൧൧. യോഗക്ഖേമിവഗ്ഗോ

൧. യോഗക്ഖേമിസുത്തം

൧൦൪. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘യോഗക്ഖേമിപരിയായം വോ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മപരിയായം ദേസേസ്സാമി. തം സുണാഥ. കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, യോഗക്ഖേമിപരിയായോ ധമ്മപരിയായോ? സന്തി, ഭിക്ഖവേ, ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാ രൂപാ ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ പിയരൂപാ കാമൂപസംഹിതാ രജനീയാ. തേ തഥാഗതസ്സ പഹീനാ ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവങ്കതാ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാ. തേസഞ്ച പഹാനായ അക്ഖാസി യോഗം, തസ്മാ തഥാഗതോ ‘യോഗക്ഖേമീ’തി വുച്ചതി…പേ… സന്തി, ഭിക്ഖവേ, മനോവിഞ്ഞേയ്യാ ധമ്മാ ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ പിയരൂപാ കാമൂപസംഹിതാ രജനീയാ. തേ തഥാഗതസ്സ പഹീനാ ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവങ്കതാ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാ. തേസഞ്ച പഹാനായ അക്ഖാസി യോഗം, തസ്മാ തഥാഗതോ ‘യോഗക്ഖേമീ’തി വുച്ചതി. അയം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യോഗക്ഖേമിപരിയായോ ധമ്മപരിയായോ’’തി. പഠമം.

൨. ഉപാദായസുത്തം

൧൦൫. ‘‘കിസ്മിം നു ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സതി കിം ഉപാദായ ഉപ്പജ്ജതി അജ്ഝത്തം സുഖം ദുക്ഖ’’ന്തി?

‘‘ഭഗവംമൂലകാ നോ, ഭന്തേ, ധമ്മാ…പേ….

‘‘ചക്ഖുസ്മിം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സതി ചക്ഖും ഉപാദായ ഉപ്പജ്ജതി അജ്ഝത്തം സുഖം ദുക്ഖം…പേ… മനസ്മിം സതി മനം ഉപാദായ ഉപ്പജ്ജതി അജ്ഝത്തം സുഖം ദുക്ഖം. തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ, ചക്ഖു നിച്ചം വാ അനിച്ചം വാ’’തി?

‘‘അനിച്ചം, ഭന്തേ’’.

‘‘യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വാ തം സുഖം വാ’’തി?

‘‘ദുക്ഖം, ഭന്തേ’’.

‘‘യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം, അപി നു തം അനുപാദായ ഉപ്പജ്ജേയ്യ അജ്ഝത്തം സുഖം ദുക്ഖ’’ന്തി?

‘‘നോ ഹേതം ഭന്തേ’’…പേ….

‘‘ജിവ്ഹാ നിച്ചാ വാ അനിച്ചാ വാ’’തി?

‘‘അനിച്ചാ, ഭന്തേ’’.

‘‘യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വാ തം സുഖം വാ’’തി?

‘‘ദുക്ഖം, ഭന്തേ’’.

‘‘യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം, അപി നു തം അനുപാദായ ഉപ്പജ്ജേയ്യ അജ്ഝത്തം സുഖം ദുക്ഖ’’ന്തി?

‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’…പേ….

‘‘മനോ നിച്ചോ വാ അനിച്ചോ വാ’’തി?

‘‘അനിച്ചോ, ഭന്തേ’’.

‘‘യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വാ തം സുഖം വാ’’തി?

‘‘ദുക്ഖം, ഭന്തേ’’.

‘‘യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം, അപി നു തം അനുപാദായ ഉപ്പജ്ജേയ്യ അജ്ഝത്തം സുഖം ദുക്ഖ’’ന്തി?

‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’.

‘‘ഏവം പസ്സം, ഭിക്ഖവേ, സുതവാ അരിയസാവകോ ചക്ഖുസ്മിമ്പി നിബ്ബിന്ദതി…പേ… മനസ്മിമ്പി നിബ്ബിന്ദതി. നിബ്ബിന്ദം വിരജ്ജതി; വിരാഗാ വിമുച്ചതി; വിമുത്തസ്മിം വിമുത്തമിതി ഞാണം ഹോതി. ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി പജാനാതീ’’തി. ദുതിയം.

