൪. ഉപാദാനപരിപവത്തസുത്തം

൫൬. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ഉപാദാനക്ഖന്ധാ. കതമേ പഞ്ച? രൂപുപാദാനക്ഖന്ധോ, വേദനുപാദാനക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞുപാദാനക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരുപാദാനക്ഖന്ധോ, വിഞ്ഞാണുപാദാനക്ഖന്ധോ. യാവകീവഞ്ചാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമേ പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധേ ചതുപരിവട്ടം യഥാഭൂതം നാബ്ഭഞ്ഞാസിം, നേവ താവാഹം, ഭിക്ഖവേ, സദേവകേ ലോകേ സമാരകേ സബ്രഹ്മകേ സസ്സമണബ്രാഹ്മണിയാ പജായ സദേവമനുസ്സായ അനുത്തരം സമ്മാസമ്ബോധിം അഭിസമ്ബുദ്ധോതി പച്ചഞ്ഞാസിം. യതോ ച ഖ്വാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമേ പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധേ ചതുപരിവട്ടം യഥാഭൂതം അബ്ഭഞ്ഞാസിം, അഥാഹം, ഭിക്ഖവേ, സദേവകേ ലോകേ…പേ… സദേവമനുസ്സായ അനുത്തരം സമ്മാസമ്ബോധിം അഭിസമ്ബുദ്ധോതി പച്ചഞ്ഞാസിം’’.

‘‘കഥഞ്ച ചതുപരിവട്ടം? രൂപം അബ്ഭഞ്ഞാസിം, രൂപസമുദയം അബ്ഭഞ്ഞാസിം, രൂപനിരോധം അബ്ഭഞ്ഞാസിം, രൂപനിരോധഗാമിനിം പടിപദം അബ്ഭഞ്ഞാസിം; വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം അബ്ഭഞ്ഞാസിം, വിഞ്ഞാണസമുദയം അബ്ഭഞ്ഞാസിം, വിഞ്ഞാണനിരോധം അബ്ഭഞ്ഞാസിം, വിഞ്ഞാണനിരോധഗാമിനിം പടിപദം അബ്ഭഞ്ഞാസിം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, രൂപം? ചത്താരോ ച മഹാഭൂതാ ചതുന്നഞ്ച മഹാഭൂതാനം ഉപാദായ രൂപം. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, രൂപം. ആഹാരസമുദയാ രൂപസമുദയോ; ആഹാരനിരോധാ രൂപനിരോധോ. അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ രൂപനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി.

‘‘യേ ഹി കേചി, ഭിക്ഖവേ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ഏവം രൂപം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം രൂപസമുദയം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം രൂപനിരോധം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം രൂപനിരോധഗാമിനിം പടിപദം അഭിഞ്ഞായ രൂപസ്സ നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ പടിപന്നാ, തേ സുപ്പടിപന്നാ. യേ സുപ്പടിപന്നാ, തേ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ ഗാധന്തി.

‘‘യേ ച ഖോ കേചി, ഭിക്ഖവേ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ഏവം രൂപം അഭിഞ്ഞായ…പേ… ഏവം രൂപനിരോധഗാമിനിം പടിപദം അഭിഞ്ഞായ, രൂപസ്സ നിബ്ബിദാ വിരാഗാ നിരോധാ അനുപാദാ വിമുത്താ തേ സുവിമുത്താ. യേ സുവിമുത്താ തേ കേവലിനോ. യേ കേവലിനോ വട്ടം തേസം നത്ഥി പഞ്ഞാപനായ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, വേദനാ? ഛയിമേ, ഭിക്ഖവേ, വേദനാകായാ – ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ, സോതസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ, ഘാനസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ, ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ, കായസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ, മനോസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, വേദനാ. ഫസ്സസമുദയാ വേദനാസമുദയോ; ഫസ്സനിരോധാ വേദനാനിരോധോ. അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ വേദനാനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി.

‘‘യേ ഹി കേചി, ഭിക്ഖവേ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ഏവം വേദനം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം വേദനാസമുദയം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം വേദനാനിരോധം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം വേദനാനിരോധഗാമിനിം പടിപദം അഭിഞ്ഞായ വേദനായ നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ പടിപന്നാ, തേ സുപ്പടിപന്നാ. യേ സുപ്പടിപന്നാ, തേ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ ഗാധന്തി.

