൫. വക്കലിസുത്തം

൮൭. ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ വക്കലി കുമ്ഭകാരനിവേസനേ വിഹരതി ആബാധികോ ദുക്ഖിതോ ബാള്ഹഗിലാനോ. അഥ ഖോ ആയസ്മാ വക്കലി ഉപട്ഠാകേ ആമന്തേസി – ‘‘ഏഥ തുമ്ഹേ, ആവുസോ, യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമഥ; ഉപസങ്കമിത്വാ മമ വചനേന ഭഗവതോ പാദേ സിരസാ വന്ദഥ – ‘വക്കലി, ഭന്തേ, ഭിക്ഖു ആബാധികോ ദുക്ഖിതോ ബാള്ഹഗിലാനോ, സോ ഭഗവതോ പാദേ സിരസാ വന്ദതീ’തി. ഏവഞ്ച വദേഥ – ‘സാധു കിര, ഭന്തേ, ഭഗവാ യേന വക്കലി ഭിക്ഖു തേനുപസങ്കമതു; അനുകമ്പം ഉപാദായാ’’’തി. ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതോ വക്കലിസ്സ പടിസ്സുത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നാ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും – ‘‘വക്കലി, ഭന്തേ, ഭിക്ഖു ആബാധികോ ദുക്ഖിതോ ബാള്ഹഗിലാനോ, സോ ഭഗവതോ പാദേ സിരസാ വന്ദതി; ഏവഞ്ച പന വദേതി – ‘സാധു കിര, ഭന്തേ, ഭഗവാ യേന വക്കലി ഭിക്ഖു തേനുപസങ്കമതു; അനുകമ്പം ഉപാദായാ’’’തി. അധിവാസേസി ഭഗവാ തുണ്ഹീഭാവേന.

അഥ ഖോ ഭഗവാ നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ യേനായസ്മാ വക്കലി തേനുപസങ്കമി. അദ്ദസാ ഖോ ആയസ്മാ വക്കലി ഭഗവന്തം ദൂരതോവ ആഗച്ഛന്തം. ദിസ്വാന മഞ്ചകേ സമധോസി [സമഞ്ചോസി (സീ.), സമഞ്ചോപി (സ്യാ. കം.) സം + ധൂ + ഈ = സമധോസി]. അഥ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം വക്കലിം ഏതദവോച – ‘‘അലം, വക്കലി, മാ ത്വം മഞ്ചകേ സമധോസി. സന്തിമാനി ആസനാനി പഞ്ഞത്താനി; തത്ഥാഹം നിസീദിസ്സാമീ’’തി. നിസീദി ഭഗവാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ. നിസജ്ജ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം വക്കലിം ഏതദവോച – ‘‘കച്ചി തേ, വക്കലി, ഖമനീയം, കച്ചി യാപനീയം, കച്ചി ദുക്ഖാ വേദനാ പടിക്കമന്തി, നോ അഭിക്കമന്തി; പടിക്കമോസാനം പഞ്ഞായതി, നോ അഭിക്കമോ’’തി? ‘‘ന മേ, ഭന്തേ, ഖമനീയം, ന യാപനീയം; ബാള്ഹാ മേ ദുക്ഖാ വേദനാ അഭിക്കമന്തി, നോ പടിക്കമന്തി; അഭിക്കമോസാനം പഞ്ഞായതി, നോ പടിക്കമോ’’തി. ‘‘കച്ചി തേ, വക്കലി, ന കിഞ്ചി കുക്കുച്ചം, ന കോചി വിപ്പടിസാരോ’’തി? ‘‘തഗ്ഘ മേ, ഭന്തേ, അനപ്പകം കുക്കുച്ചം, അനപ്പകോ വിപ്പടിസാരോ’’തി. ‘‘കച്ചി പന തം, വക്കലി, അത്താ സീലതോ ന ഉപവദതീ’’തി? ‘‘ന ഖോ മം, ഭന്തേ, അത്താ സീലതോ ഉപവദതീ’’തി. ‘‘നോ ചേ കിര തം, വക്കലി, അത്താ സീലതോ ഉപവദതി; അഥ കിഞ്ച തേ കുക്കുച്ചം കോ ച വിപ്പടിസാരോ’’തി? ‘‘ചിരപടികാഹം, ഭന്തേ, ഭഗവന്തം ദസ്സനായ ഉപസങ്കമിതുകാമോ, നത്ഥി ച മേ കായസ്മിം താവതികാ ബലമത്താ, യാവതാഹം [യാഹം (സീ.), യായാഹം (പീ.)] ഭഗവന്തം ദസ്സനായ ഉപസങ്കമേയ്യ’’ന്തി.

