഖാതി പസ്സതി…പേ… മനോ ദുക്ഖോതി പസ്സതി, ധമ്മാ ദുക്ഖാതി പസ്സതി, മനോവിഞ്ഞാണം ദുക്ഖന്തി പസ്സതി, മനോസമ്ഫസ്സോ ദുക്ഖോതി പസ്സതി, യമ്പിദം മനോസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദയിതം സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ തമ്പി ദുക്ഖന്തി പസ്സതി. അയം ഖോ സാ, ഭിക്ഖവേ, നിബ്ബാനസപ്പായാ പടിപദാ’’തി. തതിയം.

൪. അനത്തനിബ്ബാനസപ്പായസുത്തം

൧൪൯. ‘‘നിബ്ബാനസപ്പായം വോ, ഭിക്ഖവേ, പടിപദം ദേസേസ്സാമി. തം സുണാഥ…പേ… കതമാ ച സാ, ഭിക്ഖവേ, നിബ്ബാനസപ്പായാ പടിപദാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ചക്ഖും അനത്താതി പസ്സതി, രൂപാ അനത്താതി പസ്സതി, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം അനത്താതി പസ്സതി, ചക്ഖുസമ്ഫസ്സോ അനത്താതി പസ്സതി, യമ്പിദം ചക്ഖുസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദയിതം സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ തമ്പി അനത്താതി പസ്സതി…പേ… മനോ അനത്താതി പസ്സതി, ധമ്മാ അനത്താതി പസ്സതി, മനോവിഞ്ഞാണം അനത്താതി പസ്സതി, മനോസമ്ഫസ്സോ അനത്താതി പസ്സതി, യമ്പിദം മനോസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദയിതം സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ തമ്പി അനത്താതി പസ്സതി. അയം ഖോ സാ, ഭിക്ഖവേ, നിബ്ബാനസപ്പായാ പടിപദാ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. നിബ്ബാനസപ്പായപടിപദാസുത്തം

൧൫൦. ‘‘നിബ്ബാനസപ്പായം വോ, ഭിക്ഖവേ, പടിപദം ദേസേസ്സാമി. തം സുണാഥ…പേ… കതമാ ച സാ, ഭിക്ഖവേ, നിബ്ബാനസപ്പായാ പടിപദാ? തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ, ചക്ഖു നിച്ചം വാ അനിച്ചം വാ’’തി?

‘‘അനിച്ചം, ഭന്തേ’’.

‘‘യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വാ തം സുഖം വാ’’തി?

‘‘ദുക്ഖം, ഭന്തേ’’.

‘‘യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം, കല്ലം നു തം സമനുപസ്സിതും – ‘ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താ’’’തി?

‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’.

‘‘രൂപാ നിച്ചാ വാ അനിച്ചാ വാ’’തി?

‘‘അനിച്ചാ, ഭന്തേ’’…പേ….

‘‘ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം… ചക്ഖുസമ്ഫസ്സോ…പേ… യമ്പിദം മനോസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദയിതം സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ തമ്പി നിച്ചം വാ അനിച്ചം വാ’’തി?

‘‘അനിച്ചം, ഭന്തേ’’.

‘‘യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വാ തം സുഖം വാ’’തി?

‘‘ദുക്ഖം, ഭന്തേ’’.

‘‘യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം, കല്ലം നു തം സമനുപസ്സിതും – ‘ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താ’’’തി?

‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’.