‘‘യേ ച ഖോ കേചി, ഭിക്ഖവേ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ഏവം വേദനം അഭിഞ്ഞായ…പേ… ഏവം വേദനാനിരോധഗാമിനിം പടിപദം അഭിഞ്ഞായ…പേ… വട്ടം തേസം നത്ഥി പഞ്ഞാപനായ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, സഞ്ഞാ? ഛയിമേ, ഭിക്ഖവേ, സഞ്ഞാകായാ – രൂപസഞ്ഞാ, സദ്ദസഞ്ഞാ, ഗന്ധസഞ്ഞാ, രസസഞ്ഞാ, ഫോട്ഠബ്ബസഞ്ഞാ, ധമ്മസഞ്ഞാ. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സഞ്ഞാ. ഫസ്സസമുദയാ സഞ്ഞാസമുദയോ; ഫസ്സനിരോധാ സഞ്ഞാനിരോധോ. അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ സഞ്ഞാനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി…പേ… വട്ടം തേസം നത്ഥി പഞ്ഞാപനായ.

‘‘കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഖാരാ? ഛയിമേ, ഭിക്ഖവേ, ചേതനാകായാ – രൂപസഞ്ചേതനാ, സദ്ദസഞ്ചേതനാ, ഗന്ധസഞ്ചേതനാ, രസസഞ്ചേതനാ, ഫോട്ഠബ്ബസഞ്ചേതനാ, ധമ്മസഞ്ചേതനാ. ഇമേ വുച്ചന്തി, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഖാരാ. ഫസ്സസമുദയാ സങ്ഖാരസമുദയോ; ഫസ്സനിരോധാ സങ്ഖാരനിരോധോ. അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ സങ്ഖാരനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി.

‘‘യേ ഹി കേചി, ഭിക്ഖവേ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ഏവം സങ്ഖാരേ അഭിഞ്ഞായ, ഏവം സങ്ഖാരസമുദയം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം സങ്ഖാരനിരോധം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം സങ്ഖാരനിരോധഗാമിനിം പടിപദം അഭിഞ്ഞായ സങ്ഖാരാനം നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ പടിപന്നാ, തേ സുപ്പടിപന്നാ. യേ സുപ്പടിപന്നാ, തേ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ ഗാധന്തി.

‘‘യേ ച ഖോ കേചി, ഭിക്ഖവേ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ഏവം സങ്ഖാരേ അഭിഞ്ഞായ, ഏവം സങ്ഖാരസമുദയം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം സങ്ഖാരനിരോധം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം സങ്ഖാരനിരോധഗാമിനിം പടിപദം അഭിഞ്ഞായ സങ്ഖാരാനം നിബ്ബിദാ വിരാഗാ നിരോധാ അനുപാദാ വിമുത്താ, തേ സുവിമുത്താ. യേ സുവിമുത്താ, തേ കേവലിനോ. യേ കേവലിനോ വട്ടം തേസം നത്ഥി പഞ്ഞാപനായ.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, വിഞ്ഞാണം? ഛയിമേ, ഭിക്ഖവേ, വിഞ്ഞാണകായാ – ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം, സോതവിഞ്ഞാണം, ഘാനവിഞ്ഞാണം, ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം, കായവിഞ്ഞാണം, മനോവിഞ്ഞാണം. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, വിഞ്ഞാണം. നാമരൂപസമുദയാ വിഞ്ഞാണസമുദയോ; നാമരൂപനിരോധാ വിഞ്ഞാണനിരോധോ. അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ വിഞ്ഞാണനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി.

‘‘യേ ഹി കേചി, ഭിക്ഖവേ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ഏവം വിഞ്ഞാണം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം വിഞ്ഞാണസമുദയം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം വിഞ്ഞാണനിരോധം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം വിഞ്ഞാണനിരോധഗാമിനിം പടിപദം അഭിഞ്ഞായ വിഞ്ഞാണസ്സ നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ പടിപന്നാ, തേ സുപ്പടിപന്നാ. യേ സുപ്പടിപന്നാ, തേ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ ഗാധന്തി.

‘‘യേ ച ഖോ കേചി, ഭിക്ഖവേ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ഏവം വിഞ്ഞാണം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം വിഞ്ഞാണസമുദയം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം വിഞ്ഞാണനിരോധം അഭിഞ്ഞായ, ഏവം വിഞ്ഞാണനിരോധഗാമിനിം പടിപദം അഭിഞ്ഞായ വിഞ്ഞാണസ്സ നിബ്ബിദാ വിരാഗാ നിരോധാ അനുപാദാ വിമുത്താ, തേ സുവിമുത്താ. യേ സുവിമുത്താ, തേ കേവലിനോ. യേ കേവലിനോ വട്ടം തേസം നത്ഥി പഞ്ഞാപനായാ’’തി. ചതുത്ഥം.