൧൦. സളവഗ്ഗോ

൧. അദന്തഅഗുത്തസുത്തം

൯൪. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘ഛയിമേ, ഭിക്ഖവേ, ഫസ്സായതനാ അദന്താ അഗുത്താ അരക്ഖിതാ അസംവുതാ ദുക്ഖാധിവാഹാ ഹോന്തി. കതമേ ഛ? ചക്ഖു, ഭിക്ഖവേ, ഫസ്സായതനം അദന്തം അഗുത്തം അരക്ഖിതം അസംവുതം ദുക്ഖാധിവാഹം ഹോതി…പേ… ജിവ്ഹാ, ഭിക്ഖവേ, ഫസ്സായതനം അദന്തം അഗുത്തം അരക്ഖിതം അസംവുതം ദുക്ഖാധിവാഹം ഹോതി…പേ… മനോ, ഭിക്ഖവേ, ഫസ്സായതനം അദന്തം അഗുത്തം അരക്ഖിതം അസംവുതം ദുക്ഖാധിവാഹം ഹോതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഛ ഫസ്സായതനാ അദന്താ അഗുത്താ അരക്ഖിതാ അസംവുതാ ദുക്ഖാധിവാഹാ ഹോന്തി’’.

‘‘ഛയിമേ, ഭിക്ഖവേ, ഫസ്സായതനാ സുദന്താ സുഗുത്താ സുരക്ഖിതാ സുസംവുതാ സുഖാധിവാഹാ ഹോന്തി. കതമേ ഛ? ചക്ഖു, ഭിക്ഖവേ, ഫസ്സായതനം സുദന്തം സുഗുത്തം സുരക്ഖിതം സുസംവുതം സുഖാധിവാഹം ഹോതി…പേ… ജിവ്ഹാ, ഭിക്ഖവേ, ഫസ്സായതനം സുദന്തം സുഗുത്തം സുരക്ഖിതം സുസംവുതം സുഖാധിവാഹം ഹോതി…പേ… മനോ, ഭിക്ഖവേ, ഫസ്സായതനം സുദന്തം സുഗുത്തം സുരക്ഖിതം സുസംവുതം സുഖാധിവാഹം ഹോതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഛ ഫസ്സായതനാ സുദന്താ സുഗുത്താ സുരക്ഖിതാ സുസംവുതാ സുഖാധിവാഹാ ഹോന്തീ’’തി. ഇദമവോച ഭഗവാ…പേ… ഏതദവോച സത്ഥാ –

‘‘സളേവ [ഛളേവ (ക.)] ഫസ്സായതനാനി ഭിക്ഖവോ,

അസംവുതോ യത്ഥ ദുക്ഖം നിഗച്ഛതി;

തേസഞ്ച യേ സംവരണം അവേദിസും,

സദ്ധാദുതിയാ വിഹരന്താനവസ്സുതാ.

‘‘ദിസ്വാന രൂപാനി മനോരമാനി,

അഥോപി ദിസ്വാന അമനോരമാനി;

മനോരമേ രാഗപഥം വിനോദയേ,

ന ചാപ്പിയം മേതി മനം പദോസയേ.

‘‘സദ്ദഞ്ച സുത്വാ ദുഭയം പിയാപ്പിയം,

പിയമ്ഹി സദ്ദേ ന സമുച്ഛിതോ സിയാ;

അഥോപ്പിയേ ദോസഗതം വിനോദയേ,

ന ചാപ്പിയം മേതി മനം പദോസയേ.

‘‘ഗന്ധഞ്ച ഘത്വാ സുരഭിം മനോരമം,

അഥോപി ഘത്വാ അസുചിം അകന്തിയം;

അകന്തിയസ്മിം പടിഘം വിനോദയേ,

ഛന്ദാനുനീതോ ന ച കന്തിയേ സിയാ.

‘‘രസഞ്ച ഭോത്വാന അസാദിതഞ്ച സാദും,

അഥോപി ഭോത്വാന അസാദുമേകദാ;

സാദും രസം നാജ്ഝോസായ ഭുഞ്ജേ,

വിരോധമാസാദുസു നോപദംസയേ.

‘‘ഫസ്സേന ഫുട്ഠോ ന സുഖേന മജ്ജേ [മജ്ഝേ (സ്യാ. കം. പീ.)],

ദുക്ഖേന ഫുട്ഠോപി ന സമ്പവേധേ;

ഫസ്സദ്വയം സുഖദുക്ഖേ ഉപേക്ഖേ,

അനാനുരുദ്ധോ അവിരുദ്ധ കേനചി.

‘‘പപഞ്ചസഞ്ഞാ ഇതരീതരാ നരാ,

പപഞ്ചയന്താ ഉപയന്തി സഞ്ഞിനോ;

മനോമയം ഗേഹസിതഞ്ച സബ്ബം,

പനുജ്ജ നേക്ഖമ്മസിതം ഇരീയതി.