‘‘ഏവം പസ്സം, ഭിക്ഖവേ, സുതവാ അരിയസാവകോ ചക്ഖുസ്മിമ്പി നിബ്ബിന്ദതി, രൂപേസുപി നിബ്ബിന്ദതി, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണേപി നിബ്ബിന്ദതി, ചക്ഖുസമ്ഫസ്സേപി നിബ്ബിന്ദതി…പേ… യമ്പിദം മനോസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദയിതം സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ തസ്മിമ്പി നിബ്ബിന്ദതി. നിബ്ബിന്ദം വിരജ്ജതി; വിരാഗാ വിമുച്ചതി …പേ… നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാതി. അയം ഖോ സാ, ഭിക്ഖവേ, നിബ്ബാനസപ്പായാ പടിപദാ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. അന്തേവാസികസുത്തം

൧൫൧. ‘‘അനന്തേവാസികമിദം, ഭിക്ഖവേ, ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതി അനാചരിയകം. സന്തേവാസികോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സാചരിയകോ ദുക്ഖം ന ഫാസു [ഫാസും (സീ. പീ.)] വിഹരതി. അനന്തേവാസികോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അനാചരിയകോ സുഖം ഫാസു വിഹരതി. കഥഞ്ച, ഭിക്ഖു, സന്തേവാസികോ സാചരിയകോ ദുക്ഖം ന ഫാസു വിഹരതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ചക്ഖുനാ രൂപം ദിസ്വാ ഉപ്പജ്ജന്തി പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ സരസങ്കപ്പാ സംയോജനിയാ. ത്യാസ്സ അന്തോ വസന്തി, അന്തസ്സ വസന്തി പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാതി. തസ്മാ സന്തേവാസികോതി വുച്ചതി. തേ നം സമുദാചരന്തി, സമുദാചരന്തി നം പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാതി. തസ്മാ സാചരിയകോതി വുച്ചതി…പേ….

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ജിവ്ഹായ രസം സായിത്വാ ഉപ്പജ്ജന്തി പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ സരസങ്കപ്പാ സംയോജനിയാ. ത്യാസ്സ അന്തോ വസന്തി, അന്തസ്സ വസന്തി പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാതി. തസ്മാ സന്തേവാസികോതി വുച്ചതി. തേ നം സമുദാചരന്തി, സമുദാചരന്തി നം പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാതി. തസ്മാ സാചരിയകോതി വുച്ചതി…പേ….

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ മനസാ ധമ്മം വിഞ്ഞായ ഉപ്പജ്ജന്തി പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ സരസങ്കപ്പാ സംയോജനിയാ. ത്യാസ്സ അന്തോ വസന്തി, അന്തസ്സ വസന്തി പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാതി. തസ്മാ സന്തേവാസികോതി വുച്ചതി. തേ നം സമുദാചരന്തി, സമുദാചരന്തി നം പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാതി. തസ്മാ സാചരിയകോതി വുച്ചതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സന്തേവാസികോ സാചരിയകോ ദുക്ഖം, ന ഫാസു വിഹരതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അനന്തേവാസികോ അനാചരിയകോ സുഖം ഫാസു വിഹരതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ചക്ഖുനാ രൂപം ദിസ്വാ ന ഉപ്പജ്ജന്തി പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ സരസങ്കപ്പാ സംയോജനിയാ. ത്യാസ്സ ന അന്തോ വസന്തി, നാസ്സ അന്തോ വസന്തി പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാതി. തസ്മാ അനന്തേവാസികോതി വുച്ചതി. തേ നം ന സമുദാചരന്തി, ന സമുദാചരന്തി നം പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാതി. തസ്മാ അനാചരിയകോതി വുച്ചതി…പേ….

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ജിവ്ഹായ രസം സായിത്വാ ന ഉപ്പജ്ജന്തി പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ സരസങ്കപ്പാ സംയോജനിയാ. ത്യാസ്സ ന അന്തോ വസന്തി, നാസ്സ അന്തോ വസന്തി പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാതി. തസ്മാ അനന്തേവാസികോതി വുച്ചതി. തേ നം ന സമുദാചരന്തി, ന സമുദാചരന്തി നം പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാതി. തസ്മാ അനാചരിയകോതി വുച്ചതി…പേ….