൩. ദുക്ഖസമുദയസുത്തം

൧൦൬. ‘‘ദുക്ഖസ്സ, ഭിക്ഖവേ, സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച ദേസേസ്സാമി. തം സുണാഥ. കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, ദുക്ഖസ്സ സമുദയോ? ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച രൂപേ ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം. തിണ്ണം സങ്ഗതി ഫസ്സോ. ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ; വേദനാപച്ചയാ തണ്ഹാ. അയം ദുക്ഖസ്സ സമുദയോ…പേ… ജിവ്ഹഞ്ച പടിച്ച രസേ ച ഉപ്പജ്ജതി ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം. തിണ്ണം സങ്ഗതി ഫസ്സോ. ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ; വേദനാപച്ചയാ തണ്ഹാ. അയം ദുക്ഖസ്സ സമുദയോ…പേ… മനഞ്ച പടിച്ച ധമ്മേ ച ഉപ്പജ്ജതി മനോവിഞ്ഞാണം. തിണ്ണം സങ്ഗതി ഫസ്സോ. ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ; വേദനാപച്ചയാ തണ്ഹാ. അയം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദുക്ഖസ്സ സമുദയോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, ദുക്ഖസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ? ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച രൂപേ ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം. തിണ്ണം സങ്ഗതി ഫസ്സോ. ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ; വേദനാപച്ചയാ തണ്ഹാ. തസ്സായേവ തണ്ഹായ അസേസവിരാഗനിരോധാ ഉപാദാനനിരോധോ; ഉപാദാനനിരോധാ ഭവനിരോധോ; ഭവനിരോധാ ജാതിനിരോധോ; ജാതിനിരോധാ ജരാമരണം സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ നിരുജ്ഝന്തി. ഏവമേതസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ നിരോധോ ഹോതി. അയം ദുക്ഖസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ…പേ… ജിവ്ഹഞ്ച പടിച്ച രസേ ച ഉപ്പജ്ജതി ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം…പേ… മനഞ്ച പടിച്ച ധമ്മേ ച ഉപ്പജ്ജതി മനോവിഞ്ഞാണം. തിണ്ണം സങ്ഗതി ഫസ്സോ. ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ; വേദനാപച്ചയാ തണ്ഹാ. തസ്സായേവ തണ്ഹായ അസേസവിരാഗനിരോധാ ഉപാദാനനിരോധോ; ഉപാദാനനിരോധാ ഭവനിരോധോ; ഭവനിരോധാ ജാതിനിരോധോ; ജാതിനിരോധാ ജരാമരണം സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ നിരുജ്ഝന്തി. ഏവമേതസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ നിരോധോ ഹോതി. അയം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ദുക്ഖസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ’’തി. തതിയം.