‘‘ഏവം മനോ ഛസ്സു യദാ സുഭാവിതോ,

ഫുട്ഠസ്സ ചിത്തം ന വികമ്പതേ ക്വചി;

തേ രാഗദോസേ അഭിഭുയ്യ ഭിക്ഖവോ,

ഭവത്ഥ [ഭവഥ (സീ. സ്യാ. കം.)] ജാതിമരണസ്സ പാരഗാ’’തി. പഠമം;

൨. മാലുക്യപുത്തസുത്തം

൯൫. അഥ ഖോ ആയസ്മാ മാലുക്യപുത്തോ [മാലുങ്ക്യപുത്തോ (സീ.)] യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി…പേ… ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ മാലുക്യപുത്തോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സാധു മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ സംഖിത്തേന ധമ്മം ദേസേതു, യമഹം ഭഗവതോ ധമ്മം സുത്വാ ഏകോ വൂപകട്ഠോ അപ്പമത്തോ ആതാപീ പഹിതത്തോ വിഹരേയ്യ’’ന്തി.

‘‘ഏത്ഥ ദാനി, മാലുക്യപുത്ത, കിം ദഹരേ ഭിക്ഖൂ വക്ഖാമ! യത്ര ഹി നാമ ത്വം, ഭിക്ഖു, ജിണ്ണോ വുദ്ധോ മഹല്ലകോ അദ്ധഗതോ വയോഅനുപ്പത്തോ സംഖിത്തേന ഓവാദം യാചസീ’’തി.

‘‘കിഞ്ചാപാഹം, ഭന്തേ, ജിണ്ണോ വുദ്ധോ മഹല്ലകോ അദ്ധഗതോ വയോഅനുപ്പത്തോ. ദേസേതു മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ സംഖിത്തേന ധമ്മം, ദേസേതു സുഗതോ സംഖിത്തേന ധമ്മം, അപ്പേവ നാമാഹം ഭഗവതോ ഭാസിതസ്സ അത്ഥം ആജാനേയ്യം. അപ്പേവ നാമാഹം ഭഗവതോ ഭാസിതസ്സ ദായാദോ അസ്സ’’ന്തി.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, മാലുക്യപുത്ത, യേ തേ ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാ രൂപാ അദിട്ഠാ അദിട്ഠപുബ്ബാ, ന ച പസ്സസി, ന ച തേ ഹോതി പസ്സേയ്യന്തി? അത്ഥി തേ തത്ഥ ഛന്ദോ വാ രാഗോ വാ പേമം വാ’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’.

‘‘യേ തേ സോതവിഞ്ഞേയ്യാ സദ്ദാ അസ്സുതാ അസ്സുതപുബ്ബാ, ന ച സുണാസി, ന ച തേ ഹോതി സുണേയ്യന്തി? അത്ഥി തേ തത്ഥ ഛന്ദോ വാ രാഗോ വാ പേമം വാ’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’.

‘‘യേ തേ ഘാനവിഞ്ഞേയ്യാ ഗന്ധാ അഘായിതാ അഘായിതപുബ്ബാ, ന ച ഘായസി, ന ച തേ ഹോതി ഘായേയ്യന്തി? അത്ഥി തേ തത്ഥ ഛന്ദോ വാ രാഗോ വാ പേമം വാ’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’.

‘‘യേ തേ ജിവ്ഹാവിഞ്ഞേയ്യാ രസാ അസായിതാ അസായിതപുബ്ബാ, ന ച സായസി, ന ച തേ ഹോതി സായേയ്യന്തി? അത്ഥി തേ തത്ഥ ഛന്ദോ വാ രാഗോ വാ പേമം വാ’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’.

‘‘യേ തേ കായവിഞ്ഞേയ്യാ ഫോട്ഠബ്ബാ അസമ്ഫുട്ഠാ അസമ്ഫുട്ഠപുബ്ബാ, ന ച ഫുസസി, ന ച തേ ഹോതി ഫുസേയ്യന്തി? അത്ഥി തേ തത്ഥ ഛന്ദോ വാ രാഗോ വാ പേമം വാ’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’.

‘‘യേ തേ മനോവിഞ്ഞേയ്യാ ധമ്മാ അവിഞ്ഞാതാ അവിഞ്ഞാതപുബ്ബാ, ന ച വിജാനാസി, ന ച തേ ഹോതി വിജാനേയ്യന്തി? അത്ഥി തേ തത്ഥ ഛന്ദോ വാ രാഗോ വാ പേമം വാ’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’.

‘‘ഏത്ഥ ച തേ, മാലുക്യപുത്ത, ദിട്ഠസുതമുതവിഞ്ഞാതബ്ബേസു ധമ്മേസു ദിട്ഠേ ദിട്ഠമത്തം ഭവിസ്സതി, സുതേ സുതമത്തം ഭവിസ്സതി, മുതേ മുതമത്തം ഭവിസ്സതി, വിഞ്ഞാതേ വിഞ്ഞാതമത്തം ഭവിസ്സതി. യതോ ഖോ തേ, മാലുക്യപുത്ത, ദിട്ഠസുതമുതവിഞ്ഞാതബ്ബേസു ധമ്മേസു ദിട്ഠേ ദിട്ഠമത്തം ഭവിസ്സതി, സുതേ സുതമത്തം ഭവിസ്സതി, മുതേ മുതമത്തം ഭവിസ്സതി, വിഞ്ഞാതേ വിഞ്ഞാതമത്തം ഭവിസ്സതി; തതോ ത്വം, മാലുക്യപുത്ത, ന തേന. യതോ ത്വം, മാലുക്യപുത്ത, ന തേന; തതോ ത്വം, മാലുക്യപുത്ത, ന തത്ഥ. യതോ ത്വം, മാലുക്യപുത്ത, ന തത്ഥ; തതോ ത്വം, മാലുക്യപുത്ത, നേവിധ, ന ഹുരം, ന ഉഭയമന്തരേന. ഏസേവന്തോ ദുക്ഖസ്സാ’’തി.