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ മനസാ ധമ്മം വിഞ്ഞായ ന ഉപ്പജ്ജന്തി പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ സരസങ്കപ്പാ സംയോജനിയാ. ത്യാസ്സ ന അന്തോ വസന്തി, നാസ്സ അന്തോ വസന്തി പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാതി. തസ്മാ അനന്തേവാസികോതി വുച്ചതി. തേ നം ന സമുദാചരന്തി, ന സമുദാചരന്തി നം പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാതി. തസ്മാ അനാചരിയകോതി വുച്ചതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അനന്തേവാസികോ അനാചരിയകോ സുഖം ഫാസു വിഹരതി. അനന്തേവാസികമിദം, ഭിക്ഖവേ, ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതി. അനാചരിയകം സന്തേവാസികോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സാചരിയകോ ദുക്ഖം, ന ഫാസു വിഹരതി. അനന്തേവാസികോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അനാചരിയകോ സുഖം ഫാസു വിഹരതീ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. കിമത്ഥിയബ്രഹ്മചരിയസുത്തം

൧൫൨. ‘‘സചേ വോ, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞതിത്ഥിയാ പരിബ്ബാജകാ ഏവം പുച്ഛേയ്യും – ‘കിമത്ഥിയം, ആവുസോ, സമണേ ഗോതമേ ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതീ’തി? ഏവം പുട്ഠാ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, തേസം അഞ്ഞതിത്ഥിയാനം പരിബ്ബാജകാനം ഏവം ബ്യാകരേയ്യാഥ – ‘ദുക്ഖസ്സ ഖോ, ആവുസോ, പരിഞ്ഞായ ഭഗവതി ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതീ’തി. സചേ പന വോ, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞതിത്ഥിയാ പരിബ്ബാജകാ ഏവം പുച്ഛേയ്യും – ‘കതമം പനാവുസോ, ദുക്ഖം, യസ്സ പരിഞ്ഞായ സമണേ ഗോതമേ ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതീ’തി? ഏവം പുട്ഠാ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, തേസം അഞ്ഞതിത്ഥിയാനം പരിബ്ബാജകാനം ഏവം ബ്യാകരേയ്യാഥ –

‘‘ചക്ഖു ഖോ, ആവുസോ, ദുക്ഖം; തസ്സ പരിഞ്ഞായ ഭഗവതി ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതി. രൂപാ ദുക്ഖാ; തേസം പരിഞ്ഞായ ഭഗവതി ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതി. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം ദുക്ഖം; തസ്സ പരിഞ്ഞായ ഭഗവതി ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതി. ചക്ഖുസമ്ഫസ്സോ ദുക്ഖോ; തസ്സ പരിഞ്ഞായ ഭഗവതി ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതി. യമ്പിദം ചക്ഖുസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദയിതം സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ തമ്പി ദുക്ഖം; തസ്സ പരിഞ്ഞായ ഭഗവതി ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതി…പേ… ജിവ്ഹാ ദുക്ഖാ… മനോ ദുക്ഖോ; തസ്സ പരിഞ്ഞായ ഭഗവതി ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതി…പേ… യമ്പിദം മനോസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദയിതം സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ തമ്പി ദുക്ഖം; തസ്സ പരിഞ്ഞായ ഭഗവതി ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതി. ഇദം ഖോ, ആവുസോ, ദുക്ഖം; യസ്സ പരിഞ്ഞായ ഭഗവതി ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതീ’തി. ഏവം പുട്ഠാ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, തേസം അഞ്ഞതിത്ഥിയാനം പരിബ്ബാജകാനം ഏവം ബ്യാകരേയ്യാഥാ’’തി. സത്തമം.