൪. ലോകസമുദയസുത്തം

൧൦൭. ‘‘ലോകസ്സ, ഭിക്ഖവേ, സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച ദേസേസ്സാമി. തം സുണാഥ. കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, ലോകസ്സ സമുദയോ? ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച രൂപേ ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം. തിണ്ണം സങ്ഗതി ഫസ്സോ. ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ; വേദനാപച്ചയാ തണ്ഹാ; തണ്ഹാപച്ചയാ ഉപാദാനം; ഉപാദാനപച്ചയാ ഭവോ; ഭവപച്ചയാ ജാതി; ജാതിപച്ചയാ ജരാമരണം സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ സമ്ഭവന്തി. അയം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ലോകസ്സ സമുദയോ …പേ… ജിവ്ഹഞ്ച പടിച്ച രസേ ച ഉപ്പജ്ജതി ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം…പേ… മനഞ്ച പടിച്ച ധമ്മേ ച ഉപ്പജ്ജതി മനോവിഞ്ഞാണം. തിണ്ണം സങ്ഗതി ഫസ്സോ. ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ; വേദനാപച്ചയാ തണ്ഹാ; തണ്ഹാപച്ചയാ ഉപാദാനം; ഉപാദാനപച്ചയാ ഭവോ; ഭവപച്ചയാ ജാതി; ജാതിപച്ചയാ ജരാമരണം സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ സമ്ഭവന്തി. അയം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ലോകസ്സ സമുദയോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, ലോകസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ? ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച രൂപേ ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം. തിണ്ണം സങ്ഗതി ഫസ്സോ. ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ; വേദനാപച്ചയാ തണ്ഹാ. തസ്സായേവ തണ്ഹായ അസേസവിരാഗനിരോധാ ഉപാദാനനിരോധോ; ഉപാദാനനിരോധാ ഭവനിരോധോ; ഭവനിരോധാ ജാതിനിരോധോ; ജാതിനിരോധാ ജരാമരണം സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ നിരുജ്ഝന്തി. ഏവമേതസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ നിരോധോ ഹോതി. അയം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ലോകസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ…പേ… ജിവ്ഹഞ്ച പടിച്ച രസേ ച ഉപ്പജ്ജതി…പേ… മനഞ്ച പടിച്ച ധമ്മേ ച ഉപ്പജ്ജതി മനോവിഞ്ഞാണം. തിണ്ണം സങ്ഗതി ഫസ്സോ. ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ; വേദനാപച്ചയാ തണ്ഹാ. തസ്സായേവ തണ്ഹായ അസേസവിരാഗനിരോധാ ഉപാദാനനിരോധോ; ഉപാദാനനിരോധാ…പേ… ഏവമേതസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ നിരോധോ ഹോതി. അയം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ലോകസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. സേയ്യോഹമസ്മിസുത്തം

൧൦൮. ‘‘കിസ്മിം നു ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സതി കിം ഉപാദായ കിം അഭിനിവിസ്സ സേയ്യോഹമസ്മീതി വാ ഹോതി, സദിസോഹമസ്മീതി വാ ഹോതി, ഹീനോഹമസ്മീതി വാ ഹോതീ’’തി?

‘‘ഭഗവംമൂലകാ നോ, ഭന്തേ, ധമ്മാ.

‘‘ചക്ഖുസ്മിം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സതി ചക്ഖും ഉപാദായ ചക്ഖും അഭിനിവിസ്സ സേയ്യോഹമസ്മീതി വാ ഹോതി, സദിസോഹമസ്മീതി വാ ഹോതി, ഹീനോഹമസ്മീതി വാ ഹോതി…പേ… ജിവ്ഹായ സതി…പേ… മനസ്മിം സതി മനം ഉപാദായ മനം അഭിനിവിസ്സ സേയ്യോഹമസ്മീതി വാ ഹോതി, സദിസോഹമസ്മീതി വാ ഹോതി, ഹീനോഹമസ്മീതി വാ ഹോതി. തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ, ചക്ഖു നിച്ചം വാ അനിച്ചം വാ’’തി?

‘‘അനിച്ചം, ഭന്തേ’’.

‘‘യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വാ തം സുഖം വാ’’തി?

‘‘ദുക്ഖം, ഭന്തേ’’.

‘‘യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം, അപി നു തം അനുപാദായ സേയ്യോഹമസ്മീതി വാ അസ്സ, സദിസോഹമസ്മീതി വാ അസ്സ, ഹീനോഹമസ്മീതി വാ അസ്സാ’’തി?

‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’…പേ… ജിവ്ഹാ… കായോ നിച്ചോ വാ അനിച്ചോ വാ’’തി?

‘‘അനിച്ചോ, ഭന്തേ’’…പേ….

‘‘മനോ നിച്ചോ വാ അനിച്ചോ വാ’’തി?

‘‘അനിച്ചോ, ഭന്തേ’’.

‘‘യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വാ തം സുഖം വാ’’തി?

‘‘ദുക്ഖം, ഭന്തേ’’.

‘‘യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം, അപി നു തം അനുപാദായ സേയ്യോഹമസ്മീതി വാ അസ്സ, സദിസോഹമസ്മീതി വാ അസ്സ, ഹീനോഹമസ്മീതി വാ അസ്സാ’’തി?

‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’.