‘‘ഇമസ്സ ഖ്വാഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാമി –

‘‘രൂപം ദിസ്വാ സതി മുട്ഠാ, പിയം നിമിത്തം മനസി കരോതോ;

സാരത്തചിത്തോ വേദേതി, തഞ്ച അജ്ഝോസ [അജ്ഝോസായ (സീ.)] തിട്ഠതി.

‘‘തസ്സ വഡ്ഢന്തി വേദനാ, അനേകാ രൂപസമ്ഭവാ;

അഭിജ്ഝാ ച വിഹേസാ ച, ചിത്തമസ്സൂപഹഞ്ഞതി;

ഏവം ആചിനതോ ദുക്ഖം, ആരാ നിബ്ബാനമുച്ചതി.

‘‘സദ്ദം സുത്വാ സതി മുട്ഠാ, പിയം നിമിത്തം മനസി കരോതോ;

സാരത്തചിത്തോ വേദേതി, തഞ്ച അജ്ഝോസ തിട്ഠതി.

‘‘തസ്സ വഡ്ഢന്തി വേദനാ, അനേകാ സദ്ദസമ്ഭവാ;

അഭിജ്ഝാ ച വിഹേസാ ച, ചിത്തമസ്സൂപഹഞ്ഞതി;

ഏവം ആചിനതോ ദുക്ഖം, ആരാ നിബ്ബാനമുച്ചതി.

‘‘ഗന്ധം ഘത്വാ സതി മുട്ഠാ, പിയം നിമിത്തം മനസി കരോതോ;

സാരത്തചിത്തോ വേദേതി, തഞ്ച അജ്ഝോസ തിട്ഠതി.

‘‘തസ്സ വഡ്ഢന്തി വേദനാ, അനേകാ ഗന്ധസമ്ഭവാ;

അഭിജ്ഝാ ച വിഹേസാ ച, ചിത്തമസ്സൂപഹഞ്ഞതി;

ഏവം ആചിനതോ ദുക്ഖം, ആരാ നിബ്ബാനമുച്ചതി.

‘‘രസം ഭോത്വാ സതി മുട്ഠാ, പിയം നിമിത്തം മനസി കരോതോ;

സാരത്തചിത്തോ വേദേതി, തഞ്ച അജ്ഝോസ തിട്ഠതി.

‘‘തസ്സ വഡ്ഢന്തി വേദനാ, അനേകാ രസസമ്ഭവാ;

അഭിജ്ഝാ ച വിഹേസാ ച, ചിത്തമസ്സൂപഹഞ്ഞതി;

ഏവം ആചിനതോ ദുക്ഖം, ആരാ നിബ്ബാനമുച്ചതി.

‘‘ഫസ്സം ഫുസ്സ സതി മുട്ഠാ, പിയം നിമിത്തം മനസി കരോതോ;

സാരത്തചിത്തോ വേദേതി, തഞ്ച അജ്ഝോസ തിട്ഠതി.

‘‘തസ്സ വഡ്ഢന്തി വേദനാ, അനേകാ ഫസ്സസമ്ഭവാ;

അഭിജ്ഝാ ച വിഹേസാ ച, ചിത്തമസ്സൂപഹഞ്ഞതി;

ഏവം ആചിനതോ ദുക്ഖം, ആരാ നിബ്ബാനമുച്ചതി.

‘‘ധമ്മം ഞത്വാ സതി മുട്ഠാ, പിയം നിമിത്തം മനസി കരോതോ;

സാരത്തചിത്തോ വേദേതി, തഞ്ച അജ്ഝോസ തിട്ഠതി.

‘‘തസ്സ വഡ്ഢന്തി വേദനാ, അനേകാ ധമ്മസമ്ഭവാ;

അഭിജ്ഝാ ച വിഹേസാ ച, ചിത്തമസ്സൂപഹഞ്ഞതി;

ഏവം ആചിനതോ ദുക്ഖം, ആരാ നിബ്ബാനമുച്ചതി.

‘‘ന സോ രജ്ജതി രൂപേസു, രൂപം ദിസ്വാ പടിസ്സതോ;

വിരത്തചിത്തോ വേദേതി, തഞ്ച നാജ്ഝോസ തിട്ഠതി.

‘‘യഥാസ്സ പസ്സതോ രൂപം, സേവതോ ചാപി വേദനം;

ഖീയതി നോപചീയതി, ഏവം സോ ചരതീ സതോ;

ഏവം അപചിനതോ ദുക്ഖം, സന്തികേ നിബ്ബാനമുച്ചതി.

‘‘ന സോ രജ്ജതി സദ്ദേസു, സദ്ദം സുത്വാ പടിസ്സതോ;

വിരത്തചിത്തോ വേദേതി, തഞ്ച നാജ്ഝോസ തിട്ഠതി.

‘‘യഥാസ്സ സുണതോ സദ്ദം, സേവതോ ചാപി വേദനം;

ഖീയതി നോപചീയതി, ഏവം സോ ചരതീ സതോ;

ഏവം അപചിനതോ ദുക്ഖം, സന്തികേ നിബ്ബാനമുച്ചതി.