൮. അത്ഥിനുഖോപരിയായസുത്തം

൧൫൩. ‘‘അത്ഥി നു ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പരിയായോ യം പരിയായം ആഗമ്മ ഭിക്ഖു അഞ്ഞത്രേവ സദ്ധായ, അഞ്ഞത്ര രുചിയാ, അഞ്ഞത്ര അനുസ്സവാ, അഞ്ഞത്ര ആകാരപരിവിതക്കാ, അഞ്ഞത്ര ദിട്ഠിനിജ്ഝാനക്ഖന്തിയാ അഞ്ഞം ബ്യാകരേയ്യ – ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി പജാനാമീ’’തി [പജാനാതീതി (സ്യാ. കം. പീ. ക.)]? ‘‘ഭഗവംമൂലകാ നോ, ഭന്തേ, ധമ്മാ, ഭഗവംനേത്തികാ ഭഗവംപടിസരണാ. സാധു വത, ഭന്തേ, ഭഗവന്തംയേവ പടിഭാതു ഏതസ്സ ഭാസിതസ്സ അത്ഥോ. ഭഗവതോ സുത്വാ ഭിക്ഖൂ ധാരേസ്സന്തീ’’തി. ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ; ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, പരിയായോ യം പരിയായം ആഗമ്മ ഭിക്ഖു അഞ്ഞത്രേവ സദ്ധായ, അഞ്ഞത്ര രുചിയാ, അഞ്ഞത്ര അനുസ്സവാ, അഞ്ഞത്ര ആകാരപരിവിതക്കാ, അഞ്ഞത്ര ദിട്ഠിനിജ്ഝാനക്ഖന്തിയാ അഞ്ഞം ബ്യാകരേയ്യ – ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി പജാനാമീ’’തി.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, പരിയായോ, യം പരിയായം ആഗമ്മ ഭിക്ഖു അഞ്ഞത്രേവ സദ്ധായ…പേ… അഞ്ഞത്ര ദിട്ഠിനിജ്ഝാനക്ഖന്തിയാ അഞ്ഞം ബ്യാകരോതി – ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാമീ’തി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ചക്ഖുനാ രൂപം ദിസ്വാ സന്തം വാ അജ്ഝത്തം രാഗദോസമോഹം, അത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം രാഗദോസമോഹോതി പജാനാതി; അസന്തം വാ അജ്ഝത്തം രാഗദോസമോഹം, നത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം രാഗദോസമോഹോതി പജാനാതി. യം തം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ചക്ഖുനാ രൂപം ദിസ്വാ സന്തം വാ അജ്ഝത്തം രാഗദോസമോഹം, അത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം രാഗദോസമോഹോതി പജാനാതി; അസന്തം വാ അജ്ഝത്തം രാഗദോസമോഹം, നത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം രാഗദോസമോഹോതി പജാനാതി. അപി നുമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ സദ്ധായ വാ വേദിതബ്ബാ, രുചിയാ വാ വേദിതബ്ബാ, അനുസ്സവേന വാ വേദിതബ്ബാ, ആകാരപരിവിതക്കേന വാ വേദിതബ്ബാ, ദിട്ഠിനിജ്ഝാനക്ഖന്തിയാ വാ വേദിതബ്ബാ’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’. ‘‘നനുമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ പഞ്ഞായ ദിസ്വാ വേദിതബ്ബാ’’തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’. ‘‘അയം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പരിയായോ യം പരിയായം ആഗമ്മ ഭിക്ഖു അഞ്ഞത്രേവ സദ്ധായ, അഞ്ഞത്ര രുചിയാ, അഞ്ഞത്ര അനുസ്സവാ, അഞ്ഞത്ര ആകാരപരിവിതക്കാ, അഞ്ഞത്ര ദിട്ഠിനിജ്ഝാനക്ഖന്തിയാ അഞ്ഞം ബ്യാകരോതി – ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി പജാനാമീ’’തി…പേ….