‘‘ഏവം പസ്സം, ഭിക്ഖവേ, സുതവാ അരിയസാവകോ ചക്ഖുസ്മിമ്പി നിബ്ബിന്ദതി…പേ… മനസ്മിമ്പി നിബ്ബിന്ദതി. നിബ്ബിന്ദം വിരജ്ജതി; വിരാഗാ വിമുച്ചതി; വിമുത്തസ്മിം വിമുത്തമിതി ഞാണം ഹോതി. ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി പജാനാതീ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. സംയോജനിയസുത്തം

൧൦൯. ‘‘സംയോജനിയേ ച, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേ ദേസേസ്സാമി സംയോജനഞ്ച. തം സുണാഥ. കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, സംയോജനിയാ ധമ്മാ, കതമഞ്ച സംയോജനം? ചക്ഖും, ഭിക്ഖവേ, സംയോജനിയോ ധമ്മോ. യോ തത്ഥ ഛന്ദരാഗോ, തം തത്ഥ സംയോജനം…പേ… ജിവ്ഹാ സംയോജനിയോ ധമ്മോ…പേ… മനോ സംയോജനിയോ ധമ്മോ. യോ തത്ഥ ഛന്ദരാഗോ, തം തത്ഥ സംയോജനം. ഇമേ വുച്ചന്തി, ഭിക്ഖവേ, സംയോജനിയാ ധമ്മാ, ഇദം സംയോജന’’ന്തി. ഛട്ഠം.

൭. ഉപാദാനിയസുത്തം

൧൧൦. ‘‘ഉപാദാനിയേ ച, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേ ദേസേസ്സാമി ഉപാദാനഞ്ച. തം സുണാഥ. കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, ഉപാദാനിയാ ധമ്മാ, കതമഞ്ച ഉപാദാനം? ചക്ഖും, ഭിക്ഖവേ, ഉപാദാനിയോ ധമ്മോ. യോ തത്ഥ ഛന്ദരാഗോ, തം തത്ഥ ഉപാദാനം…പേ… ജിവ്ഹാ ഉപാദാനിയോ ധമ്മോ…പേ… മനോ ഉപാദാനിയോ ധമ്മോ. യോ തത്ഥ ഛന്ദരാഗോ, തം തത്ഥ ഉപാദാനം. ഇമേ വുച്ചന്തി, ഭിക്ഖവേ, ഉപാദാനിയാ ധമ്മാ, ഇദം ഉപാദാന’’ന്തി. സത്തമം.

൮. അജ്ഝത്തികായതനപരിജാനനസുത്തം

൧൧൧. ‘‘ചക്ഖും, ഭിക്ഖവേ, അനഭിജാനം അപരിജാനം അവിരാജയം അപ്പജഹം അഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായ. സോതം… ഘാനം… ജിവ്ഹം… കായം… മനം അനഭിജാനം അപരിജാനം അവിരാജയം അപ്പജഹം അഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായ. ചക്ഖുഞ്ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അഭിജാനം പരിജാനം വിരാജയം പജഹം ഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായ…പേ… ജിവ്ഹം… കായം… മനം അഭിജാനം പരിജാനം വിരാജയം പജഹം ഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായാ’’തി. അട്ഠമം.

൯. ബാഹിരായതനപരിജാനനസുത്തം

൧൧൨. ‘‘രൂപേ, ഭിക്ഖവേ, അനഭിജാനം അപരിജാനം അവിരാജയം അപ്പജഹം അഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായ. സദ്ദേ… ഗന്ധേ… രസേ… ഫോട്ഠബ്ബേ… ധമ്മേ അനഭിജാനം അപരിജാനം അവിരാജയം അപ്പജഹം അഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായ. രൂപേ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അഭിജാനം പരിജാനം വിരാജയം പജഹം ഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായ. സദ്ദേ… ഗന്ധേ… രസേ… ഫോട്ഠബ്ബേ… ധമ്മേ അഭിജാനം പരിജാനം വിരാജയം പജഹം ഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായാ’’തി. നവമം.