‘‘ന സോ രജ്ജതി ഗന്ധേസു, ഗന്ധം ഘത്വാ പടിസ്സതോ;

വിരത്തചിത്തോ വേദേതി, തഞ്ച നാജ്ഝോസ തിട്ഠതി.

‘‘യഥാസ്സ ഘായതോ ഗന്ധം, സേവതോ ചാപി വേദനം;

ഖീയതി നോപചീയതി, ഏവം സോ ചരതീ സതോ;

ഏവം അപചിനതോ ദുക്ഖം, സന്തികേ നിബ്ബാനമുച്ചതി.

‘‘ന സോ രജ്ജതി രസേസു, രസം ഭോത്വാ പടിസ്സതോ;

വിരത്തചിത്തോ വേദേതി, തഞ്ച നാജ്ഝോസ തിട്ഠതി.

‘‘യഥാസ്സ സായതോ രസം, സേവതോ ചാപി വേദനം;

ഖീയതി നോപചീയതി, ഏവം സോ ചരതീ സതോ;

ഏവം അപചിനതോ ദുക്ഖം, സന്തികേ നിബ്ബാനമുച്ചതി.

‘‘ന സോ രജ്ജതി ഫസ്സേസു, ഫസ്സം ഫുസ്സ പടിസ്സതോ;

വിരത്തചിത്തോ വേദേതി, തഞ്ച നാജ്ഝോസ തിട്ഠതി.

‘‘യഥാസ്സ ഫുസതോ ഫസ്സം, സേവതോ ചാപി വേദനം;

ഖീയതി നോപചീയതി, ഏവം സോ ചരതീ സതോ;

ഏവം അപചിനതോ ദുക്ഖം, സന്തികേ നിബ്ബാനമുച്ചതി.

‘‘ന സോ രജ്ജതി ധമ്മേസു, ധമ്മം ഞത്വാ പടിസ്സതോ;

വിരത്തചിത്തോ വേദേതി, തഞ്ച നാജ്ഝോസ തിട്ഠതി.

‘‘യഥാസ്സ ജാനതോ ധമ്മം, സേവതോ ചാപി വേദനം;

ഖീയതി നോപചീയതി, ഏവം സോ ചരതീ സതോ;

ഏവം അപചിനതോ ദുക്ഖം, സന്തികേ നിബ്ബാനമുച്ചതീ’’തി.

‘‘ഇമസ്സ ഖ്വാഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാമീ’’തി. ‘‘സാധു സാധു, മാലുക്യപുത്ത! സാധു ഖോ ത്വം, മാലുക്യപുത്ത, മയാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥം ആജാനാസി –

‘‘രൂപം ദിസ്വാ സതി മുട്ഠാ, പിയം നിമിത്തം മനസി കരോതോ;

സാരത്തചിത്തോ വേദേതി, തഞ്ച അജ്ഝോസ തിട്ഠതി.

‘‘തസ്സ വഡ്ഢന്തി വേദനാ, അനേകാ രൂപസമ്ഭവാ;

അഭിജ്ഝാ ച വിഹേസാ ച, ചിത്തമസ്സൂപഹഞ്ഞതി;

ഏവം ആചിനതോ ദുക്ഖം, ആരാ നിബ്ബാനമുച്ചതി.…പേ….

‘‘ന സോ രജ്ജതി ധമ്മേസു, ധമ്മം ഞത്വാ പടിസ്സതോ;

വിരത്തചിത്തോ വേദേതി, തഞ്ച നാജ്ഝോസ തിട്ഠതി.

‘‘യഥാസ്സ വിജാനതോ ധമ്മം, സേവതോ ചാപി വേദനം;

ഖീയതി നോപചീയതി, ഏവം സോ ചരതീ സതോ;

ഏവം അപചിനതോ ദുക്ഖം, സന്തികേ നിബ്ബാനമുച്ചതീ’’തി.

‘‘ഇമസ്സ ഖോ, മാലുക്യപുത്ത, മയാ സംഖിത്തേന ഭാസിതസ്സ ഏവം വിത്ഥാരേന അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ’’തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ മാലുക്യപുത്തോ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദിത്വാ അനുമോദിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ പക്കാമി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ മാലുക്യപുത്തോ ഏകോ വൂപകട്ഠോ അപ്പമത്തോ ആതാപീ പഹിതത്തോ വിഹരന്തോ നചിരസ്സേവ – യസ്സത്ഥായ കുലപുത്താ സമ്മദേവ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജന്തി തദനുത്തരം ബ്രഹ്മചരിയപരിയോസാനം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹാസി. ‘‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’’തി അബ്ഭഞ്ഞാസി. അഞ്ഞതരോ ച പനായസ്മാ മാലുക്യപുത്തോ അരഹതം അഹോസീതി. ദുതിയം.