‘‘അലം, വക്കലി, കിം തേ ഇമിനാ പൂതികായേന ദിട്ഠേന? യോ ഖോ, വക്കലി, ധമ്മം പസ്സതി സോ മം പസ്സതി; യോ മം പസ്സതി സോ ധമ്മം പസ്സതി. ധമ്മഞ്ഹി, വക്കലി, പസ്സന്തോ മം പസ്സതി; മം പസ്സന്തോ ധമ്മം പസ്സതി.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, വക്കലി, രൂപം നിച്ചം വാ അനിച്ചം വാ’’തി? ‘‘അനിച്ചം, ഭന്തേ’’. ‘‘യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വാ തം സുഖം വാ’’തി? ‘‘ദുക്ഖം, ഭന്തേ’’. ‘‘യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം, കല്ലം നു തം സമനുപസ്സിതും – ‘ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താ’’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’. ‘‘വേദനാ… സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ… വിഞ്ഞാണം നിച്ചം വാ അനിച്ചം വാ’’തി? ‘‘അനിച്ചം, ഭന്തേ’’…പേ… ഏസോ മേ അത്താതി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’. ‘‘തസ്മാതിഹ…പേ… ഏവം പസ്സം…പേ… നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാതീ’’തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം വക്കലിം ഇമിനാ ഓവാദേന ഓവദിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ യേന ഗിജ്ഝകൂടോ പബ്ബതോ തേന പക്കാമി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ വക്കലി അചിരപക്കന്തസ്സ ഭഗവതോ ഉപട്ഠാകേ ആമന്തേസി – ‘‘ഏഥ മം, ആവുസോ, മഞ്ചകം ആരോപേത്വാ യേന ഇസിഗിലിപസ്സം കാളസിലാ തേനുപസങ്കമഥ. കഥഞ്ഹി നാമ മാദിസോ അന്തരഘരേ കാലം കത്തബ്ബം മഞ്ഞേയ്യാ’’തി? ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതോ വക്കലിസ്സ പടിസ്സുത്വാ ആയസ്മന്തം വക്കലിം മഞ്ചകം ആരോപേത്വാ യേന ഇസിഗിലിപസ്സം കാളസിലാ തേനുപസങ്കമിംസു. അഥ ഖോ ഭഗവാ തഞ്ച രത്തിം തഞ്ച ദിവാവസേസം ഗിജ്ഝകൂടേ പബ്ബതേ വിഹാസി. അഥ ഖോ ദ്വേ ദേവതായോ അഭിക്കന്തായ രത്തിയാ അഭിക്കന്തവണ്ണാ കേവലകപ്പം ഗിജ്ഝകൂടം ഓഭാസേത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു…പേ… ഏകമന്തം അട്ഠംസു. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ ഏകാ ദേവതാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘വക്കലി, ഭന്തേ, ഭിക്ഖു വിമോക്ഖായ ചേതേതീ’’തി. അപരാ ദേവതാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സോ ഹി നൂന, ഭന്തേ, സുവിമുത്തോ വിമുച്ചിസ്സതീ’’തി. ഇദമവോചും താ ദേവതായോ. ഇദം വത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ തത്ഥേവന്തരധായിംസു.

