൧. അദന്തഅഗുത്തസുത്തം

൯൪. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘ഛയിമേ, ഭിക്ഖവേ, ഫസ്സായതനാ അദന്താ അഗുത്താ അരക്ഖിതാ അസംവുതാ ദുക്ഖാധിവാഹാ ഹോന്തി. കതമേ ഛ? ചക്ഖു, ഭിക്ഖവേ, ഫസ്സായതനം അദന്തം അഗുത്തം അരക്ഖിതം അസംവുതം ദുക്ഖാധിവാഹം ഹോതി…പേ… ജിവ്ഹാ, ഭിക്ഖവേ, ഫസ്സായതനം അദന്തം അഗുത്തം അരക്ഖിതം അസംവുതം ദുക്ഖാധിവാഹം ഹോതി…പേ… മനോ, ഭിക്ഖവേ, ഫസ്സായതനം അദന്തം അഗുത്തം അരക്ഖിതം അസംവുതം ദുക്ഖാധിവാഹം ഹോതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഛ ഫസ്സായതനാ അദന്താ അഗുത്താ അരക്ഖിതാ അസംവുതാ ദുക്ഖാധിവാഹാ ഹോന്തി’’.

‘‘ഛയിമേ, ഭിക്ഖവേ, ഫസ്സായതനാ സുദന്താ സുഗുത്താ സുരക്ഖിതാ സുസംവുതാ സുഖാധിവാഹാ ഹോന്തി. കതമേ ഛ? ചക്ഖു, ഭിക്ഖവേ, ഫസ്സായതനം സുദന്തം സുഗുത്തം സുരക്ഖിതം സുസംവുതം സുഖാധിവാഹം ഹോതി…പേ… ജിവ്ഹാ, ഭിക്ഖവേ, ഫസ്സായതനം സുദന്തം സുഗുത്തം സുരക്ഖിതം സുസംവുതം സുഖാധിവാഹം ഹോതി…പേ… മനോ, ഭിക്ഖവേ, ഫസ്സായതനം സുദന്തം സുഗുത്തം സുരക്ഖിതം സുസംവുതം സുഖാധിവാഹം ഹോതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഛ ഫസ്സായതനാ സുദന്താ സുഗുത്താ സുരക്ഖിതാ സുസംവുതാ സുഖാധിവാഹാ ഹോന്തീ’’തി. ഇദമവോച ഭഗവാ…പേ… ഏതദവോച സത്ഥാ –

‘‘സളേവ [ഛളേവ (ക.)] ഫസ്സായതനാനി ഭിക്ഖവോ,

അസംവുതോ യത്ഥ ദുക്ഖം നിഗച്ഛതി;

തേസഞ്ച യേ സംവരണം അവേദിസും,

സദ്ധാദുതിയാ വിഹരന്താനവസ്സുതാ.

‘‘ദിസ്വാന രൂപാനി മനോരമാനി,

അഥോപി ദിസ്വാന അമനോരമാനി;

മനോരമേ രാഗപഥം വിനോദയേ,

ന ചാപ്പിയം മേതി മനം പദോസയേ.

‘‘സദ്ദഞ്ച സുത്വാ ദുഭയം പിയാപ്പിയം,

പിയമ്ഹി സദ്ദേ ന സമുച്ഛിതോ സിയാ;

അഥോപ്പിയേ ദോസഗതം വിനോദയേ,

ന ചാപ്പിയം മേതി മനം പദോസയേ.

‘‘ഗന്ധഞ്ച ഘത്വാ സുരഭിം മനോരമം,

അഥോപി ഘത്വാ അസുചിം അകന്തിയം;

അകന്തിയസ്മിം പടിഘം വിനോദയേ,

ഛന്ദാനുനീതോ ന ച കന്തിയേ സിയാ.

‘‘രസഞ്ച ഭോത്വാന അസാദിതഞ്ച സാദും,

അഥോപി ഭോത്വാന അസാദുമേകദാ;

സാദും രസം നാജ്ഝോസായ ഭുഞ്ജേ,

വിരോധമാസാദുസു നോപദംസയേ.

‘‘ഫസ്സേന ഫുട്ഠോ ന സുഖേന മജ്ജേ [മജ്ഝേ (സ്യാ. കം. പീ.)],

ദുക്ഖേന ഫുട്ഠോപി ന സമ്പവേധേ;

ഫസ്സദ്വയം സുഖദുക്ഖേ ഉപേക്ഖേ,

അനാനുരുദ്ധോ അവിരുദ്ധ കേനചി.

‘‘പപഞ്ചസഞ്ഞാ ഇതരീതരാ നരാ,

പപഞ്ചയന്താ ഉപയന്തി സഞ്ഞിനോ;

മനോമയം ഗേഹസിതഞ്ച സബ്ബം,

പനുജ്ജ നേക്ഖമ്മസിതം ഇരീയതി.

‘‘ഏവം മനോ ഛസ്സു യദാ സുഭാവിതോ,

ഫുട്ഠസ്സ ചിത്തം ന വികമ്പതേ ക്വചി;

തേ രാഗദോസേ അഭിഭുയ്യ ഭിക്ഖവോ,

ഭവത്ഥ [ഭവഥ (സീ. സ്യാ. കം.)] ജാതിമരണസ്സ പാരഗാ’’തി. പഠമം;