൩. പരിഹാനധമ്മസുത്തം

൯൬. ‘‘പരിഹാനധമ്മഞ്ച വോ, ഭിക്ഖവേ, ദേസേസ്സാമി അപരിഹാനധമ്മഞ്ച ഛ ച അഭിഭായതനാനി. തം സുണാഥ. കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പരിഹാനധമ്മോ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ചക്ഖുനാ രൂപം ദിസ്വാ ഉപ്പജ്ജന്തി പാപകാ അകുസലാ സരസങ്കപ്പാ [അകുസലാ ധമ്മാ സരസങ്കപ്പാ (സ്യാ. കം. പീ. ക.) ഉപരി ആസീവിസവഗ്ഗേ സത്തമസുത്തേ പന ‘‘ആകുസലാ സരസങ്കപ്പാ’’ ത്വേവ സബ്ബത്ഥ ദിസ്സതി] സംയോജനിയാ. തഞ്ചേ ഭിക്ഖു അധിവാസേതി നപ്പജഹതി ന വിനോദേതി ന ബ്യന്തീകരോതി [ബ്യന്തികരോതി (പീ.) ബ്യന്തിം കരോതി (ക.)] ന അനഭാവം ഗമേതി, വേദിതബ്ബമേതം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ – ‘പരിഹായാമി കുസലേഹി ധമ്മേഹി’. പരിഹാനഞ്ഹേതം വുത്തം ഭഗവതാതി…പേ….

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ജിവ്ഹായ രസം സായിത്വാ ഉപ്പജ്ജന്തി…പേ… പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ മനസാ ധമ്മം വിഞ്ഞായ ഉപ്പജ്ജന്തി പാപകാ അകുസലാ സരസങ്കപ്പാ സംയോജനിയാ. തഞ്ചേ ഭിക്ഖു അധിവാസേതി നപ്പജഹതി ന വിനോദേതി ന ബ്യന്തീകരോതി ന അനഭാവം ഗമേതി, വേദിതബ്ബമേതം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ – ‘പരിഹായാമി കുസലേഹി ധമ്മേഹി’. പരിഹാനഞ്ഹേതം വുത്തം ഭഗവതാതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പരിഹാനധമ്മോ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, അപരിഹാനധമ്മോ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ചക്ഖുനാ രൂപം ദിസ്വാ ഉപ്പജ്ജന്തി പാപകാ അകുസലാ സരസങ്കപ്പാ സംയോജനിയാ. തഞ്ചേ ഭിക്ഖു നാധിവാസേതി പജഹതി വിനോദേതി ബ്യന്തീകരോതി അനഭാവം ഗമേതി, വേദിതബ്ബമേതം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ – ‘ന പരിഹായാമി കുസലേഹി ധമ്മേഹി’. അപരിഹാനഞ്ഹേതം വുത്തം ഭഗവതാതി…പേ….

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ജിവ്ഹായ രസം സായിത്വാ ഉപ്പജ്ജന്തി…പേ… പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ മനസാ ധമ്മം വിഞ്ഞായ ഉപ്പജ്ജന്തി പാപകാ അകുസലാ സരസങ്കപ്പാ സംയോജനിയാ. തഞ്ചേ ഭിക്ഖു നാധിവാസേതി പജഹതി വിനോദേതി ബ്യന്തീകരോതി അനഭാവം ഗമേതി, വേദിതബ്ബമേതം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ – ‘ന പരിഹായാമി കുസലേഹി ധമ്മേഹി’. അപരിഹാനഞ്ഹേതം വുത്തം ഭഗവതാതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അപരിഹാനധമ്മോ ഹോതി.

‘‘കതമാനി ച, ഭിക്ഖവേ, ഛ അഭിഭായതനാനി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ചക്ഖുനാ രൂപം ദിസ്വാ നുപ്പജ്ജന്തി പാപകാ അകുസലാ സരസങ്കപ്പാ സംയോജനിയാ. വേദിതബ്ബമേതം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ – ‘അഭിഭൂതമേതം ആയതനം’. അഭിഭായതനഞ്ഹേതം വുത്തം ഭഗവതാതി…പേ… പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ മനസാ ധമ്മം വിഞ്ഞായ നുപ്പജ്ജന്തി പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ സരസങ്കപ്പാ സംയോജനിയാ. വേദിതബ്ബമേതം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ – ‘അഭിഭൂതമേതം ആയതനം’. അഭിഭായതനഞ്ഹേതം വുത്തം ഭഗവതാതി. ഇമാനി വുച്ചന്തി, ഭിക്ഖവേ, ഛ അഭിഭായതനാനീ’’തി. തതിയം.