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ജിവ്ഹായ രസം സായിത്വാ സന്തം വാ അജ്ഝത്തം…പേ… രാഗദോസമോഹോതി പജാനാതി; അസന്തം വാ അജ്ഝത്തം രാഗദോസമോഹം, നത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം രാഗദോസമോഹോതി പജാനാതി. യം തം, ഭിക്ഖവേ, ജിവ്ഹായ രസം സായിത്വാ സന്തം വാ അജ്ഝത്തം രാഗദോസമോഹം, അത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം രാഗദോസമോഹോതി പജാനാതി; അസന്തം വാ അജ്ഝത്തം രാഗദോസമോഹം, നത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം രാഗദോസമോഹോതി പജാനാതി; അപി നുമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ സദ്ധായ വാ വേദിതബ്ബാ, രുചിയാ വാ വേദിതബ്ബാ, അനുസ്സവേന വാ വേദിതബ്ബാ, ആകാരപരിവിതക്കേന വാ വേദിതബ്ബാ, ദിട്ഠിനിജ്ഝാനക്ഖന്തിയാ വാ വേദിതബ്ബാ’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’. ‘‘നനുമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ പഞ്ഞായ ദിസ്വാ വേദിതബ്ബാ’’തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’. ‘‘അയമ്പി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പരിയായോ യം പരിയായം ആഗമ്മ ഭിക്ഖു അഞ്ഞത്രേവ സദ്ധായ, അഞ്ഞത്ര രുചിയാ, അഞ്ഞത്ര അനുസ്സവാ, അഞ്ഞത്ര ആകാരപരിവിതക്കാ, അഞ്ഞത്ര ദിട്ഠിനിജ്ഝാനക്ഖന്തിയാ അഞ്ഞം ബ്യാകരോതി – ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി പജാനാമീ’’തി [പജാനാതീതി (സ്യാ. കം. പീ. ക.)] …പേ….

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു മനസാ ധമ്മം വിഞ്ഞായ സന്തം വാ അജ്ഝത്തം രാഗദോസമോഹം, അത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം രാഗദോസമോഹോതി പജാനാതി; അസന്തം വാ അജ്ഝത്തം രാഗദോസമോഹം, നത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം രാഗദോസമോഹോതി പജാനാതി. യം തം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു മനസാ ധമ്മം വിഞ്ഞായ സന്തം വാ അജ്ഝത്തം രാഗദോസമോഹം, അത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം രാഗദോസമോഹോതി പജാനാതി; അസന്തം വാ അജ്ഝത്തം രാഗദോസമോഹം, നത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം രാഗദോസമോഹോതി പജാനാതി; അപി നുമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ സദ്ധായ വാ വേദിതബ്ബാ, രുചിയാ വാ വേദിതബ്ബാ, അനുസ്സവേന വാ വേദിതബ്ബാ, ആകാരപരിവിതക്കേന വാ വേദിതബ്ബാ, ദിട്ഠിനിജ്ഝാനക്ഖന്തിയാ വാ വേദിതബ്ബാ’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’. ‘‘നനുമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ പഞ്ഞായ ദിസ്വാ വേദിതബ്ബാ’’തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’. ‘‘അയമ്പി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പരിയായോ യം പരിയായം ആഗമ്മ ഭിക്ഖു അഞ്ഞത്രേവ സദ്ധായ, അഞ്ഞത്ര രുചിയാ, അഞ്ഞത്ര അനുസ്സവാ, അഞ്ഞത്ര ആകാരപരിവിതക്കാ, അഞ്ഞത്ര ദിട്ഠിനിജ്ഝാനക്ഖന്തിയാ അഞ്ഞം ബ്യാകരോതി – ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി പജാനാമീ’’തി. അട്ഠമം.

൯. ഇന്ദ്രിയസമ്പന്നസുത്തം

൧൫൪. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി…പേ… ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘‘ഇന്ദ്രിയസമ്പന്നോ, ഇന്ദ്രിയസമ്പന്നോ’തി, ഭന്തേ, വുച്ചതി. കിത്താവതാ നു ഖോ, ഭന്തേ, ഇന്ദ്രിയസമ്പന്നോ ഹോതീ’’തി?

