൪. ലോകസമുദയസുത്തം

൧൦൭. ‘‘ലോകസ്സ, ഭിക്ഖവേ, സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച ദേസേസ്സാമി. തം സുണാഥ. കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, ലോകസ്സ സമുദയോ? ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച രൂപേ ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം. തിണ്ണം സങ്ഗതി ഫസ്സോ. ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ; വേദനാപച്ചയാ തണ്ഹാ; തണ്ഹാപച്ചയാ ഉപാദാനം; ഉപാദാനപച്ചയാ ഭവോ; ഭവപച്ചയാ ജാതി; ജാതിപച്ചയാ ജരാമരണം സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ സമ്ഭവന്തി. അയം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ലോകസ്സ സമുദയോ …പേ… ജിവ്ഹഞ്ച പടിച്ച രസേ ച ഉപ്പജ്ജതി ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം…പേ… മനഞ്ച പടിച്ച ധമ്മേ ച ഉപ്പജ്ജതി മനോവിഞ്ഞാണം. തിണ്ണം സങ്ഗതി ഫസ്സോ. ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ; വേദനാപച്ചയാ തണ്ഹാ; തണ്ഹാപച്ചയാ ഉപാദാനം; ഉപാദാനപച്ചയാ ഭവോ; ഭവപച്ചയാ ജാതി; ജാതിപച്ചയാ ജരാമരണം സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ സമ്ഭവന്തി. അയം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ലോകസ്സ സമുദയോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, ലോകസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ? ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച രൂപേ ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം. തിണ്ണം സങ്ഗതി ഫസ്സോ. ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ; വേദനാപച്ചയാ തണ്ഹാ. തസ്സായേവ തണ്ഹായ അസേസവിരാഗനിരോധാ ഉപാദാനനിരോധോ; ഉപാദാനനിരോധാ ഭവനിരോധോ; ഭവനിരോധാ ജാതിനിരോധോ; ജാതിനിരോധാ ജരാമരണം സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ നിരുജ്ഝന്തി. ഏവമേതസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ നിരോധോ ഹോതി. അയം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ലോകസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ…പേ… ജിവ്ഹഞ്ച പടിച്ച രസേ ച ഉപ്പജ്ജതി…പേ… മനഞ്ച പടിച്ച ധമ്മേ ച ഉപ്പജ്ജതി മനോവിഞ്ഞാണം. തിണ്ണം സങ്ഗതി ഫസ്സോ. ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ; വേദനാപച്ചയാ തണ്ഹാ. തസ്സായേവ തണ്ഹായ അസേസവിരാഗനിരോധാ ഉപാദാനനിരോധോ; ഉപാദാനനിരോധാ…പേ… ഏവമേതസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ നിരോധോ ഹോതി. അയം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ലോകസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ’’തി. ചതുത്ഥം.