൪. പമാദവിഹാരീസുത്തം

൯൭. ‘‘പമാദവിഹാരിഞ്ച വോ, ഭിക്ഖവേ, ദേസേസ്സാമി അപ്പമാദവിഹാരിഞ്ച. തം സുണാഥ. കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പമാദവിഹാരീ ഹോതി? ചക്ഖുന്ദ്രിയം അസംവുതസ്സ, ഭിക്ഖവേ, വിഹരതോ ചിത്തം ബ്യാസിഞ്ചതി [ബ്യാസിച്ചതി (സീ. സ്യാ. കം.)]. ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യേസു രൂപേസു തസ്സ ബ്യാസിത്തചിത്തസ്സ പാമോജ്ജം ന ഹോതി. പാമോജ്ജേ അസതി പീതി ന ഹോതി. പീതിയാ അസതി പസ്സദ്ധി ന ഹോതി. പസ്സദ്ധിയാ അസതി ദുക്ഖം ഹോതി. ദുക്ഖിനോ ചിത്തം ന സമാധിയതി. അസമാഹിതേ ചിത്തേ ധമ്മാ ന പാതുഭവന്തി. ധമ്മാനം അപാതുഭാവാ പമാദവിഹാരീ ത്വേവ സങ്ഖം ഗച്ഛതി…പേ… ജിവ്ഹിന്ദ്രിയം അസംവുതസ്സ, ഭിക്ഖവേ, വിഹരതോ ചിത്തം ബ്യാസിഞ്ചതി ജിവ്ഹാവിഞ്ഞേയ്യേസു രസേസു, തസ്സ ബ്യാസിത്തചിത്തസ്സ…പേ… പമാദവിഹാരീ ത്വേവ സങ്ഖം ഗച്ഛതി…പേ… മനിന്ദ്രിയം അസംവുതസ്സ, ഭിക്ഖവേ, വിഹരതോ ചിത്തം ബ്യാസിഞ്ചതി മനോവിഞ്ഞേയ്യേസു ധമ്മേസു, തസ്സ ബ്യാസിത്തചിത്തസ്സ പാമോജ്ജം ന ഹോതി. പാമോജ്ജേ അസതി പീതി ന ഹോതി. പീതിയാ അസതി പസ്സദ്ധി ന ഹോതി. പസ്സദ്ധിയാ അസതി ദുക്ഖം ഹോതി. ദുക്ഖിനോ ചിത്തം ന സമാധിയതി. അസമാഹിതേ ചിത്തേ ധമ്മാ ന പാതുഭവന്തി. ധമ്മാനം അപാതുഭാവാ പമാദവിഹാരീ ത്വേവ സങ്ഖം ഗച്ഛതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പമാദവിഹാരീ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, അപ്പമാദവിഹാരീ ഹോതി? ചക്ഖുന്ദ്രിയം സംവുതസ്സ, ഭിക്ഖവേ, വിഹരതോ ചിത്തം ന ബ്യാസിഞ്ചതി ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യേസു രൂപേസു, തസ്സ അബ്യാസിത്തചിത്തസ്സ പാമോജ്ജം ജായതി. പമുദിതസ്സ പീതി ജായതി. പീതിമനസ്സ കായോ പസ്സമ്ഭതി. പസ്സദ്ധകായോ സുഖം വിഹരതി. സുഖിനോ ചിത്തം സമാധിയതി. സമാഹിതേ ചിത്തേ ധമ്മാ പാതുഭവന്തി. ധമ്മാനം പാതുഭാവാ അപ്പമാദവിഹാരീ ത്വേവ സങ്ഖം ഗച്ഛതി…പേ… ജിവ്ഹിന്ദ്രിയം സംവുതസ്സ, ഭിക്ഖവേ, വിഹരതോ ചിത്തം ന ബ്യാസിഞ്ചതി…പേ… അപ്പമാദവിഹാരീ ത്വേവ സങ്ഖം ഗച്ഛതി. മനിന്ദ്രിയം സംവുതസ്സ, ഭിക്ഖവേ, വിഹരതോ ചിത്തം ന ബ്യാസിഞ്ചതി, മനോവിഞ്ഞേയ്യേസു ധമ്മേസു, തസ്സ അബ്യാസിത്തചിത്തസ്സ പാമോജ്ജം ജായതി. പമുദിതസ്സ പീതി ജായതി. പീതിമനസ്സ കായോ പസ്സമ്ഭതി. പസ്സദ്ധകായോ സുഖം വിഹരതി. സുഖിനോ ചിത്തം സമാധിയതി. സമാഹിതേ ചിത്തേ ധമ്മാ പാതുഭവന്തി. ധമ്മാനം പാതുഭാവാ അപ്പമാദവിഹാരീ ത്വേവ സങ്ഖം ഗച്ഛതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അപ്പമാദവിഹാരീ ഹോതീ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. സംവരസുത്തം

൯൮. ‘‘സംവരഞ്ച വോ, ഭിക്ഖവേ, ദേസേസ്സാമി, അസംവരഞ്ച. തം സുണാഥ. കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, അസംവരോ ഹോതി? സന്തി, ഭിക്ഖവേ, ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാ രൂപാ ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ പിയരൂപാ കാമൂപസംഹിതാ രജനീയാ. തഞ്ചേ ഭിക്ഖു അഭിനന്ദതി അഭിവദതി അജ്ഝോസായ തിട്ഠതി, വേദിതബ്ബമേതം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ – ‘പരിഹായാമി കുസലേഹി ധമ്മേഹി’. പരിഹാനഞ്ഹേതം വുത്തം ഭഗവതാതി…പേ… സന്തി, ഭിക്ഖവേ, ജിവ്ഹാവിഞ്ഞേയ്യാ രസാ…പേ… സന്തി, ഭിക്ഖവേ, മനോവിഞ്ഞേയ്യാ ധമ്മാ ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ പിയരൂപാ കാമൂപസംഹിതാ രജനീയാ. തഞ്ചേ ഭിക്ഖു അഭിനന്ദതി അഭിവദതി അജ്ഝോസായ തിട്ഠതി, വേദിതബ്ബമേതം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ – ‘പരിഹായാമി കുസലേഹി ധമ്മേഹി’. പരിഹാനഞ്ഹേതം വുത്തം ഭഗവതാതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അസംവരോ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, സംവരോ ഹോതി? സന്തി, ഭിക്ഖവേ, ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാ രൂപാ ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ പിയരൂപാ കാമൂപസംഹിതാ രജനീയാ. തഞ്ചേ ഭിക്ഖു നാഭിനന്ദതി നാഭിവദതി നാജ്ഝോസായ തിട്ഠതി, വേദിതബ്ബമേതം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ – ‘ന പരിഹായാമി കുസലേഹി ധമ്മേഹി’. അപരിഹാനഞ്ഹേതം വുത്തം ഭഗവതാതി …പേ… സന്തി, ഭിക്ഖവേ, ജിവ്ഹാവിഞ്ഞേയ്യാ രസാ…പേ… സന്തി, ഭിക്ഖവേ, മനോവിഞ്ഞേയ്യാ ധമ്മാ ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ പിയരൂപാ കാമൂപസംഹിതാ രജനീയാ. തഞ്ചേ ഭിക്ഖു നാഭിനന്ദതി നാഭിവദതി നാജ്ഝോസായ തിട്ഠതി, വേദിതബ്ബമേതം ഭിക്ഖുനാ – ‘ന പരിഹായാമി കുസലേഹി ധമ്മേഹി’. അപരിഹാനഞ്ഹേതം വുത്തം ഭഗവതാതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സംവരോ ഹോതീ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. സമാധിസുത്തം