‘‘ചക്ഖുന്ദ്രിയേ ചേ, ഭിക്ഖു, ഉദയബ്ബയാനുപസ്സീ വിഹരന്തോ ചക്ഖുന്ദ്രിയേ നിബ്ബിന്ദതി…പേ… ജിവ്ഹിന്ദ്രിയേ ചേ, ഭിക്ഖു, ഉദയബ്ബയാനുപസ്സീ വിഹരന്തോ ജിവ്ഹിന്ദ്രിയേ നിബ്ബിന്ദതി…പേ… മനിന്ദ്രിയേ ചേ, ഭിക്ഖു, ഉദയബ്ബയാനുപസ്സീ വിഹരന്തോ മനിന്ദ്രിയേ നിബ്ബിന്ദതി. നിബ്ബിന്ദം വിരജ്ജതി…പേ… വിമുത്തസ്മിം വിമുത്തമിതി ഞാണം ഹോതി. ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി പജാനാതി. ഏത്താവതാ ഖോ, ഭിക്ഖു, ഇന്ദ്രിയസമ്പന്നോ ഹോതീ’’തി. നവമം.

൧൦. ധമ്മകഥികപുച്ഛസുത്തം

൧൫൫. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി…പേ… ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘‘ധമ്മകഥികോ, ധമ്മകഥികോ’തി, ഭന്തേ, വുച്ചതി. കിത്താവതാ നു ഖോ, ഭന്തേ, ധമ്മകഥികോ ഹോതീ’’തി?

‘‘ചക്ഖുസ്സ ചേ, ഭിക്ഖു നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ ധമ്മം ദേസേതി, ‘ധമ്മകഥികോ ഭിക്ഖൂ’തി അലംവചനായ. ചക്ഖുസ്സ ചേ, ഭിക്ഖു, നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ പടിപന്നോ ഹോതി, ‘ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നോ ഭിക്ഖൂ’തി അലംവചനായ. ചക്ഖുസ്സ ചേ, ഭിക്ഖു, നിബ്ബിദാ വിരാഗാ നിരോധാ അനുപാദാവിമുത്തോ ഹോതി, ‘ദിട്ഠധമ്മനിബ്ബാനപ്പത്തോ ഭിക്ഖൂ’തി അലംവചനായ…പേ… ജിവ്ഹായ ചേ, ഭിക്ഖു, നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ ധമ്മം ദേസേതി, ‘ധമ്മകഥികോ ഭിക്ഖൂ’തി അലംവചനായ…പേ… മനസ്സ ചേ, ഭിക്ഖു, നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ ധമ്മം ദേസേതി, ‘ധമ്മകഥികോ ഭിക്ഖൂ’തി അലംവചനായ. മനസ്സ ചേ, ഭിക്ഖു, നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ പടിപന്നോ ഹോതി, ‘ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നോ ഭിക്ഖൂ’തി അലംവചനായ. മനസ്സ ചേ, ഭിക്ഖു, നിബ്ബിദാ വിരാഗാ നിരോധാ അനുപാദാവിമുത്തോ ഹോതി, ‘ദിട്ഠധമ്മനിബ്ബാനപ്പത്തോ ഭിക്ഖൂ’തി അലംവചനായാ’’തി. ദസമം.

നവപുരാണവഗ്ഗോ പഞ്ചദസമോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

കമ്മം ചത്താരി സപ്പായാ, അനന്തേവാസി കിമത്ഥിയാ;

അത്ഥി നു ഖോ പരിയായോ, ഇന്ദ്രിയകഥികേന ചാതി.

സളായതനവഗ്ഗേ തതിയപണ്ണാസകോ സമത്തോ.

തസ്സ വഗ്ഗുദ്ദാനം –

യോഗക്ഖേമി ച ലോകോ ച, ഗഹപതി ദേവദഹേന ച;

നവപുരാണേന പണ്ണാസോ, തതിയോ തേന വുച്ചതീതി.