അഥ ഖോ ഭഗവാ തസ്സാ രത്തിയാ അച്ചയേന ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഏഥ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, യേന വക്കലി ഭിക്ഖു തേനുപസങ്കമഥ; ഉപസങ്കമിത്വാ വക്കലിം ഭിക്ഖും ഏവം വദേഥ –

‘‘‘സുണാവുസോ ത്വം, വക്കലി, ഭഗവതോ വചനം ദ്വിന്നഞ്ച ദേവതാനം. ഇമം, ആവുസോ, രത്തിം ദ്വേ ദേവതായോ അഭിക്കന്തായ രത്തിയാ അഭിക്കന്തവണ്ണാ കേവലകപ്പം ഗിജ്ഝകൂടം ഓഭാസേത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠംസു. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ, ആവുസോ, ഏകാ ദേവതാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – വക്കലി, ഭന്തേ, ഭിക്ഖു വിമോക്ഖായ ചേതേതീതി. അപരാ ദേവതാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – സോ ഹി നൂന, ഭന്തേ, സുവിമുത്തോ വിമുച്ചിസ്സതീതി. ഭഗവാ ച തം, ആവുസോ വക്കലി, ഏവമാഹ – മാ ഭായി, വക്കലി; മാ ഭായി, വക്കലി! അപാപകം തേ മരണം ഭവിസ്സതി, അപാപികാ കാലകിരിയാ’’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പടിസ്സുത്വാ യേനായസ്മാ വക്കലി തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം വക്കലിം ഏതദവോചും – ‘‘സുണാവുസോ വക്കലി, ഭഗവതോ വചനം ദ്വിന്നഞ്ച ദേവതാന’’ന്തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ വക്കലി ഉപട്ഠാകേ ആമന്തേസി – ‘‘ഏഥ മം, ആവുസോ, മഞ്ചകാ ഓരോപേഥ. കഥഞ്ഹി നാമ മാദിസോ ഉച്ചേ ആസനേ നിസീദിത്വാ തസ്സ ഭഗവതോ സാസനം സോതബ്ബം മഞ്ഞേയ്യാ’’തി! ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതോ വക്കലിസ്സ പടിസ്സുത്വാ ആയസ്മന്തം വക്കലിം മഞ്ചകാ ഓരോപേസും. ‘‘ഇമം, ആവുസോ, രത്തിം ദ്വേ ദേവതായോ അഭിക്കന്തായ രത്തിയാ…പേ… ഏകമന്തം അട്ഠംസു. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ, ആവുസോ, ഏകാ ദേവതാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘വക്കലി, ഭന്തേ, ഭിക്ഖു വിമോക്ഖായ ചേതേതീ’തി. അപരാ ദേവതാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘സോ ഹി നൂന, ഭന്തേ, സുവിമുത്തോ വിമുച്ചിസ്സതീ’തി. ഭഗവാ ച തം, ആവുസോ വക്കലി, ഏവമാഹ – ‘മാ ഭായി, വക്കലി; മാ ഭായി, വക്കലി! അപാപകം തേ മരണം ഭവിസ്സതി, അപാപികാ കാലകിരിയാ’’’തി. ‘‘തേന ഹാവുസോ, മമ വചനേന ഭഗവതോ പാദേ സിരസാ വന്ദഥ – ‘വക്കലി, ഭന്തേ, ഭിക്ഖു ആബാധികോ ദുക്ഖിതോ ബാള്ഹഗിലാനോ. സോ ഭഗവതോ പാദേ സിരസാ വന്ദതീ’തി. ഏവഞ്ച വദേഥ – ‘രൂപം അനിച്ചം. താഹം, ഭന്തേ, ന കങ്ഖാമി. യദനിച്ചം തം ദുക്ഖന്തി ന വിചികിച്ഛാമി. യദനിച്ചം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം, നത്ഥി മേ തത്ഥ ഛന്ദോ വാ രാഗോ വാ പേമം വാതി ന വിചികിച്ഛാമി. വേദനാ അനിച്ചാ. താഹം, ഭന്തേ, ന കങ്ഖാമി. യദനിച്ചം തം ദുക്ഖന്തി ന വിചികിച്ഛാമി. യദനിച്ചം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം, നത്ഥി മേ തത്ഥ ഛന്ദോ വാ രാഗോ വാ പേമം വാതി ന വിചികിച്ഛാമി. സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ അനിച്ചാ. താഹം, ഭന്തേ, ന കങ്ഖാമി. യദനിച്ചം തം ദുക്ഖന്തി ന വിചികിച്ഛാമി. യദനിച്ചം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം, നത്ഥി മേ തത്ഥ ഛന്ദോ വാ രാഗോ വാ പേമം വാതി ന വിചികിച്ഛാമി. വിഞ്ഞാണം അനിച്ചം. താഹം, ഭന്തേ, ന കങ്ഖാമി. യദനിച്ചം തം ദുക്ഖന്തി ന വിചികിച്ഛാമി. യദനിച്ചം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം, നത്ഥി മേ തത്ഥ ഛന്ദോ വാ രാഗോ വാ പേമം വാതി ന വിചികിച്ഛാമീ’’’തി. ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതോ വക്കലിസ്സ പടിസ്സുത്വാ പക്കമിംസു. അഥ ഖോ ആയസ്മാ വക്കലി അചിരപക്കന്തേസു തേസു ഭിക്ഖൂസു സത്ഥം ആഹരേസി.

അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നാ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും – ‘‘വക്കലി, ഭന്തേ, ഭിക്ഖു ആബാധികോ ദുക്ഖിതോ ബാള്ഹഗിലാനോ; സോ ഭഗവതോ പാദേ സിരസാ വന്ദതി; ഏവഞ്ച വദേതി – ‘രൂപം അനിച്ചം. താഹം, ഭന്തേ, ന കങ്ഖാമി. യദനിച്ചം തം ദുക്ഖന്തി ന വിചികിച്ഛാമി. യദനിച്ചം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം, നത്ഥി മേ തത്ഥ ഛന്ദോ വാ രാഗോ വാ പേമം വാതി ന വിചികിച്ഛാമി. വേദനാ… സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ … വിഞ്ഞാണം അനിച്ചം. താഹം, ഭന്തേ, ന കങ്ഖാമി. യദനിച്ചം തം ദുക്ഖന്തി ന വിചികിച്ഛാമി. യദനിച്ചം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം, നത്ഥി മേ തത്ഥ ഛന്ദോ വാ രാഗോ വാ പേമം വാതി ന വിചികിച്ഛാമീ’’’തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ആയാമ, ഭിക്ഖവേ, യേന ഇസിഗിലിപസ്സം കാളസിലാ തേനുപസങ്കമിസ്സാമ; യത്ഥ വക്കലിനാ കുലപുത്തേന സത്ഥമാഹരിത’’ന്തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. അഥ ഖോ ഭഗവാ സമ്ബഹുലേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം യേന ഇസിഗിലിപസ്സം കാളസിലാ തേനുപസങ്കമി. അദ്ദസാ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം വക്കലിം ദൂരതോവ മഞ്ചകേ വിവത്തക്ഖന്ധം സേമാനം.

തേന ഖോ പന സമയേന ധൂമായിതത്തം തിമിരായിതത്തം ഗച്ഛതേവ പുരിമം ദിസം, ഗച്ഛതി പച്ഛിമം ദിസം, ഗച്ഛതി ഉത്തരം ദിസം, ഗച്ഛതി ദക്ഖിണം ദിസം, ഗച്ഛതി ഉദ്ധം ദിസം, ഗച്ഛതി അധോ ദിസം, ഗച്ഛതി അനുദിസം. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘പസ്സഥ നോ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, ഏതം ധൂമായിതത്തം തിമിരായിതത്തം ഗച്ഛതേവ പുരിമം ദിസം…പേ… ഗച്ഛതി അനുദിസ’’ന്തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’. ‘‘ഏസോ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, മാരോ പാപിമാ വക്കലിസ്സ കുലപുത്തസ്സ വിഞ്ഞാണം സമന്വേസതി [സമന്നേസതി (ക. സീ. പീ.)] – ‘കത്ഥ വക്കലിസ്സ കുലപുത്തസ്സ വിഞ്ഞാണം പതിട്ഠിത’ന്തി? അപ്പതിട്ഠിതേന ച, ഭിക്ഖവേ, വിഞ്ഞാണേന വക്കലി കുലപുത്തോ പരിനിബ്ബുതോ’’തി. പഞ്ചമം.