൯൯. ‘‘സമാധിം, ഭിക്ഖവേ, ഭാവേഥ. സമാഹിതോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു യഥാഭൂതം പജാനാതി. കിഞ്ച യഥാഭൂതം പജാനാതി? ‘ചക്ഖു അനിച്ച’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി; ‘രൂപാ അനിച്ചാ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി; ‘ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം അനിച്ച’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി; ‘ചക്ഖുസമ്ഫസ്സോ അനിച്ചോ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി. ‘യമ്പിദം ചക്ഖുസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദയിതം സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ തമ്പി അനിച്ച’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി…പേ… ‘മനോ അനിച്ച’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി. ധമ്മാ… മനോവിഞ്ഞാണം… മനോസമ്ഫസ്സോ… ‘യമ്പിദം മനോസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദയിതം സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ തമ്പി അനിച്ച’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി. സമാധിം, ഭിക്ഖവേ, ഭാവേഥ. സമാഹിതോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു യഥാഭൂതം പജാനാതീ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. പടിസല്ലാനസുത്തം

൧൦൦. ‘‘പടിസല്ലാനേ [പടിസല്ലാനം (സീ. പീ. ക.), പടിസല്ലീനാ (സ്യാ. കം.)], ഭിക്ഖവേ, യോഗമാപജ്ജഥ. പടിസല്ലീനോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു യഥാഭൂതം പജാനാതി. കിഞ്ച യഥാഭൂതം പജാനാതി? ‘ചക്ഖു അനിച്ച’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി; ‘രൂപാ അനിച്ചാ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി; ‘ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം അനിച്ച’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി; ‘ചക്ഖുസമ്ഫസ്സോ അനിച്ചോ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി. ‘യമ്പിദം ചക്ഖുസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദയിതം സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ തമ്പി അനിച്ച’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി…പേ… ‘യമ്പിദം മനോസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദയിതം സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ തമ്പി അനിച്ച’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി. പടിസല്ലാനേ, ഭിക്ഖവേ, യോഗമാപജ്ജഥ. പടിസല്ലീനോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു യഥാഭൂതം പജാനാതീ’’തി. സത്തമം.

൮. പഠമനതുമ്ഹാകംസുത്തം

൧൦൧. ‘‘യം [യമ്പി (പീ. ക.)], ഭിക്ഖവേ, ന തുമ്ഹാകം, തം പജഹഥ. തം വോ പഹീനം ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതി. കിഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ന തുമ്ഹാകം? ചക്ഖു, ഭിക്ഖവേ, ന തുമ്ഹാകം. തം പജഹഥ. തം വോ പഹീനം ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതി. രൂപാ ന തുമ്ഹാകം. തേ പജഹഥ. തേ വോ പഹീനാ ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സന്തി. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം ന തുമ്ഹാകം. തം പജഹഥ. തം വോ പഹീനം ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതി. ചക്ഖുസമ്ഫസ്സോ ന തുമ്ഹാകം. തം പജഹഥ. സോ വോ പഹീനോ ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതി. യമ്പിദം ചക്ഖുസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദയിതം സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ തമ്പി ന തുമ്ഹാകം. തം പജഹഥ. തം വോ പഹീനം ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതി. സോതം ന തുമ്ഹാകം. തം പജഹഥ. തം വോ പഹീനം ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതി. സദ്ദാ ന തുമ്ഹാകം. തേ പജഹഥ. തേ വോ പഹീനാ ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സന്തി. സോതവിഞ്ഞാണം ന തുമ്ഹാകം. തം പജഹഥ. തം വോ പഹീനം ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതി. സോതസമ്ഫസ്സോ ന തുമ്ഹാകം. തം പജഹഥ. സോ വോ പഹീനാ ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതി. യമ്പിദം സോതസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദയിതം സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ തമ്പി ന തുമ്ഹാകം. തം പജഹഥ. തം വോ പഹീനം ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതി. ഘാനം ന തുമ്ഹാകം. തം പജഹഥ. തം വോ പഹീനം ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതി. ഗന്ധാ ന തുമ്ഹാകം. തേ പജഹഥ. തേ വോ പഹീനാ ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സന്തി. ഘാനവിഞ്ഞാണം ന തുമ്ഹാകം. തം പജഹഥ. തം വോ പഹീനം ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതി. ഘാനസമ്ഫസ്സോ ന തുമ്ഹാകം. തം പജഹഥ. സോ വോ പഹീനാ ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതി. യമ്പിദം ഘാനസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദയിതം സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ തമ്പി ന തുമ്ഹാകം. തം പജഹഥ. തം വോ പഹീനം ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതി.