൧൦. ഉപസ്സുതിസുത്തം

൧൧൩. ഏകം സമയം ഭഗവാ നാതികേ [ഞാതികേ (സീ. സ്യാ. കം.)] വിഹരതി ഗിഞ്ജകാവസഥേ. അഥ ഖോ ഭഗവാ രഹോഗതോ പടിസല്ലീനോ ഇമം ധമ്മപരിയായം അഭാസി – ‘‘ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച രൂപേ ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം. തിണ്ണം സങ്ഗതി ഫസ്സോ. ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ; വേദനാപച്ചയാ തണ്ഹാ; തണ്ഹാപച്ചയാ ഉപാദാനം; ഉപാദാനപച്ചയാ ഭവോ; ഭവപച്ചയാ ജാതി; ജാതിപച്ചയാ ജരാമരണം സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ സമ്ഭവന്തി. ഏവമേതസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ സമുദയോ ഹോതി. ജിവ്ഹഞ്ച പടിച്ച രസേ ച ഉപ്പജ്ജതി…പേ… മനഞ്ച പടിച്ച ധമ്മേ ച ഉപ്പജ്ജതി മനോവിഞ്ഞാണം. തിണ്ണം സങ്ഗതി ഫസ്സോ. ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ; വേദനാപച്ചയാ തണ്ഹാ; തണ്ഹാപച്ചയാ ഉപാദാനം; ഉപാദാനപച്ചയാ ഭവോ; ഭവപച്ചയാ ജാതി; ജാതിപച്ചയാ ജരാമരണം സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ സമ്ഭവന്തി. ഏവമേതസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ സമുദയോ ഹോതി’’.

‘‘ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച രൂപേ ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം. തിണ്ണം സങ്ഗതി ഫസ്സോ. ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ; വേദനാപച്ചയാ തണ്ഹാ. തസ്സായേവ തണ്ഹായ അസേസവിരാഗനിരോധാ ഉപാദാനനിരോധോ; ഉപാദാനനിരോധാ ഭവനിരോധോ; ഭവനിരോധാ ജാതിനിരോധോ; ജാതിനിരോധാ ജരാമരണം സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ നിരുജ്ഝന്തി. ഏവമേതസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ നിരോധോ ഹോതി…പേ… ജിവ്ഹഞ്ച പടിച്ച രസേ ച ഉപ്പജ്ജതി…പേ… മനഞ്ച പടിച്ച ധമ്മേ ച ഉപ്പജ്ജതി മനോവിഞ്ഞാണം. തിണ്ണം സങ്ഗതി ഫസ്സോ. ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ; വേദനാപച്ചയാ തണ്ഹാ. തസ്സായേവ തണ്ഹായ അസേസവിരാഗനിരോധാ ഉപാദാനനിരോധോ; ഉപാദാനനിരോധാ…പേ… ഏവമേതസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ നിരോധോ ഹോതീ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു ഭഗവതോ ഉപസ്സുതി [ഉപസ്സുതിം (സീ. ക.)] ഠിതോ ഹോതി. അദ്ദസാ ഖോ ഭഗവാ തം ഭിക്ഖും ഉപസ്സുതി ഠിതം. ദിസ്വാന തം ഭിക്ഖും ഏതദവോച – ‘‘അസ്സോസി നോ ത്വം, ഭിക്ഖു, ഇമം ധമ്മപരിയായ’’ന്തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’. ‘‘ഉഗ്ഗണ്ഹാഹി ത്വം, ഭിക്ഖു, ഇമം ധമ്മപരിയായം. പരിയാപുണാഹി ത്വം, ഭിക്ഖു, ഇമം ധമ്മപരിയായം. ധാരേഹി ത്വം, ഭിക്ഖു, ഇമം ധമ്മപരിയായം. അത്ഥസംഹിതോയം, ഭിക്ഖു, ധമ്മപരിയായോ ആദിബ്രഹ്മചരിയകോ’’തി. ദസമം.

യോഗക്ഖേമിവഗ്ഗോ ഏകാദസമോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

യോഗക്ഖേമി ഉപാദായ, ദുക്ഖം ലോകോ ച സേയ്യോ ച;

സംയോജനം ഉപാദാനം, ദ്വേ പരിജാനം ഉപസ്സുതീതി.