൫. സേയ്യോഹമസ്മിസുത്തം

൧൦൮. ‘‘കിസ്മിം നു ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സതി കിം ഉപാദായ കിം അഭിനിവിസ്സ സേയ്യോഹമസ്മീതി വാ ഹോതി, സദിസോഹമസ്മീതി വാ ഹോതി, ഹീനോഹമസ്മീതി വാ ഹോതീ’’തി?

‘‘ഭഗവംമൂലകാ നോ, ഭന്തേ, ധമ്മാ.

‘‘ചക്ഖുസ്മിം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സതി ചക്ഖും ഉപാദായ ചക്ഖും അഭിനിവിസ്സ സേയ്യോഹമസ്മീതി വാ ഹോതി, സദിസോഹമസ്മീതി വാ ഹോതി, ഹീനോഹമസ്മീതി വാ ഹോതി…പേ… ജിവ്ഹായ സതി…പേ… മനസ്മിം സതി മനം ഉപാദായ മനം അഭിനിവിസ്സ സേയ്യോഹമസ്മീതി വാ ഹോതി, സദിസോഹമസ്മീതി വാ ഹോതി, ഹീനോഹമസ്മീതി വാ ഹോതി. തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ, ചക്ഖു നിച്ചം വാ അനിച്ചം വാ’’തി?

‘‘അനിച്ചം, ഭന്തേ’’.

‘‘യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വാ തം സുഖം വാ’’തി?

‘‘ദുക്ഖം, ഭന്തേ’’.

‘‘യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം, അപി നു തം അനുപാദായ സേയ്യോഹമസ്മീതി വാ അസ്സ, സദിസോഹമസ്മീതി വാ അസ്സ, ഹീനോഹമസ്മീതി വാ അസ്സാ’’തി?

‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’…പേ… ജിവ്ഹാ… കായോ നിച്ചോ വാ അനിച്ചോ വാ’’തി?

‘‘അനിച്ചോ, ഭന്തേ’’…പേ….

‘‘മനോ നിച്ചോ വാ അനിച്ചോ വാ’’തി?

‘‘അനിച്ചോ, ഭന്തേ’’.

‘‘യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വാ തം സുഖം വാ’’തി?

‘‘ദുക്ഖം, ഭന്തേ’’.

‘‘യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം, അപി നു തം അനുപാദായ സേയ്യോഹമസ്മീതി വാ അസ്സ, സദിസോഹമസ്മീതി വാ അസ്സ, ഹീനോഹമസ്മീതി വാ അസ്സാ’’തി?

‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’.

‘‘ഏവം പസ്സം, ഭിക്ഖവേ, സുതവാ അരിയസാവകോ ചക്ഖുസ്മിമ്പി നിബ്ബിന്ദതി…പേ… മനസ്മിമ്പി നിബ്ബിന്ദതി. നിബ്ബിന്ദം വിരജ്ജതി; വിരാഗാ വിമുച്ചതി; വിമുത്തസ്മിം വിമുത്തമിതി ഞാണം ഹോതി. ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി പജാനാതീ’’തി. പഞ്ചമം.