ജിവ്ഹാ ന തുമ്ഹാകം. തം പജഹഥ. സാ വോ പഹീനാ ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതി. രസാ ന തുമ്ഹാകം. തേ പജഹഥ. തേ വോ പഹീനാ ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സന്തി. ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം ന തുമ്ഹാകം. തം പജഹഥ. തം വോ പഹീനം ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതി. ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സോ ന തുമ്ഹാകം. തം പജഹഥ. സോ വോ പഹീനാ ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതി. യമ്പിദം ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദയിതം സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ തമ്പി ന തുമ്ഹാകം. തം പജഹഥ. തം വോ പഹീനം ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതി …പേ….

മനോ ന തുമ്ഹാകം. തം പജഹഥ. സോ വോ പഹീനോ ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതി. ധമ്മാ ന തുമ്ഹാകം. തേ പജഹഥ. തേ വോ പഹീനാ ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സന്തി. മനോവിഞ്ഞാണം ന തുമ്ഹാകം. തം പജഹഥ. തം വോ പഹീനം ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതി. മനോസമ്ഫസ്സോ ന തുമ്ഹാകം. തം പജഹഥ. സോ വോ പഹീനോ ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതി. യമ്പിദം മനോസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദയിതം സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ തമ്പി ന തുമ്ഹാകം. തം പജഹഥ. തം വോ പഹീനം ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, യം ഇമസ്മിം ജേതവനേ തിണകട്ഠസാഖാപലാസം തം ജനോ ഹരേയ്യ വാ ഡഹേയ്യ വാ യഥാപച്ചയം വാ കരേയ്യ, അപി നു തുമ്ഹാകം ഏവമസ്സ – ‘അമ്ഹേ ജനോ ഹരതി വാ ഡഹതി വാ യഥാപച്ചയം വാ കരോതീ’’’തി?

‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’.

‘‘തം കിസ്സ ഹേതു’’?

‘‘ന ഹി നോ ഏതം, ഭന്തേ, അത്താ വാ അത്തനിയം വാ’’തി.

‘‘ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചക്ഖു ന തുമ്ഹാകം. തം പജഹഥ. തം വോ പഹീനം ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതി. രൂപാ ന തുമ്ഹാകം… ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം… ചക്ഖുസമ്ഫസ്സോ…പേ… യമ്പിദം മനോസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദയിതം സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ തമ്പി ന തുമ്ഹാകം. തം പജഹഥ. തം വോ പഹീനം ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതീ’’തി. അട്ഠമം.

൯. ദുതിയനതുമ്ഹാകംസുത്തം

൧൦൨. ‘‘യം, ഭിക്ഖവേ, ന തുമ്ഹാകം തം പജഹഥ. തം വോ പഹീനം ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതി. കിഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ന തുമ്ഹാകം? ചക്ഖു, ഭിക്ഖവേ, ന തുമ്ഹാകം. തം പജഹഥ. തം വോ പഹീനം ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതി. രൂപാ ന തുമ്ഹാകം. തേ പജഹഥ. തേ വോ പഹീനാ ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സന്തി. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം ന തുമ്ഹാകം. തം പജഹഥ. തം വോ പഹീനം ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതി. ചക്ഖുസമ്ഫസ്സോ ന തുമ്ഹാകം. തം പജഹഥ. സോ വോ പഹീനോ ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതി…പേ… യമ്പിദം മനോസമ്ഫസ്സപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജതി വേദയിതം സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ തമ്പി ന തുമ്ഹാകം. തം പജഹഥ. തം വോ പഹീനം ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതി. യമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ന തുമ്ഹാകം, തം പജഹഥ. തം വോ പഹീനം ഹിതായ സുഖായ ഭവിസ്സതീ’’തി. നവമം.

൧൦. ഉദകസുത്തം

൧൦൩. ‘‘ഉദകോ [ഉദ്ദകോ (സീ. പീ.)] സുദം, ഭിക്ഖവേ, രാമപുത്തോ ഏവം വാചം ഭാസതി – ‘ഇദം ജാതു വേദഗൂ, ഇദം ജാതു സബ്ബജീ [സബ്ബജി (പീ.)], ഇദം ജാതു അപലിഖതം ഗണ്ഡമൂലം പലിഖണി’ന്തി. തം ഖോ പനേതം, ഭിക്ഖവേ, ഉദകോ രാമപുത്തോ അവേദഗൂയേവ സമാനോ ‘വേദഗൂസ്മീ’തി ഭാസതി, അസബ്ബജീയേവ സമാനോ ‘സബ്ബജീസ്മീ’തി ഭാസതി, അപലിഖതംയേവ ഗണ്ഡമൂലം പലിഖതം മേ ‘ഗണ്ഡമൂല’ന്തി ഭാസതി. ഇധ ഖോ തം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സമ്മാ വദമാനോ വദേയ്യ – ‘ഇദം ജാതു വേദഗൂ, ഇദം ജാതു സബ്ബജീ, ഇദം ജാതു അപലിഖതം ഗണ്ഡമൂലം പലിഖണി’’’ന്തി.